Главная Обратная связь Поможем написать вашу работу!

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Рабочы і дэмакратычны рух у ЗША. Праблемы роўнасці правоў расавых і этнічных меншасцяў. Рух сацыяльнага пратэсту. Студэнцкі рух. "Новыя левыя"



Вельмі яскрава "кансерватыўная згода" рэспубліканцаў і дэмакратаў праявілася ў дачыненні да рабочага руху. Напачатку 1950-х гг., у перыяд макартызму, ён знаходзіўся ў вельмі цяжкім становішчы. Гэта прымусіла вядучыя прафсаюзныя арганізацыі – Амерыканскую федэрацыю працы (АФП) і Кангрэс вытворчых прафсаюзаў (КВП) – адкінуць шматгадовыя спрэчкі і пайсці на аб'яднанне. У 1955 г. быў створаны адзіны прафсаюзны цэнтр ЗША – Амерыканская федэрацыя працы-Кангрэс вытворчых прафсаюзаў (АФП-КВП), які аб'яднаў у сваіх шэрагах звыш 15 млн. чалавек. Тым не менш, прафсаюзы па-ранейшаму заставаліся пад уладай нязменнай прафсаюзнай бюракратыі, былі прасякнутыя карупцыяй і нават часам сувязямі з мафіёзнымі групоўкамі.

Антыдэмакратычная абстаноўка ў прафсаюзным руху свядома выкарыстоўвалася правячымі элітамі для далейшага ўзмацнення кантролю над прафсаюзамі. Новы антыпрафсаюзны закон Лэндрама – Грыфіна (1959), прыняты супольнымі намаганнямі і рэспубліканцаў, і дэмакратаў паставіў пад жорсткі кантроль выбары і функцыянаванне ўсіх службовых асобаў прафсаюзаў і забараніў дзейнасць камуністаў у прафсаюзным руху.

У справе абароны грамадзянскіх правоў негрыцянскага насельніцтва ў 1950-я гг. намеціліся пазітыўныя зрухі. Важную ролю ў гэтым адыграла пастанова Вярхоўнага суда ЗША пра неканстытуцыйнасць сегрэгіраванага (адасобленага) навучання ў школах, прынятая ў траўні 1954 г. Насуперак актыўнаму супраціўленню расістаў узнялася моцная хваля негрыцянскага руху. Асноўнай яго формай сталі масавыя негвалтоўныя дзеянні барацьбітоў супраць расавай сегрэгацыі ў штатах Поўдню. У снежні 1955 г. у Мантгомеры, адміністрацыйным цэнтры штату Алабама, пачалася масавая кампанія афраамерыканцаў супраць расавай сегрэгацыі на гарадскім транспарце, якая працягвалася на працягу цэлага году.

Тактыка байкоту сегрэгіраванага аўтатранспарту, які ўзначаліў малады негрыцянскі святар Марцін Лютэр Кінг, была настолькі эфектыўнай, што прывяла да забароны гэтай формы расавай сегрэгацыі. Вялікага размаху дасягнула і барацьба супраць сегрэгацыі ў школьным навучанні і на выбарах у федэральныя і мясцовыя органы ўлады.



Пад уплывам масавага негрыцянскага руху ў 1957 і 1960 гг. Кангрэс ЗША прыняў першыя законы адносна аховы грамадзянскіх правоў афраамерыканцаў падчас выбарчай кампаній. Аднак і гэтыя, і папярэднія законы не былі дасканалымі, асабліва ў частцы забеспячэння правоў негрыцянскага насельніцтва, а таму не былі ў стане вырашыць гэтую складаную праблему.

З пачатку 1960 г. акцыі негвалтоўных дзеянняў набылі масавы характар. У якасці прыладаў барацьбы за свае правы афраамерыканцы разгарнулі масавыя маршы (напрыклад, марш на Вашынгтон 1963 г.) і паходы, сядзячыя дэманстрацыі, наведвалі кавярні, рэстараны ды іншыя публічныя месцы "толькі для белых". Менавіта гэтыя масавыя выступленні прымусілі кіраўнікоў краіны прыняць шэраг законаў аб грамадзянскіх правах афраамерыканцаў, а лідар апошніх – М. Л. Кінг атрымаў сваёй дзейнасцю міжнароднае прызнанне. "За дзейнасць на карысць раўнапраўя цемнаскурых" ён быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй міру за 1964 г.

Далёка не ўсе афраамерыканцы былі гатовыя, падобна М. Л. Кінгу, узброіцца хрысціянскай цярплівасцю і дамагацца справядлівасці негвалтоўнымі метадамі і сродкамі. У сярэдзіне 1960-х гг. у негрыцянскім руху вылучыліся радыкальныя групоўкі, якія выступалі з метадамі гвалтоўнай барацьбы з свае правы. Гэта, у прыватнасці, праявілася ў вулічных масавых сутыкненнях, што выбухнулі ў 1965 г. у Лос-Анджэлесе. Пра іх маштаб выдатна сведчыць тое, што для ўціхамірвання іх ўдзельнікаў спатрэбілася 10 тыс. нацыянальных гвардзейцаў і паліцэйскіх. Узнікла арганізацыя "Чорныя пантэры", якая абвясціла сваёй мэтай "узброеную расавую вайну для звяржэння капіталістычнай сістэмы".



Расісцкія колы таксама не сядзелі склаўшы рукі. 4 красавіка 1968 г. ад кулі падасланага імі забойцы загінуў М. Л. Кінг. Пахаванне славутага лідара руху за грамадзянскія правы, у якім узялі ўдзел 150 тыс. чалавек, пераўтварыліся ў палітычную дэманстрацыю пратэсту супраць беззаконняў у дачыненні афраамерыканскага насельніцтва.

У 1960-я гг. масавы характар набыў студэнцкі рух. Галоўнае месца ў яго праграмных устаноўках набылі лозунгі барацьбы супраць сацыяльнай несправядлівасці, беднасці, расавай дыскрымінацыі, культу грошай і духу нажывы, вайны ў В'етнаме і г.д. Узнікалі студэнцкія арганізацыі, якія ставілі сваёй задачай каардынацыю дзейнасці і выступленняў студэнтаў розных рэгіёнаў і ўніверсітэцкіх цэнтраў.

Найбольш прыкметную ролю сярод іх адыграла аб'яднанне "Студэнты за дэмакратычнае грамадства".Складовай часткай гэтага руху сталі г.зв. "новыя левыя". Яны выступалі з лозунгамі замены існуючай у Злучаных Штатах грамадска-палітычнай сістэмы на пачатках сацыяльнай справядлівасці і роўнасці, ліквідацыі расавай дыскрымінацыі, павагі правоў нацыянальных, канфесійных ды іншых меншасцяў, удасканалення сістэмы адукацыі і г.д. У адрозненне ад традыцыйных левых, якія згодна з ідэямі марксізму, у якасці галоўнай рухаючай сілы пераўтварэнняў разглядалі рабочы клас, яны бачылі гэткую сілу ў інтэлігенцыі і студэнцтве.

Шырокія маштабы набыў рух супраць вайны ва В'етнаме. Па ўсёй краіне разгарнуліся маршы і дэманстрацыі, кампаніі ўхілення ад прызыву ў армію і спалення прызыўных картак. Найбольш яркай праявай гэтага руху стала аблога Пентагона (ваеннага ведамства ЗША) ў 1967 г. Яна працягвалася некалькі сутак і ў ёй ўзяло ўдзел каля 300 тыс. чалавек. Адным важнейшых вынікаў дзейнасці антываеннага руху стала згода адміністрацыі Л. Джонсана распачаць мірныя перагаворы з кіраўніцтвам Дэмакратычнай Рэспублікі В'етнам і рашэнне дзеючага прэзідэнта не ісці на прэзідэнцкія выбары 1968 г.



Знешняя палітыка ЗША ў 1950 – 1960‑я гг. Вайна ў Карэі. Адносіны ЗША з краінамі Еўропы. Карыбскі крызіс. ЗША і краіны "трэцяга свету". "Саюз дзеля прагрэсу", "Корпус міру". Вайна ў В’етнаме.

Знешнепалітычны курс рэспубліканскай адміністрацыі зазнаў у 1950-я гг. істотную эвалюцыю. Нягледзячы на актыўную ролю ва ўрэгуляванні карэйскага канфлікту, новая ўлада пайшла па шляху радыкалізацыі кіруючых знешнепалітычных дактрынаў ЗША. Адкінуўшы дактрыну "стрымлівання камунізму", якая, на думку рэспубліканцаў, асуджала амерыканскую палітыку на пасіўнасць, Д. Эйзенхаўэр і дзяржаўны сакратар Джон Фостэр Далес абвясцілі, што яны абяруць курс на "вызваленне" ад камунізму народаў, што знаходзяцца пад "савецкі панаваннем". Дактрына"вызвалення" была неўзабаве дапоўненая тэзісам аб "масіраванай адплаце". У студзені 1954 г. у прамове Дж. Ф. Далеса было заяўлена, што ў любой крытычнай сітуацыі Злучаныя Штаты адгэтуль будуць па ўласнаму разуменню звяртацца да "застрашальнай сілы масіраванай адплаты".

Тым не менш, практычная рэалізацыя падобных ідэяў незваротна прывяла б да ўсеагульнай ядзернай вайны. Таму фактычна адміністрацыя Д.Эйзенхаўэра вярнулася да палітыкі "стрымлівання камунізму". Яна аказвала дапамогу Францыі ў вайне супраць народаў Індакітаю. Пасля правалу гэтых намаганняў Злучаныя Штаты пайшлі на стварэнне СЕАТО (англ. South-East Asia Treaty Organization, SEATO) – вайсковага блоку дзяржаў Паўднёва-Ўсходняй Азіі і раёнаў Ціхага акіяну. Летам 1954 г.. пры дапамозе ЗША была падаўлена рэвалюцыя ў Гватэмале.

Тым не менш, усярэдзіне 1950-х гг. з'яўляюцца першыя прыкметы паслаблення міжнароднай напружанасці. Асаблівую папулярнасць набыла ідэя склікання нарады на вышэйшым узроўні. У ліпні 1954 г. у Жэневе адбылася сустрэча кіраўнікоў урадаў СССР, ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі. Хаця гэтая нарада не прывяла да вырашэння якіх-небудзь канкрэтных праблемаў сусветнай палітыкі, "дух" Жэневы аказаў заспакойваючае ўздзеянне на ўвесь свет і спрыяў нармалізацыі міжнароднай абстаноўкі.

У другой палове 1950-х гг. адбылося некаторае паляпшэнне амерыкана-савецкіх адносінаў. Вялікую ролю ў пераадоленні многіх антысавецкіх забабонаў адыграў афіцыйны візіт М.С. Хрушчова ў ЗША ў верасні 1959 г. Напрыканцы 1950-х гг. было падпісанае савецка-амерыканскае пагадненне аб рэгулярных абменах у галіне навукі, культуры і адукацыі.

Аднак вялікія дзяржавы па-ранейшаму імкнуліся да рэалізацыі сваіх глабальных знешнепалітычных мэтаў, а таму сутыкненні іх інтарэсаў працягваліся. Што ў першую чаргу праявілася пад час "будапешцкай восені" 1956 г. Нягледзячы на паляпшэнне савецка-амерыканскіх адносін, працягваліся разведвальныя палёты амерыканскіх ваенных самалётаў над тэрыторыяй СССР. У траўні 1960 г. адзін з іх быў збіты савецкай ракетай. У выніку гэтага інцыдэнту была сарваная нарада на вышэйшым узроўні ў Парыжы і візіт амерыканскага прэзідэнта ў Савецкі Саюз.

У знешняй палітыцы адміністрацыі Дж. Ф. Кенэдзі праявіліся вельмі супярэчлівыя тэндэнцыі. Галоўныя намаганні па-ранейшаму былі накіраваныя на супрацьстаянне Савецкаму Саюзу. Галоўнай арэнай гэтай барацьбы ў 1961-1962 гг. стала Куба. У красавіку 1961 г. на амерыканскіх караблях і пад прыкрыццем амерыканскай авіяцыі на кубінскай тэрыторыі у заліве Качынас быў высаджаны дэсант кубінскіх эмігрантаў. Пасля правалу гэтай спробы ўзброенай інтэрвенцыі супраць кубінскай рэвалюцыі ўлады ЗША працягвалі варожую палітыку супраць сваёй астраўной суседкі. Гэта падштурхнула ўрад СССР на скрайне рызыкоўны і небяспечны крок: у верасні 1962 г. ён пачаў таемнае размяшчэнне на кубе ядзерных ракет сярэдняй дальнасці. Калі гэта стала вядома амерыканскай адміністрацыі, 22 кастрычніка 1962 г. яна абвясціла ваенна-марскую блакаду Кубы. Гэтак пачаўся Карыбскі крызіс. На працягу некалькіх дзён існавала рэальная пагроза сусветнай ядзернай вайны. І толькі ўзаемная стрыманасць, праяўленая ў гэты небяспечны момант кіраўнікамі дзвюх вялікіх дзяржаў, дазволіла дасягнуць кампрамісу. Пасля Карыбскага крызісу 1962 г. дзяржаўныя дзеячы ЗША імкнуліся не даводзіць амерыкана-савецкія адносіны да гэткай небяспечнай кропкі. Больш таго, у сваёй прамове ў Амерыканскім універсітэце ў Вашынгтоне 10 чэрвеня 1963 г. прэзідэнт заявіў, што важнейшыя міжнародныя праблемы трэба вырашаць не ваеннымі, а мірнымі сродкамі, і што Злучаныя Штаты гатовыя "весці мірнае спаборніцтва з любой іншай сістэмай на зямным шары". Акрамя таго, у 1963 г. адміністрацыя Дж. Ф. Кенэдзі падпісала Маскоўскі дагавор аб забароне ядзерных выпрабаванняў у атмасферы, пад вадой і ў паветры ("у трох асяроддзях")

У сваёй палітыцы ў дачыненні Лацінскай Амерыкі адміністрацыя Дж. Ф. Кенэдзі ўзяла курс на ажыццяўленне абвешчанай у 1961 г. праграмы дапамогі краінам рэгіёну ў межах праграмы "Саюз дзеля прагрэсу". Буйныя фінансавыя сродкі, асігнаваныя Злучанымі Штатамі, дазволілі гэтым краінам пачаць ажыццяўленне важных сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў з мэтай ўмацавання пазіцыяў ліберальна-рэфармісцкіх колаў мясцовай буржуазіі і паслаблення ўплыву кубінскай рэвалюцыі. Акрамя таго, у 1961 г. быў створаны г.зв. "Корпус міру" – арганізацыя добраахвотнікаў, якія выявілі жаданне ў адсталых краінах у галіне эканомікі, адукацыі, аховы здароўя і г.д. Абедзве праграмы мелі сваёй галоўнай мэтай далейшае ўзмацненне ўплыву ЗША на міжнароднай арэне праз паляпшэнне амерыканскага іміджу ў свеце.

Гэтыя пазітыўныя зрухі, аднак, былі ў хуткім часе практычна перакрэсленыя вайной у В'етнаме (1965-1973). Актыўнае ўмяшанне ЗШ А ў падзеі ў Паўднёва-Ўсходняй Азіі пачалося з моманту краху французскага каланіяльнага панавання ў Індакітаі. Ужо пры Дж. Ф. Кенэдзі ў Паўднёвы В'етнам былі накіраваныя 16 тыс. амерыканскіх салдат і афіцэраў. Летам 1964 г. быў зроблены новы крок у гэтым накірунку. На падставе аднабаковай інтэрпрэтацыі характару падзеяў у Танкінскім заліве, дзе адбыўся інцыдэнт паміж амерыканскімі эсмінцамі і тарпеднымі катэрамі камуністычнага Паўночнага В'етнаму, Белы дом (назва рэзідэнцыі прэзідэнта Злучаных Штатаў) дабіўся прыняцця Кангрэсам рэзалюцыі, якая давала прэзідэнту паўнамоцтвы на выкарыстанне ўзброеных сілаў для "спынення камуністычнай агрэсіі" у Паўднёва-Ўсходняй Азіі.

Пакуль ішла перадвыбарчая кампанія 1964 г. Л. Джонсан неаднаразова паўтараў, што ён не мае намеру пасылаць амерыканскія войскі ў Індакітай. Але пасля перамогі на выбарах пачалася рэалізацыя ваенных планаў, якія таемна распрацоўваліся ў ЗША. У лютым 1965 г. прэзідэнт загадаў пачаць масіраваныя бамбардзіроўкі Паўночнага В'етнаму, а потым накіраваў у Паўднёвы В'етнам першую партыю амерыканскіх войск. Ужо праз тры гады ва В'етнаме дзейнічала 550-тысячная амерыканская армія. Нягледзячы на беспрэцэдэнтную магутнасць амерыканцы не здолелі перамагчы в'етнамскі народ і, у рэшце рэшт, былі вымушаныя прызнаць сваё паражэнне.

Змены ў эканамічным становішчы краіны на мяжы 1960-1970‑х гг. Сусветны эканамічны крызіс 1974 – 1975 гг. у ЗША і яго наступствы. Энергетычная праблема. Крызіс 1980-1981 гг. “Рэйганоміка” і яе вынікі.

На мяжы 1960-1970х гг. адбылося сур'ёзнае пагаршэнне эканамічнай кан'юнктуры. У другой палове 1969 г. у ЗША пачаўся чарговы спад дзелавой актыўнасці. Праўда, як і ў 1950-я гг., новае падзенне прамысловай вытворчасці аказалася параўнальна невялікім – каля 8%. Затое яно стала куды больш працяглым. Толькі вясной 1972 г. эканоміка ЗША ўступіла ў фазу ўздыму. Падзенне вытворчасці закранула як традыцыйныя, гэтак і новыя, народжаныя НТР галіны. Яшчэ больш важнай асаблівасцю1969-1971 гг. было тое, што ўпершыню ў гісторыі цыклічных крызісаў перавытворчасці скарачэнне аб'ёму прамысловай прадукцыі суправаджалася не зніжэннем, а далейшым падвышэннем узроўню цэнаў. Упершыню ўзнік феномен "стагфляцыі", г.зн. спалучэння стагнацыі вытворчасці ды інфляцыі, што стварала больш цяжкія ўмовы для пераадолення крызісу. Дэпрэсіўны стан эканомікі вымусіў адміністрацыю Р. Ніксана звярнуцца да надзвычайных захадаў, што атрымалі назву "новай эканамічнай палітыкі".

Сітуацыя ў амерыканскай эканоміцы рэзка абвастрылася ў сувязі з сусветным энергетычным крызісам 1973 г. Паколькі 1/3 нафты, якая спажывалася ЗША, імпартавалася з арабскіх краінаў, гэта балюча ўдарыла па іх эканоміцы.

Эканамічны крызіс 1974-1975 гг. у ЗША праявіўся ў больш вострай форме, чым у іншых буйных эканоміках капіталістычнага свету, але па сваіх паказчыках саступаў Вялікай дэпрэсіі 1929-1933 гг. У адрозненне ад мінулых эканамічных спадаў пасляваеннага перыяду, ён характарызаваўся значным спадам прамысловай вытворчасці: вясной 1975 г. ён дасягнуў 15%. Павольна ішло аднаўленне эканомікі: дакрызісны ўзровень вытворчасці быў дасягнуты толькі да канца 1976 г. Наступіўшы пасля гэтага прамысловы ўздым быў адносна кароткім, і ўжо напрыканцы 1979 г. намеціліся першыя прыкметы новага эканамічнага спаду. У цэлым за 1970-я гг. тэмпы эканамічнага росту ў ЗША скараціліся у параўнанні з папярэднім дзесяцігоддзем прыкладна ўдвая. Злучаныя Штаты, як і іншыя капіталістычныя краіны, выйшлі з фазы бурнага эканамічнага росту і сутыкнуліся з цэлым шэрагам новых праблемаў.

У ходзе крызісу 1974-1975 гг. з яшчэ большай сілай праявіўся ўплыў стагфляцыі, з якім амерыканская эканоміка ўпершыню сутыкнулася ва ўмовах спаду 1969-1971 гг. Падзенне вытворчасці і рост беспрацоўя ізноў суправаджалася значным узмацненнем тэмпаў інфляцыі. Гэта рэзка зніжала эфектыўнасць кейнсіянскіх метадаў крэдытна-фінансавага рэгуляванне эканомікі.

Крызіс выявіў залежнасць краіны ад імпарту і знешнегандлёвай эканамічнай кан'юнктуры ў цэлым. За гады крызісу абвастрылася саперніцтва развітых капіталістычных краінаў на сусветным рынку, прычым у шэрагу важнейшых галінаў ЗША страціла першынство на карысць ФРГ і Японіі. Павелічэнне сусветных цэнаў на нафту прывяло да ўтварэння аграмаднага дэфіцыту гандлёвага балансу, што ў сваю чаргу спрыяла паслабленню пазіцыяў долара на сусветных валютных рынках.

Лічачы адным з прыярытэтных накірункаў эканамічнай палітыкі вырашэнне энергетычнай праблемы, адміністрацыя Дж. Картэра прапанавала энергетычную праграму. У ўключала ў сябе павелічэнне вытворчасці нафты і вугалю ў саміх Злучаных Штатах; стварэнне ў краіне буйных стратэгічных запасаў нафты; увядзенне захадаў па эканоміі нафты ў прамысловасці і быту; садзейнічанне дзяржавы распрацоўцы і вытворчасці новых відаў паліва, крыніц энергіі і г.д. Аднак ні пачатак рэалізацыі гэтай праграмы, ні іншыя падобныя захады былі няздольныя вырашыць галоўныя эканамічныя праблемы. Запавольванне тэмпаў эканамічнага росту прывяло да таго, што ў 1980 г. узровень ВНП на душу насельніцтва ЗША быў ніжэйшым, чым у ФРГ, Вялікабрытаніі і Францыі і ўжо толькі на 15% перавышаў японскі.

Разам з пагаршэннем эканамічнай кан'юнктуры стала змяняцца сацыяльна-псіхалагічная абстаноўка ў краіне, узрастала расчараванне насельніцтва ў выніках палітыкі дзяржаўнага рэгулявання. Зніжэнне тэмпаў эканамічнага росту, бюджэтны дэфіцыт, кошту жыцця, узмацненне падатковага цяжару, - усе гэтыя характэрныя для 1970-х гг. сталі ўспрымацца грамадскай думкай як непазбежны вынік дзяржаўнага рэгулявання. Не толькі ў колах буйнога бізнесу, але і ў сярэдніх слаях насельніцтва сталі ўзмацняцца настроі на карысць абмежавання маштабаў умяшання дзяржавы ў эканоміку, часцей сталі гучаць галасы тых, хто пратэставаў супраць марнатраўства федэральнага ўраду, супраць неправамерных прэтэнзіяў сацыяльных утрыманцаў за кошт мас падаткаплацельшчыкаў.

Паварот да неакансерватыўнай палітыкі адбыўся толькі напачатку 1980-х гг. з прыходам у Белы дом рэспубліканскай адміністрацыі прэзідэнта Рональда Рэйгана (1981-1989). Гэтая палітыка атрымала назву "рэйганоміка".

Праграма аздараўлення амерыканскай эканомікі ўключала наступныя палажэнні: скарачэнне падаткаў на карпарацыі і асабістых падаходных падаткаў; абмежаванне росту ўрадавых выдаткаў за кошт скарачэння сацыяльных праграмаў; дэрэгуляванне прадпрымальніцкай дзейнасці; правядзенне жорсткай крэдытна-грашовай палітыкі, скіраванай на пераадоленне інфляцыі.

Ажыццяўленне праграмы адміністрацыі Р. Рэйгана сутыкнулася з сур'ёзнымі цяжкасцямі. У 1980-1982 гг. эканоміку краіны ахапіў новы крызіс, які адбіўся на становішчы бізнесу ў многіх выпадках мацней, чым крызіс сярэдзіны 1970-х гг. На працягу 1982 г. бяздзейнічалі 30% вытворчых магутнасцяў у апрацоўваючай прамысловасці. Рэзка пагоршылася становішча ў аўтамабілебудаванні, жыллёвым будаўніцтве, галінах, што выраблялі тавары шырокага спажывання. Беспрацоўе складала каля 10% працоўнай сілы.

Скарачэнне выдаткаў стала першым крокам эканамічнай палітыкі Р. Рэйгана. Кангрэсам быў прыняты закон аб зніжэнні падаходных падаткаў на 25% на працягу трох гадоў, а таксама аб скарачэнні федэральных выдаткаў на сацыяльныя патрэбы. Меркавалася, што у выпадку скарачэння падаткаў павялічацца інвестыцыі ў вытворчасць, што створыць новыя працоўныя месцы, павялічыць нацыянальны прадукт і, як вынік, урад атрымае вялікі падатковы даход, нягледзячы на зніжэнне ставак падаткаабкладання.

У галіне сацыяльнай палітыкі была высунутая праграма "новага федэралізму". У адпаведнасці з ёй падзяляліся функцыі федэральных, штатавых і мясцовых органаў улады ў забеспячэнні матэрыяльнай падтрымкі бяднейшай часткі насельніцтва. Асноўная адказнасць за ажыццяўленне дабрачынных праграмаў ускладалася на ўрады штатаў.

Да канца першага тэрміну праўлення адміністрацыі Р.Рэйгана інфляцыя ўпала да 4%, а беспрацоўе скарацілася да 8%. Разам з тым зніжэнне падаткаў пакуль не прывяло да чаканага росту інвестыцыяў у вытворчасць. Карціна аздараўлення азмрочвалася таксама і ростам дэфіцыту дзяржаўнага бюджэту, галоўным чынам за кошт павелічэння выдаткаў на ваенныя мэты.

Асноўныя прыярытэты сацыяльна-эканамічнай палітыкі першага тэрміну прэзідэнцтва Р. Рэйгана засталіся нязменнымі і на другі тэрмін. У адпаведнасці з падатковым законам 1986 г. максімальны асабісты падаходны падатак быў зніжаны з 50% да 28%, а падатак на прыбытак карпарацыяў – з 46% да 34%. Закон увогуле вызваліў 6 млн. грамадзян з нізкімі падаткамі ад выплаты федэральных падаткаў. Гэтая падатковая палітыка гэтым разам рэальна стымулявала інвестыцыйную актыўнасць і дала магчымасць палепшыць сваё становішча "сярэдняму класу".

У 1983 г. у ЗША пачаўся сямігадовы гаспадарчы ўздым, які праходзіў ва ўмовах глыбокай структурнай перабудовы эканомікі, звязанай з новым этапам навукова-тэхнічнай рэвалюцыі. Значныя інвестыцыі ў тэхніку апрацоўкі інфармацыі (ЭВМ, абсталяванне сувязі, кантрольна-вымяральныя і навуковыя прыборы) узрасталі штогод у сярэднім на 13%.

У выніку ўздыму 1983-1989 гг. рэальны аб'ём ВНП і прадукцыя прамысловай вытворчасці ў 1989 г. перавысілі іх перадкрызісныя максімальныя ўзроўні 1979 г. амаль на 28%. Аб'ём асабістага спажывання сярэдняга амерыканца на 1/3 перавысіў узровень 1979 г. Спажывецкі попыт сведчыў пра рост даходаў насельніцтва і з'явіўся стымулам гаспадарчага ўздыму. Амерыканская эканоміка здолела стварыць звыш 17 млн. новых працоўных месцаў, галоўным чынам у галіне сферы паслугаў. Беспрацоўе трымалася на ўзроўні 5% - самым нізкім пасля 1973 г.

Галоўнымі фактарамі эканамічнага ўздыму 1983-1989 гг. сталі наступныя: заканчэнне структурнай перабудовы эканомікі, што стварыла ўмовы для паскарэння абнаўлення і пашырэння асноўнага капіталу; устойлівы рост рэальнага аб'ёму асабістага спажывання; стабілізацыя курсу долара на параўнальна нізкім узроўні адносна іншых валют, што дазволіла прыцягнуць у амерыканскую эканоміку аграмадныя фінансавыя рэсурсы іншых краінаў.

Разам з тым у 1980-я гг. назіраліся і негатыўныя тэндэнцыі сацыяльна-эканамічнага развіцця. У выніку "рэйганомікі" замацаваўся буйны дэфіцыт дзяржаўнага бюджэту. Калі ў 1960- гг. ВНП на душу насельніцтва ў ЗША быў найбольшым у свеце, то ў 1987 г. амерыканскі паказчык быў толькі 11-ым. Пачасовы заробак амерыканскіх рабочых на трэць саступаў узроўню аплаты працы калег з Швецыі і ФРГ.

Ужо напрыканцы 1980-х гг. пасля працяглага ўздыму эканоміка ЗША ўступіла ў перыяд рэзкага запавольвання тэмпаў росту. Дэпрэсіўны стан амерыканскай эканомікі ў 1989-1992 гг. тлумачыўся не толькі цыклічнымі фактарамі, але таксама нецыклічнымі працэсамі – праблемамі ў крэдытна-фінансавай сферы і скарачэннем дзяржаўных ваенных закупак. Асабліва востра стаяла пытанне дэфіцыту дзяржаўнага бюджэту і ўзрастальная дзяржаўная запазычанасць – Злучаныя Штаты пераўтварыліся ў буйнейшага даўжніка ў свеце.

Праблемы ўнутранай палітыкі краіны ў 1970-1980‑я гг. Крызіс неалібералізму. Уздым кансерватыўных настрояў. "Уотэргейцкая справа". Прэзідэнцкія выбары 1980 г. Унутрыпалітычны курс рэспубліканцаў.

Прыход да ўлады Рычарда Ніксана (1969-1974) можна назваць пачаткам рэспубліканскага цыклу ў палітычнай гісторыі Злучаных Штатаў. За выключэннем чатырохгадовага знаходжання на прэзідэнцкай пасадзе дэмакрата Дж. Картэра (1977-1981) на працягу пяці тэрмінаў з шасці ў 1969-1993 гг. высокую пасаду ў Белым доме займалі прэзідэнты рэспубліканцы.

Унутраная палітыка рэспубліканскай адміністрацыі Р. Ніксан была накіраваная галоўным чынам на пераадоленне праблемаў эканомікі. Новы прэзідэнт адразу ж узяў курс на паслабленне рэгулюючых функцыяў дзяржавы. Ва ўмовах пастаяннага пагаршэння яе асноўных паказчыкаў ужо ў жніўні 1971 г. прэзідэнт абвясціў "новую эканамічную палітыку", якая перадусім прадугледжвала замарожванне цэнаў і заробкаў, скарачэнне шэрагу сацыяльных праграмаў, напрыклад па барацьбе з беднасцю, падтрымцы сістэмы адукацыі ды інш. Тым не менш, урад не мог адмовіцца ад ужо замацаваных сацыяльных стандартаў. Р. Ніксан быў вымушаны адмовіцца не толькі ад застарэлых дактрынаў "цвёрдага індывідуалізму", але і ад неакансерватыўных поглядаў у іх эйзенхаўэраўскім варыянце. Сацыяльная філасофія рэспубліканцаў стала мадэрнізавацца, запазычваючы з арсеналу неалібералізму неакейнсіянскія прынцыпы. Таму да сярэдзіны 1970-х гг. ідэйна-палітычныя дактрыны рэспубліканскай і дэмакратычнай партыяў у пэўнай ступені зблізіліся.

Пад лозунгам "закон і парадак" былі прынятыя жорсткія захады супраць удзельнікаў антываеннага і студэнцкага рухаў. Свайго піку яны дасягнулі ў траўні 1970 г., калі супраць студэнтаў Кенцкага ўніверсітэту была ўжытая зброя, у выніку чаго ад паліцэйскіх куляў загінула чацвёра студэнтаў.

Аднак у найбольшай ступені прэзідэнцтва Р. Ніксана было азмрочана скандалам, які выбухнуў неўзабаве пасля прэзідэнцкіх выбараў 1972 г. (дзеючы прэзідэнт атрымаў пераканаўчую перамогу над дэмакратам Джорджам Макговернам). Падчас расследавання парушэнняў законнасці, якія былі выяўленыя журналістамі шэрагу вядучых газет ЗША, сталі вядомыя факты пранікнення карупцыі ў вышэйшыя эшалоны ўлады і злоўжыванні ўладай высокімі службовымі асобамі. У прыватнасці, было высветлена, што падчас выбарчай кампаніі прадстаўнікі рэспубліканцаў ажыццявілі спробу ўзлому і выкрадання дакументаў у штаб-кватэры дэмакратычнай партыі, якая размяшчалася ў вашынгтонскім гатэлі "Уотэргейт".

"Уотэргейцкая справа" атрымала шырокі розгалас. У выніку скандальных выкрыццяў Р. Ніксан пад пагрозай імпічменту (палітычнага асуджэння і адхілення ад пасады з магчымасцю далейшага судовага пераследавання) 9 жніўня 1974 г. быў вымушаны добраахвотна падаць у адстаўку. Новым прэзідэнтам стаў нядаўна прызначаны віцэ-прэзідэнтам Джэральд Форд (1974-1977). (Папярэдні намеснік Р. Ніксана – Спіра Агню – страціў сваю пасаду таксама з-за гэтага скандалу.)

У 1976 г. Злучаныя Штаты шырока адзначалі 200-годдзе са дня абвяшчэння незалежнасці. У гэтым жа годзе адбыліся чарговыя прэзідэнцкія выбары, у якіх кандыдат ад дэмакратычнай партыі Джэймс (Джымі) Картэр (1977-1981), які ў сваёй праграме абяцаў пакласці канец карупцыі, скараціць вайсковыя выдаткі, палепшыць сістэмы адукацыі і аховы здароўя, скараціць беспрацоўе і г.д., атрымаў перамогу над дзеючым прэзідэнтам Дж. Фордам.

Нягледзячы на амбіцыйныя планы прэзідэнта-дэмакрата ў сацыяльна-эканамічнай сферы і знешняй палітыцы, рэальныя поспехі адміністрацыі да 1980 г. аказаліся зусім недастатковымі для пераабрання. З усіх бакоў на Дж. Картэра абрынуліся шмат у чым справядлівыя абвінавачванні ў слабасці, некампетэнтнасці, няздольнасці даць рады колькі-небудзь складанымі ўнутраным і знешнепалітычным праблемам. На чарговых прэзідэнцкіх выбарах ён пацярпеў паражэнне ад кандыдата рэспубліканскай партыі, былога галівудскага актора і нават былога старшыні прафсаюзу галівудскіх кінаактораў, экс-губернатара Каліфорніі Рональда Рэйгана (1981-1989). Перавага добра вядомага і многімі любімага актора і дзяржаўнага дзеяча, надзеленага абаяннем і ўзброенага наватарскімі эканамічнымі ідэямі і кідкімі лозунгамі ("Спад – гэта калі ваш сусед губляе працу, крызіс – калі працу губляеце вы, а выздараўленне эканомікі – калі губляе працу Джымі Картэр") была яўнай.

Сацыяльна-эканамічная праграма адміністрацыі Р. Рэйгана выклікала спачатку моцнае незадавальненне той часткі амерыканскага грамадства, якая ў найбольшай ступені цярпела да згортвання сацыяльных праграм. Напрыклад, у верасні 1981 г. адбыўся паўмільённы паход беспрацоўных ды іншых груп маламаёмаснага насельніцтва на Вашынгтон. Але хваля пратэсту не набыла ў ЗША масавага характару, як, напрыклад, гэта здарылася ў Вялікабрытаніі. Антырэйганаўскія настроі сталі яшчэ больш паслабляцца пасля таго, як у 1983 г. з'явіліся першыя прыкметы паляпшэння эканамічнай кан'юнктуры.

Р. Рэйгану ўдалося пераадолець эканамічны спад і вывесці эканоміку краіны на шлях эканамічнага росту. Гэта, а таксама жорсткая антысавецкая лінія і некаторыя іншыя фактары дазволілі яму быць пераабраным на пасаду прэзідэнта ў 1984 г. Перамога Р. Рэйгана была проста бліскучай: за яго прагаласавалі 54 млн. выбаршчыкаў, што забяспечыла яму 525 галасы калегіі выбаршчыкаў. Кандыдат дэмакратаў – экс-віцэ-прэзідэнт (1977-1981) і сенатар ад штату Мінесота Уолтэр Мандэйл – атрымаў толькі 37 млн. галасоў і перамог толькі ў сваім родным штаце і сталічнай акрузе Калумбія (усяго толькі 13 галасоў калегіі выбаршчыкаў). Не дапамагло яму (магчыма нават зашкодзіла) і тое, што ў пары з ім як кандыдат на пасаду віцэ-прэзідэнта ўпершыню ў амерыканскай гісторыі выступала жанчына – Джэральдзін Ферара. І ў наступныя некалькі гадоў пазіцыі рэспубліканцаў выглядалі вельмі трывала. (Выключэнне складала Палата прадстаўнікоў, дзе дэмакраты захоўвалі большасць з 1954 па 1992 гг.)

Кандыдатам рэспубліканскай партыі на прэзідэнцкіх выбарах 1988 г. быў выстаўлены Джордж Буш (старэйшы), які ў дзвюх адміністрацыях Р. Рэйгана займаў пасаду віцэ-прэзідэнта. Унутры- і знешнепалітычныя поспехі рэспубліканцаў стварылі для выдатную базу для чарговай перамогі. Дж. Буш (1989-1993) упэўнена апярэдзіў свайго саперніка – дэмакрата Майкла Дукакіса, губернатара штату Масачусетс.

Знешняя палітыка ЗША ў 1970‑1980‑я гг. Заканчэнне вайны ў В’етнаме. Савецка-амерыканскі дыялог. ЗША і агульнаеўрапейскі працэс. "Новая стратэгічная ініцыятыва" Р. Рэйгана. Нармалізацыя савецка-амерыканскіх адносін у другой палове 1980‑х гг. ЗША і рэгіянальныя канфлікты. Удзел ЗША у вайне ў Персідскім заліве.

У першай палове 1970-х гг. адбыліся істотныя зрухі ў знешняй палітыцы ЗША. Важнейшай задачай адміністрацыі Р. Ніксана стала пытанне наконт вайны ва В'етнаме. Першапачаткова новы прэзідэнт выступіў за "в'етнамізацыю" вайны: Злучаныя Штаты працягвалі аказваць шчодрую падтрымку паўднёвав'етнамскаму рэжыму, але на яго ж меркавалася ўскласці асноўную адказнасць за вядзенне баявых дзеянняў. Удзел амерыканскіх узброеных сіла планавалася паступова згарнуць.

Аднак даволі хутка адміністрацыя Р. Ніксана пераканалася ў бесперспектыўнасці пошуку вайсковага вырашэння канфлікту і пайсці на перагаворы. У студзені 1973 г. было падпісана пагадненне аб спыненні вайны, а ў красавіку 1975 г. апошнія амерыканскія войскі пакінулі тэрыторыю В'етнама. У 1975-1976 гг. адбылося канчатковае аб'яднанне в'етнамскай дзяржавы.

Пры прэзідэнце Р. Ніксане адбыліся пазітыўныя змены ў савецка-амерыканскіх адносінах, якія зрабілі важны ўнёсак у разрадку міжнароднай напружанасці. У 1970 г. набыў моц падпісаны яшчэ ў 1968 г. Дагавор аб нераспаўсюджанні ядзернай зброі. Асабліва важнае значэнне меў візіт амерыканскага прэзідэнта ў Маскву і падпісанне паміж ЗША і СССР дзесяці пагадненняў ("Асновы ўзаемаадносін" Дагавор аб проціракетнай абароне (ПРО), Часовае пагадненне аб замарожванні наступальнай стратэгічнай зброі ды інш.) У дадатак да іх у 1973 г. былі падпісаныя пагадненні аб прадухіленне ядзернай вайны і пра далейшае скарачэнне проціракетнай абароны.

Гэтыя і наступныя дамоўленасці спрыялі значнаму паслабленню напружанасці як у амерыкана-савецкіх, гэтак і ў свеце ў цэлым. Паказчыкам гэтых пазітыўных зрухаў з'явіўся, у прыватнасці, савецка-амерыканскі касмічны эксперымент 15-25 ліпеня 1975 г., у ходзе якога была здзейсненая стыкоўка ў космасе караблёў двух краін – савецкага "Саюза" і амерыканскага "Апалона". Паляпшэнне двубаковых адносін спрыяла паспяховаму правядзенню летам 1975 г. у Хельсінкі Заключнай нарады па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе і агульнаму паляпшэнню знешнепалітычнага клімату на гэтым кантыненце.

Прэзідэнт-дэмакрат Дж. Картэр прыйшоў да перамогі выкарыстоўваючы лозунгі працягу і пашырэння разрадкі міжнароднай напружанасці, барацьбы за абарону правоў і свабодаў чалавека ва ўсіх краінах, незалежна ад пануючых там сацыяльна-палітычных парадкаў.

Сапраўды, да знешнепалітычных поспехаў адміністрацыі Дж. Картэра трэба аднесці падпісанне ў 1979 г. падчас сустрэчы кіраўнікоў ЗША і СССР новага амерыкана-савецкага Дагавору аб абмежаванні стратэгічных узбраенняў (АСУ-2). Хаця Сенат Злучаных Штатаў і не ратыфікаваў гэтае пагадненне, абодва бакі па ўзаемнай згодзе ў духу эпохі разрадкі пільнаваліся яго асноўнымі палажэннямі.

У цэлым пазітыўна можна ацаніць і Кэмп-Дэвідскае (па назве загарадай рэзідэнцыі амерыканскіх прэзідэнтаў) сепаратнае пагадненне, якое было заключана пры пасрэдніцтве ЗША Ізраілем і Егіптам у верасні 1978 г. Яно па-сутнасці вывела Егіпет з адзінага блоку арабскіх дзяржаў, што вялі барацьбу супраць Ізраіля, і дазволіла некалькі зняць напружанне і пагрозу новай буйнамаштабнай вайны на Блізкім Усходзе. (У 2002 г. за гэтае пагадненне і пазнейшую міжнародную дзейнасць Дж. Картэр атрымаў Нобелеўскую прэмію міру.) Таксама амерыканская адміністрацыя была вымушана пайсці на падпісанне з Панамай пагаднення пра вяртанне гэтай краіне ў 2000г. Панамскага каналу, праўда, абставіўшы яго шэрагам выгодных для Вашынгтона ўмоваў.

Аднак у той жа самы час Злучаныя Штаты атрымалі адзін з мацнейшых удараў па сваёй знешняй палітыцы і прэстыжу. Неўзабаве пасля пачатку Ісламскай рэвалюцыі ў Іране ў 1979 г. іранскія студэнты ўзялі ў заложнікі амерыканскіх дыпламатаў у Тэгеране. Бясслаўныя спробы перагаворных і сілавых спосабаў іх вызвалення прадэманстравалі свету бяссілле амерыканскай адміністрацыі Дж. Картэра вырашаць знешнепалітычныя вузлы супярэчнасцяў тонкімі і нестандартнымі сродкамі. (Заложнікі былі вызваленыя праз 5 хвілінаў пасля прыняцця прысягі новым прэзідэнтам Р. Рэйганам.)

Ужо з канца 1979 г. адбыўся паварот да новага этапу "халоднай вайны" і новага вітка "гонкі ўзбраенняў". Кіраўніцтвам НАТО на Брусельскай сустрэчы ў снежні 1979 г. па настаянні Вашынгтону было прынятае рашэнне пра размяшчэнне ў Заходняй Еўропе, пачынаючы з 1983 г., ракет сярэдняга радыусу дзеяння.

Напачатку 1980-х гг. адбываецца новае абвастрэнне міжнароднай напружанасці. Немалы ўнёсак у гэта зрабіла адміністрацыя Р. Рэйгана, якая пачала масіраваную кампанію супраць СССР, малюючы яго ў сваёй прапагандзе як "імперыю зла" і абвяшчаючы "крыжовы паход супраць камунізму". Р. Рэйган абвясціў сваёй мэтай выматаць праціўніка і аслабіць эканамічна, навязаўшы яму нястрымную гонку ўзбраенняў.

Вайсковыя выдаткі ЗША за 1980-я гг. узраслі больш як удвая і дасягнулі астранамічнай сумы ў $291 млрд. Пры ім была разгорнутая вельмі дарагая ваенна-даследчая праграма "Стратэгічная абарончая ініцыятыва" (САІ), атрымаўшая неафіцыйную назву "зорныя войны". Яна прадугледжвала стварэнне буйнамаштабнай сістэмы проціракетнай абароны з элементамі касмічнага базіравання. На яе рэалізацыю былі выдаткаваныя многія мільярды долараў, але практыка паказала нерэалістычнасць, а часам нават шчырую фантастычнасць распрацаваных планаў.

Другі тэрмін прэзідэнцтва Р. Рэйгана азнаменаваўся чарговым паваротам знешнепалітычнай стратэгіі правячых колаў ЗША ў бок рэалізму і паляпшэння адносінаў з СССР. Гэтаму спрыяў цэлы комплекс фактараў, а асабліва прыход да ўлады ў 1985 г. новага савецкага кіраўніцтва на чале з М. С. Гарбачовым. Немалаважнае значэнне таксама мела ўсведамленне самімі правячымі коламі ЗША бесперспектыўнасці стратэгіі нарошчвання гонкі ўзбраенняў і пагібельнасці ўстановак на атрыманне перамогі ў ядзернай вайне.

Важнейшай падзеяй на шляху паслаблення напружанасці ў амерыкана-савецкіх адносінах стала сустрэча ў вярхах кіраўнікоў ЗША і СССР у Рэйк'явіку (Ісландыя) у кастрычніку 1986 г. Нягледзячы на істотныя супярэчнасці практычны па ўсіх важнейшых пытаннях, была дасягнутая прынцыповая згода (не зафіксаваная пісьмова) па пытаннях як стратэгічных узбраенняў, гэтак і ракетаў сярэдняй дальнасці.

Значнай падзеяй на шляху паляпшэння двухбаковых пагадненняў стаў візіт у снежні 1987г. М. С. Гарбачова ў ЗША. У ходзе візіту кіраўнікі дзвюх краінаў падпісалі Дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і малой дальнасці (РСМД), які прадугледжваў дэмантаж усіх ракетаў дадзеных класаў, размешчаных у краінах Заходняй Еўропы і заходніх раёнах СССР.

Пры наступным прэзідэнце Злучаных Штатаў, Дж. Бушы-старэйшым, гэтая пазітыўная тэндэнцыя была паспяхова працягнутая і на міжнароднай арэне адбыліся падзеі грандыёзнага маштабу. Скончылася "халодная вайна", распаліся Савецкі Саюз і сацыялістычная садружнасць, было адноўленае адзінства Германіі, пачаліся прамыя перамовы Ізраіля з арабскімі краінамі і г.д.

Дж. Буш-старэйшы праводзіў палітыку далейшага паслаблення напружанасці ў свеце. Яго першая сустрэча с лідарам СССР прайшла ў снежні 1989 г. Практычна ў поўным аб'ёме была прынятая амерыканская праграма развіцця амерыкана-савецкіх адносін. У ходзе наступных сустрэч з кіраўніцтвам СССР, а потым – Расіі, была ўрэгуляваная на карысць ЗША большасць спрэчных пытанняў, што азмрочвалі двухбаковыя адносіны паміж краінамі. Пры актыўным удзеле амерыканскай дыпламатыі адбылося аднаўленне дзяржаўнага адзінства Германіі.

Напачатку 1990-х гг. адміністрацыя Дж. Буша абвясціла задачу ўсталявання "новага сусветнага парадку" з улікам новай геапалітычнай рэальнасці. У 1990 г. ЗША арганізавала кааліцыю заходніх дзяржаў (яна была падтрыманая і савецкім кіраўніцтвам) супраць Іраку, які напаў на Кувейт, і здолелі атрымаць даволі лёгкую перамогу.

Таксама развівалася супрацоўніцтва краінаў Заходняга паўшар'я. З 1990 г. уступіла ў практычную фазу "агульнаамерыканская ініцыятыва" – сістэма захадаў, што спрыялі пашырэнню гандлю ды інвесціравання ў эканоміку амерыканскіх дзяржаў шляхам узаемазаліку даўгоў р скасавання мытных збораў краінамі-ўдзельніцамі пагадненняў. Паспяхова прайшлі перагаворы паміж ЗША, Канадай і Мексікай Паўночнаамерыканскага пагаднення аб свабодным гандлі (НАФТА; North American Free Trade Agreement, NAFTA).

 

 

Тэма 22. ЗША ў 1992 – 2000-х гг.

 

Вынікі прэзідэнцкіх выбараў 1992 г. Б. Клінтан. Сацыяльна-эканамічная палітыка дэмакратычнай адміністрацыі і яе дасягненні. Прэзідэнцкі крызіс 1998-1999 гг. Узрастанне значнасці знешнепалітычных фактараў у вырашэнні ўнутраных праблем амерыканскага грамадства.

Для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах 1992 г. рэспубліканцы цалкам чакана высунулі кандыдатуру дзеючага прэзідэнта Дж. Буша (старэйшага). У цэнтр сваёй перадвыбарчай кампаніі яны паспрабавалі паставіць цвёрды знешнепалітычны курс апошніх гадоў, які, на іх думку, забяспечыў перамогу Амерыкі ў "халоднай вайне" і пераўтварэнне Злучаных Штатаў у бясспрэчнага лідара ў сістэме міжнародных адносін канца ХХ ст.

Аднак пры ўсёй папулярнасці знешняй палітыкі рэспубліканскіх адміністрацый, асноўная ўвага выбаршчыкаў была накіраваная на сацыяльна-эканамічнае становішча краіны, дзе поспехі правячай партыі былі не гэткімі ўражальнымі. Працягваўся рост бюджэтнага дэфіцыту, дзяржаўны доўг вырас да астранамічнай сумы ў $4 трлн. Не былі вырашаны многія сацыяльныя праблемы. Асабліва вострай заставалася праблема дарагоўлі медыцынскага абслугоўвання: каля 40 млн. амерыканцаў (15% насельніцтва) былі пазбаўленыя магчымасці атрымліваць кваліфікаваную медыцынскую дапамогу. Патрабавала тэрміновага вырашэння і праблема рэфармавання ўсёй сістэмы дзяржаўнай дапамогі. Абяцанне Дж. Буша забяспечыць большае ўмяшанне федэральных уладаў у рашэнне сацыяльна-эканамічных праблем краіны выклікалі незадаволенасць правых рэспубліканцаў, якія бачылі ў гэтым перадвыбарчым абяцанні адступленне ад кансерватыўна-індывідуалістычнага курсу 1980-х гг.

Дэмакратычная партыя высунула ў 1992 г. сваім кандыдатам у прэзідэнты маладога палітыка губернатара штата Арканзас Уільяма (Біла) Клінтана. Падтрымліваючы знешнепалітычны курс рэспубліканскіх адміністрацый, дэмакраты зрабілі акцэнт на крытыцы сваіх палітычных сапернікаў за іх няздольнасць вырашаць самыя надзённыя сацыяльныя праблемы, што стаяць перад краінай. Актывізацыя сацыяльнай палітыкі федэральнага ўраду ў духу рэфармісцкіх традыцый Рузвельта – Кенэдзі ў перадвыбарчай праграме Б. Клінтана спалучалася з заявамі пра неабходнасць жорсткай фінансавай палітыкі, пераадолення бюджэтнага дэфіцыту, барацьбы са злачыннасцю. У выніку Дэмакратычная партыя здолела істотна змяніць сваё аблічча ў вачах амерыканскіх выбаршчыкаў – зрабіцца больш "цэнтрысцкай". Адным з важных лозунгаў Б. Клінтана сталі заклікі забяспечыць росквіт амерыканскай эканомікі і дасягненне ўнутранай стабільнасці для забеспячэння лідарскіх пазіцый ЗША на міжнароднай арэне.

На прэзідэнцкіх выбарах 1992 г. выступіў і трэці, незалежны кандыдат – буйны тэхаскі бізнесмен Рос Перо. Яго кампанія стала адлюстраваннем масавага незадавальнення амерыканцаў бюджэтным дэфіцытам, ростам падаткаў, павелічэннем дзяржаўнага доўгу.

Вынікі выбараў прадэманстравалі яўную перавагу кандыдата ад Дэмакратычнай партыі: Б. Клінтан атрымаў 44,9 млн. галасоў і 370 выбаршчыкаў. За Дж. Буша прагаласавалі 39,1 млн. амерыканцаў, што дало яму толькі 168 выбаршчыкаў. Вельмі ўдала для незалежнага кандыдата выступіў Р. Перо. Ён заваяваў 19,7 млн. галасоў або 18,9% – найлепшы вынік для трэцяга кандыдата з 1912 г. Хаця незалежны кандыдат не перамог ні ў адным штаце, ён адыграў важную ролю ў выбарчай барацьбе, адабраўшы нямала галасоў у рэспубліканцаў і тым самым паспрыяўшы перамозе дэмакратаў. Поспех Дэмакратычнай партыі быў падмацаваны на выбарах у абедзве палаты Кангрэсу, дзе яна таксама атрымала перамогу.

У першыя ж месяцы сваёй дзейнасці адміністрацыя Б. Клінтана (1993-2001) распрацавала некалькі праектаў буйных сацыяльных рэформ. Найбольш важным сярод іх быў план увядзення сістэмы ўсеагульнага медыцынскага страхавання, унесены на разгляд Кангрэсу ў верасні 1993 г. На працягу наступных 5 гадоў меркавалася забяспечыць кожнага грамадзяніна краіны ўніверсальнай карткай медыцынскага страхавання, якая б адкрывала яму доступ да стандартнага пакету паслуг аховы здароўя (амбулаторнае і стацыянарнае лячэнне, набыццё неабходных лекаў). Фінансаванне ўсеагульнага медыцынскага страхавання планавалася забяспечыць галоўным чынам за кошт федэральных падаткаў.

Абмеркаванне праекту карэннага пераўтварэння сістэмы медыцынскага абслугоўвання выклікала жорсткую палітычную барацьбу ў краіне. Апазіцыя новаму білю (Амерыканская медыцынская асацыяцыя, Рэспубліканская партыя) аказалася настолькі моцнай, што правячая адміністрацыя не здолела правесці яго нават праз камісіі абедзвюх палат Кангрэсу.

Не менш вострую дыскусію выклікаў і план рэформы сістэмы дзяржаўнай дапамогі, прапанаваны таксама ў 1993 г. У адпаведнасці з ім усе атрымальнікі дапамогі па беднасці атрымлівалі магчымасць на працягу двух гадоў за кошт федэральнага ўраду падвысіць свой адукацыйны ўзровень і прайсці навучанне ці перакваліфікацыю ў той ці іншай прафесіі. Нягледзячы на тое, што большасць амерыканцаў падтрымалі план рэформы, скрайне адмоўная рэакцыя кансерватыўных сіл і аграмадны бюджэтны дэфіцыт вымусілі Б. Клінтана адмовіцца ад спробаў правесці свой праект праз Кангрэс.

Замест гэтага правячая адміністрацыя скіравала асноўныя намаганні на скарачэнне, а ў перспектыве і і на пераадоленне дэфіцыту бюджэту. З гэтай мэтай пачалося правядзенне новай падатковай рэформы. У адрозненне ад рэйганаўскай рэформы 1986 г., стаўкі падаходнага падатку і падатку на даходы карпарацый былі павялічаныя.

Дэмакратычная адміністрацыя сур'ёзна ўзялася за барацьбу са злачыннасцю. Новы закон, прыняты Кангрэсам ў 1993 г., значна ўзмацніў пакаранні за цяжкія злачынствы, узмацніў кантроль за продажам агнястрэльнай зброі ды істотна павялічыў колькасць супрацоўнікаў праваахоўных органаў.

Ацэнка першых вынікаў дзейнасці адміністрацыі Б. Клінтана была зроблена ўжо ў 1994 г. на прамежкавых выбарах у Кангрэс. Няздольнасць дэмакратаў ажыццявіць свае два асноўныя праекты (увядзенне ўсеагульнага медыцынскага страхавання і рэформа сістэмы дзяржаўнай дапамогі) выклікала сур'ёзнае незадавальненне менш заможнай часткі насельніцтва. Сярэдні клас выказваў занепакоенасць у сувязі з намерамі правячай адміністрацыі пайсці на рэзкае павелічэнне федэральных выдаткаў і, тым самым, ускласці дадатковы цяжар на іх плечы. Яшчэ больш рэзка планы дэмакратаў ацэньвалі высокадаходныя групы насельніцтва.

Перадвыбарчая праграма рэспубліканцаў з абяцаннем скарачэння падаткаў і сацыяльных выдаткаў, дасягнення збалансаванага бюджэту спадабалася амерыканскім выбаршчыкам куды больш: Рэспубліканская партыя зноў заваявала большасць у абедзвюх палатах Кангрэсу, прычым, значна узмацніліся пазіцыі ультракансерватыўнага крыла партыі – яго лідар Ньют Гінгрыч стаў спікерам Палаты прадстаўнікоў.

Гэтае паражэнне яшчэ больш ускладніла становішча правячай адміністрацыі. У 1995 г. рэспубліканская большасць у Кангрэсе дабілася абмежавання праграм сацыяльнай дапамогі, а ў наступным прыняла закон пра ўсталяванне пяцігадовага тэрміну выдачы дапамог і абавязковасць працоўнай дзейнасці для іх саіскальнікаў. Спрэчкі вакол бюджэту прывялі да г.зв. "вялікай бюджэтнай вайны" 1995-1996 г.

Набліжэнне новых прэзідэнцкіх выбараў выклікала далейшую карэкціроўку палітычных пазіцый дэмакратычнай адміністрацыі. Прэзідэнт выступіў у падтрымку патрабавання рэспубліканцаў дамагчыся збалансаванага бюджэту да 2002 г. Б. Клінтан гаварыў пра неабходнасць змены прыярытэтаў дзяржаўнага рэгулявання: яно павінна было скіроўвацца не на павелічэнне памераў дапамогі бедным, а, найперш, на заахвочванне іх працоўных намаганняў. Станоўчым фонам для дэмакратаў павінна было стаць паляпшэнне сусветнай эканамічнай кан'юнктуры. З 1993 г. ЗША ўступілі ў чарговы перыяд прамысловага ўздыму, зніжэння ўзроўню беспрацоўя і, што асабліва важна, значнага зніжэння бюджэтнага дэфіцыту – за 1993-1996гг. ён знізіўся амаль з $255 да $107 млрд. г.зн. у 2,5 разы.

У выніку прэзідэнцкія выбары 1996 г. прынеслі Б. Клінтану яшчэ больш пераканаўчую перамогу, чым чатырма гадамі раней. Дзеючы прэзідэнт набраў 47,4 млн. галасоў (379 выбаршчыкаў), супраць 39,2 млн. галасоў (159 выбаршчыкаў) у яго галоўнага канкурэнта – лідара умеранага крыла Рэспубліканскай партыі сенатара Роберта (Боба) Доўла. Р. Перо гэтым разам выступіў нашмат менш удала, набраўшы ў 2,5 разы меней галасоў. Як гэта не аднойчы бывала, у другі раз выбаршчыкі вырашылі не падтрымліваць "непрахаднога" кандыдата.

Пасля выбараў 1996 г. адміністрацыя Б. Клінтана з яшчэ большай паслядоўнасцю працягнула курс на сур'ёзную эвалюцыю Дэмакратычнай партыі, на пошукі ёю найбольш аптымальнага варыянту "трэцяга шляху", вольнага і ад эксцэсаў ліберальнага рэфармізму 1960-1970-х гг., і ад скрайнасцяў ультракансерватыўнага рэйганізму 1980-х гг. Важнейшай задачай у гэтых пошуках, на думку прэзідэнта, павінна было стаць знаходжанне найлепшага спалучэння больш абмежаванага, але дастаткова эфектыўнага дзяржаўнага рэгулявання з адказнай фінансавай палітыкай, заснаванай на падтрыманні збалансаванага бюджэту.

Перарастанне хуткага эканамічнага росту ў сапраўдны бум забяспечыла выдатныя ўмовы для стварэння на базе навейшай электроннай тэхнікі разгалінаванай інфармацыйнай інфраструктуры, характэрнай для сучаснай стадыі постіндустрыяльнага (інфармацыйнага) грамадства. Паскарэнне тэмпаў эканамічнага развіцця прывяло да стварэння мільёнаў новых працоўных месцаў і, як вынік, скарачэння да 4,5-5% ўзроўню беспрацоўя, падтрымання на нізкім 2- адсоткавым узроўні інфляцыі, да падвышэння канкурэнтаздольнасці амерыканскай эканомікі і ўзмацненню пазіцыяў ЗША ў сусветным гандлі. У 1997 г. у Злучаных Штатах быў прыняты амаль збалансаваны бюджэт (дэфіцыт складаў толькі $22 млрд.). У наступным годзе даходы федэральнага бюджэту Злучаных Штатаў перавысілі яго выдатковую частку на $70 млрд., а 1999 г. прафіцыт павялічыўся да $120 млрд.!

Ліквідацыя бюджэтнага дэфіцыту стала магчымая ў тым ліку за кошт скарачэння ваенных выдаткаў. У 1998 г. яны склалі толькі 16% федэральнага бюджэту – утрая меней, чым было асігнавана на забеспячэнне сацыяльных праграм. Адмовіўшыся на час ад ажыццяўлення найбольш дарагіх сацыяльных рэформ і перадусім ад спробы ўвядзення сістэмы ўсеагульнага медыцынскага страхавання, дэмакратычная адміністрацыя не толькі не дапусціла скарачэння федэральных сацыяльных выдаткаў, але па цэламу шэрагу накірункаў пайшла на іх значнае павелічэнне. Напрыклад, было праведзена чарговае падвышэнне мінімальных пагадзінных ставак заробкаў, працягвалася ажыццяўленне асноўных праграм сацыяльнай дапамогі. Важнае месца ў планах адміністрацыі займала падтрымка адукацыі і навукі. Федэральны бюджэт пры Б. Клінтане узяў на сябе больш за трэць усіх выдаткаў на навуку, у тым ліку больш за палову – на фундаментальныя даследаванні.

Напярэдадні новых прамежкавых выбараў 1998 г. бясспрэчныя дасягненні дэмакратычнай адміністрацыі паставілі рэспубліканцаў у вельмі цяжкую сітуацыю: знайсці прынцыповую альтэрнатыву курсу Б. Клінтана было практычна немагчыма. На іх шчасце нагоду для моцнай крытыкі даў сам прэзідэнт.

Напачатку 1998 г. у прэсе з'явілася інфармацыя пра "неслужбовыя адносіны" паміж Б. Клінтанам і супрацоўніцай Белага Дому 22-гадовай Монікай Лявінскі – "скандал Клінтан-Лявінскі". Гэтая непрыгожая гісторыя была раздзьмутая да памераў грандыёзнага палітычнага скандалу. Прэзідэнт адпрэчыў усе абвінавачанні на свой адрас, а яго жонка Хілары публічна патрымала мужа, заявіўшы, што выпады супраць яго – палітычная змова несумленных канкурэнтаў. Пачаўся судовы працэс, на якім нанова выплыла яшчэ некалькі падобных скандальных эпізодаў. У рэшце рэшт высветлілася, што прэзідэнт хлусіў падчас судовага працэсу, а ён сам (яго прадстаўнікі), магчыма, аказвалі ціск на сведкаў.

Зручная сітуацыя для таго, каб замацаваць перавагу ў Кангрэсе на прамежкавых выбарах, не была выкарыстана рэспубліканцамі. У Палаце прадстаўнікоў яны нават страцілі некалькі месцаў. Правалілася і спроба адправіць Б. Клінтана ў адстаўку.

Дэпутаты рэспубліканцы, якія мелі большасць у абедзвюх палатах Кангрэса, атрымалі магчымасць узбуджэння супраць Б. Клінтана працэдуры імпічменту. У лістападзе 1998 г. па гэтым пытанні пачаліся слуханні ў Кангрэсе. Палата прадстаўнікоў высунула абвінавачанні дзеючаму прэзідэнту па двух пунктах: хлусня на судзе прысяжных і чыненне перашкод ў адпраўленні правасуддзя. Тым не менш, напачатку 1999 г. Сенат, якому Канстытуцыя ЗША даручае ў гэтым выпадку выступаць у ролі спецыяльнай судовай інстанцыі, большасцю галасоў адхіліў абодва абвінавачанні, палічыўшы, што яны не з'яўляцца дастаткова сур'ёзнымі, каб змясціць Б. Клінтана з яго высокай пасады. Немалое значэнне для вынясенне гэткага вердыкту мелі "пакаянная прамова" прэзідэнта і амерыканская грамадская думка, якая ў цэлым з паразуменнем паставілася да "прыгодаў" свайго лідара і па сутнасці прызнала факт празмернай палітызацыі асобных старонак яго асабістага жыцця Рэспубліканскай партыяй. (Вярхоўны Суд штата Арканзас, аднак, пазбавіў Б. Клінтана адвакацкай ліцэнзіі за ілжэсведчанне.)

З пункту гледжання будучых прэзідэнцкіх выбараў падрыў маральнага аўтарытэту лідара дэмакратаў мог мець куды больш сур'ёзныя наступствы і для ўсёй партыі, і для яе новага кандыдата. У выніку, для мінімізацыі негатыўнага ўплыву "скандалу Клінтан-Лявінскі" правячая адміністрацыя сур'ёзна актывізавала сваю дзейнасць. У 1999 г. была агучаная амбіцыйная праграма шырокіх сацыяльных рэформ, разлічаных на працяглы перыяд. Яна была заклікана замацаваць за дэмакратамі імідж партыі, што стаіць на варце агульнанародных інтарэсаў.

У 1999 г. падобны ж разлік ляжаў і ў падмурку планаў і дзеянняў правячай адміністрацыі ў сферы знешняй палітыкі. У першую чаргу гэта праявілася падчас ваенна-сілавога ўмяшання ЗША ва ўнутрыюгаслаўскі (косаўскі) канфлікт і некаторых іншых кроках дзеля ўмацавання глабальнага лідарства ЗША (гл. далей). Рэспубліканцы ставіліся да гэткага празмернага актывізму Злучаных Штатаў на міжнароднай арэне дастаткова скептычна. Яны абвінавачвалі Б. Клінтана ў тым, што той дбае ў першую чаргу не пра забеспячэнне нацыянальных інтарэсаў, а пра вырашэнне сваіх персанальных праблем. Упершыню за доўгі час пытанні амерыканскай знешняй палітыкі аказаліся ў цэнтры вострых дыскусій вядучых палітычных партый краіны.

Прэзідэнцкія выбары 2000 г. Дж. Буш-малодшы і яго палітычная праграма. Падзеі 11 верасня 2001 г. Барацьба супраць міжнароднага тэрарызму. Інтэрвенцыя супраць Іраку і падзенне папулярнасці прэзідэнта.

Сфармуляваныя ў 1999 г. Б. Клінтанам прыярытэты амерыканскай ўнутранай і знешняй палітыкі леглі ў падмурак выбарчай праграмы кандыдата ад Дэмакратычнай партыі на прэзідэнцкіх выбарах 2000 г., віцэ-прэзідэнта ЗША Альберта (Ала) Гора. Дэмакраты заяўлялі пра сваю рашучасць працягнуць рух па "трэцяму шляху", некалькі абмяжоўваючы маштабы дзяржаўнага ўмяшання, але падвышаючы яго эфектыўнасць.

Рэспубліканцы падтрымалі кандыдатуру прадстаўніка ўмерана-кансерватыўнага крыла партыі, губернатара Тэхасу Джорджа Буша-малодшага, сына 41-га прэзідэнта ЗША Джорджа Буша (1989-1993). У адрозненне ад традыцыйнага для рэспубліканскіх дзеячаў негатыўнага стаўлення да дзяржаўнага рэгулявання эканомікі і сацыяльных адносін, перадвыбарчая платформа Дж. Буша-малодшага прызнала неабходнасць актыўных дзеянняў дзяржавы ў сацыяльна-эканамічнай сферы. Кандыдат-рэспубліканец абвясціў лозунг "спагаднага кансерватызму": "Я перакананы, што кансерватыўная ідэалогія – гэта філасофія спагады... Кансерватызм – скарачаць падаткі; спагада – даваць людзям болей грошай на выдаткі. Кансерватызм – настойваць на мясцовым кантролі над школамі, высокіх стандартах і выніках адукацыі; спагада – дамагацца, каб кожнае дзіця навучыўся чытаць і ніхто не адстаў..."

Праграмныя палажэнні двух вядучых кандыдатаў аказаліся вельмі падобнымі, што рабіла выбар паміж канкурэнтамі няпростай задачай для выбаршчыкаў. Гэта пацвердзіла і галасаванне 7 лістапада 2000 г. Канкурэнты паказалі практычна аднолькавыя вынікі. У многіх штатах перавага аднаго кандыдата над другім была зусім нязначнай (перамога ў штаце прыносіць кандыдату усе галасы выбаршчыкаў гэтага штату).

У Фларыдзе перавага Дж. Буша-малодшага аказалася настолькі мізэрнай, што па існуючых там правілах нават спатрэбіўся пералік галасоў. Правядзенне паўторнай працэдуры ў гэтым штаце ўскладнялася тым, што з-за шматлікіх памылак у афармленні бюлетэняў пералік было вырашана праводзіць не аўтаматычна, а ўручную. Вызначэнне пераможцы расцягнулася на некалькі тыдняў. У канчатковым выніку кандыдат-рэспубліканец набраў на 500 галасоў болей (з 6млн. грамадзян штату, якія мелі права голасу), атрымаў 25 выбаршчыкаў ад Фларыды і агульную перамогу на выбарах у краіне.

Дж. Буш-малодшы выйграў выбары ў 30 штатах і заручыўся падтрымкай 271 выбаршчыка, а А. Гор – у 20 штатах і сталічнай акрузе Калумбія, што дало яму толькі 266 выбаршчыкаў. Аднак агульная колькасць пададзеных па краіне галасоў за А. Гора аказалася большай на 550 тыс. (0,5%) галасоў. Атрымалася (ужо ў чацвёрты раз у амерыканскай гісторыі), што прэзідэнтам быў абраны не самы папулярны сярод выбаршчыкаў кандыдат. У Злучаных Штатах загаварылі пра неабходнасць пераходу да больш сучаснай, простай і дэмакратычнай сістэмы выбараў прэзідэнта. Некаторыя апаненты Дж. Буша-малодшага нават заяўлялі аб яго нелегітымнасці, звяртаючы ўвагу на парушэнні ў працэсе выбараў і падліку галасоў у Фларыдзе, а таксама ўвязваючы гэтыя парушэнні з магчымым уплывам дзеючага губернатара гэтага штату – Джона (Джэба) Буша – малодшага брата абранага прэзідэнта.

Неадназначнасць, нават скандальнасць, прэзідэнцкіх выбараў і не надта ўдалы зыход выбараў у Кангрэс (рэспубліканцы страцілі большасць у Сенаце) абяцалі новаму амерыканскаму лідару вельмі няпростае прэзідэнцтва. У першых жа сваіх выступах Дж. Буш-малодшы (2001-2009) абвясціў, што галоўнымі прыярытэтамі свайго ўнутрыпалітычнага курсу ён лічыць гэткія праблемы, як выплата аграмаднага дзяржаўнага доўгу, скарачэнне непамерных федэральных выдаткаў і зніжэнне празмерна высокіх падаткаў.

11 верасня 2001 г. ісламскія фундаменталісты накіравалі захопленыя грамадзянскія самалёты на Сусветны гандлёвы цэнтр у Нью-Ёрку і будынак Пентагону ў Вашынгтоне. Адказнасць за гэты тэрарыстычны акт узяла арганізацыя "Аль-Каіда". Амерыканская нацыя знаходзілася ў шоку і разгубленасці: аказалася, што магутнейшая дзяржава свету безабаронная супраць арганізаванага тэрору. Гэтыя трагічныя падзеі высунулі на першы план ў палітыцы рэспубліканскай адміністрацыі барацьбу супраць міжнароднага тэрарызму. Адміністрацыя Дж. Буша-малодшага адказала на гэты варварскі акт цэлым шэрагам жорсткіх заяў і рашучых крокаў. Напачатку кастрычніка была распачата контртэрарыстычная аперацыя ў Афганістане.

Напрыканцы кастрычніка 2001 г. Кангрэс прыняў г.зв. "Патрыятычны акт", федэральны закон, які даў ураду і паліцыі шырокія магчымасці для нагляду за грамадзянамі. У прыватнасці, Федэральнае Бюро Расследаванняў (ФБР) атрымлівала большыя правы для падслухоўвання ды электроннага сачэння. У далейшым гэта прывяло да шматлікіх арыштаў падазроных іншаземцаў, якія потым утрымліваліся ў зняволенні без прад'яўлення афіцыйных абвінавачанняў. Крытыкі адміністрацыі і нават незаангажаваныя назіральнікі ў Злучаных Штатах і за іх межамі расцанілі "Патрыятычны акт" як парушэнне 4-й папраўкі да канстытуцыі. У 2002 г. з ініцыятывы Дж. Буша-малодшага адбылася буйнейшая за паўстагоддзя рэарганізацыя Адміністрацыі ЗША – створана новае Міністэрства (дэпартамент) Нацыянальнай Бяспекі.

Першая рэакцыя грамадства на дзеянні рэспубліканскай адміністрацыі была цалкам пазітыўнай. Напрыклад, напрыканцы верасня 2001 г. Дж. Буш-малодшы усталяваў абсалютны рэкорд папулярнасці сярод амерыканскіх прэзідэнтаў – згодна з апытаннямі ў краіне, праведзеных сусветна вядомай сацыялагічнай службай Гэлапа, яго дзейнасць ухвалялі 94% амерыканцаў.

Важнае месца ва ўнутрыпалітычнай праграме рэспубліканскай адміністрацыі адводзілася школьнай рэформе. Аграмадныя дзяржаўныя выдаткі на гэтую сферу (напачатку 2000-х у межах 39 праграм выдаткоўвалася каля $120 млрд.) не давалі адпаведных вынікаў. Па словах самога прэзідэнта, да чацвёртага класа многія амерыканскія школьнікі не маглі навучыцца добра чытаць. Праведзены ў 2001 г. праз Кангрэс закон (англ. No Child Left Behind Act; прыкладны пераклад – "Клопат і ўвага кожнаму дзіцяці") быў закліканы забяспечыць усталяванне высокіх, але дыферэнцаваных адукацыйных стандартаў у навучальных установах, якія жадалі разлічваць на грошы з федэральнага бюджэту.

У сваёй эканамічнай палітыцы Дж. Буш-малодшы, як і ў знешняй палітыцы, дэманстраваў жорсткасць і бескампраміснасць. Спасылаючыся на неабходнасць даць штуршок амерыканскай эканоміцы пасля непрацяглай рэцэсіі 2001 г., у 2001 і 2003 гг. ён правёў праз Кангрэс праграму скарачэння падаткаў. На фоне значнага павелічэння выдаткаў федэральнага ўраду (за час прэзідэнцтва Дж. Буша-малодшага яны выраслі на 70%; немалая іх частка пайшла на ваенныя патрэбы) гэта прывяло да рэзкага росту дэфіцыту федэральнага бюджэту.

І адукацыйная, і падатковая рэформа, і некаторыя іншыя рашэнні рэспубліканскай адміністрацыі (напрыклад, адмова ратыфікаваць Кіёцкі пратакол, скіраваны на абмежаванне забруджвання навакольнага асяроддзя) выклікалі нямала крытыкі з боку амерыканскіх палітыкаў і грамадства. Аднак найбольш супярэчлівым з іх было ўварванне ЗША ў Ірак на падставе дадзеных разведкі, як аказалася сфальсіфікаваных, пра наяўнасць у С. Хусэйна зброі масавага паражэння.

Нягледзячы на вострую крытыку апанентаў і пратэсты часткі насельніцтва супраць ваяўнічай знешняй палітыкі дзеючай адміністрацыі, Дж. Буш-малодшы з лёгкасцю выйграў намінацыю кандыдатам ад Рэспубліканскай партыі для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах 2004 г. Яго канкурэнтам ад Дэмакратычнай партыі стаў сенатар ад Масачусетса Джон Кэры.

Тэма Ірака стала адной з асноўных у ходзе выбарчай кампаніі 2004 г.: дзеючы прэзідэнт і яго каманда настойвалі на неабходнасці працягу вайны ў Іраку і жорсткай барацьбы з сіламі сусветнага тэрарызму, у той час як яго канкурэнт спрабаваў набраць палітычныя ачкі на моцных антываенных пачуццях амерыканцаў. Дж. Буш-малодшы акцэнтаваў неабходнасць падтрымання традыцыйных маральных каштоўнасцяў Амерыкі. На думку Дж. Кэры большай увагі заслугоўвалі эканамічныя праблемы, асабліва барацьба з беспрацоўем, і рэформа сістэмы аховы здароўя.

Амерыканцы аддалі перавагу лідару рэспубліканцаў. Дж. Буш-малодшы выйграў у 31 штаце і заручыўся падтрымкай 286 выбаршчыкаў. Акрамя таго, дзеючы прэзідэнт здолеў заваяваць большасць – 50,7% – галасоў амерыканцаў, што ўзялі ўдзел у выбарах. Папярэднім прэзідэнтам, які мог пахваліцца гэткім высокім узроўнем электаральнай падтрымкі, быў яго бацька – Дж. Буш-старэйшы на выбарах 1988 г. Больш за тое, рэспубліканцы не толькі захавалі за сабой Белы Дом, але таксама заваявалі большасць у абедзвюх палатах Кангрэсу – апошні раз падобнага поспеху яны дасягнулі ў 1928 г.

У перыяд дзейнасці другой адміністрацыі Дж. Буша-малодшага асноўныя накірункі ўнутранай (і знешняй) палітыкі не зазналі значных змен. Але ўжо да канца 2005 г. адбылося значнае зніжэнне папулярнасці дзеючага прэзідэнта, што галоўным чынам было звязана з палітыкай ЗША у Іраку. Новым ударам па іміджы прэзідэнта стала паводка ў Новым Арлеане ў выніку ўрагану Катрына (жнівень-верасень 2005 г.), калі затопленымі аказаліся каля 80% горада. Стыхійнае бедства прынесла аграмадныя матэрыяльныя страты, некалькі соцень чалавек загінулі. Рэспубліканская адміністрацыя была абвінавачана ў тым, што не прыняла неабходных захадаў для своечасовай эвакуацыі горада, і некаторых іншых праліках. Таму няма нічога дзіўнага ў тым, што на прамежкавых выбарах, якія адбыліся ў лістападзе 2006 г., Рэспубліканская партыя пацярпела паражэнне і страціла кантроль над абедзвюма палатамі Кангрэсу. Падпарадкоўваючыся іх ціску, Дж. Буш-малодшы быў вымушаны адправіць у адстаўку свайго самага непапулярнага міністра – галаву Пентагона (міністра абароны) Дональда Рамсфельда.


Просмотров 422

Эта страница нарушает авторские права




allrefrs.ru - 2021 год. Все права принадлежат их авторам!