Главная Обратная связь Поможем написать вашу работу!

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Краіны Паўночнай Еўропы на міжнароднай арэне ў другой палове 1940-х - 1970-х гг



Знешнепалітычная арыентацыя паўночнаеўрапейскіх краін пасля другой сусветнай вайны змянілася. Яны адмовіліся ад даваеннай палітыкі ізаляцыянізму. У 1945-1946 г. Данія, Ісландыя, Нарвегія і Швецыя ўступілі ў ААН і нават здолелі заваяваць моцныя пазіцыі ў арганізацыі. Нарвежац Тругве Лі (1946-1952) і швед Даг Хамаршэльд (1953-1961) былі першымі абранымі Генеральнымі сакратарамі ААН. Аднак падпісанне Статуту гэтай арганізацыі на азначала поўнага разрыву з палітыкай нейтралізму. Гэтыя краіны прэтэндавалі на ролю звязваючага звяна паміж Захадам і Ўсходам. У 1946 г. былі падоўжаныя або падпісаныя нанова гандлёвыя пагадненні з СССР.

З пачаткам "халоднай вайны" краіны Паўночнай Еўропы, як і іншыя краіны кантыненту, паўсталі перад выбарам. Данія, Ісландыя, Нарвегія і Швецыя далучыліся да "плану Маршала". 4 красавіка 1949 г. Данія, Ісландыя і Нарвегія, з вопыту другой сусветнай найбольш заклапочаныя праблемамі нацыянальнай бяспекі, сталі сузаснавальнікамі блоку НАТО. Швецыя захавала адданасць традыцыйнай палітыцы нейтралітэту.

Пасляваенная Фінляндыя знаходзілася ў прынцыпова іншым знешнепалітычным становішчы. Хаця фінляндскія ўлады заўжды падкрэслівалі, што вайна з СССР у 1941-1944 гг. гэта не ўдзел у другой сусветнай, а толькі "вайна-працяг" Зімовай вайны 1939-1940 гг., краіна патрапіла ў лік пераможаных краін. Да падпісання мірнага дагавору Фінляндыя была вельмі абмежаваная ў магчымасці падтрымліваць нармальныя дыпламатычныя адносіны і ўвогуле выступаць на міжнароднай арэне як суверэнная дзяржава. Пасля падпісання 10 лютага 1947 г. Парыжскага мірнага дагавору знешнепалітычныя пазіцыі краіны сталі наладжвацца, але не так хутка, як таго хацелася Хельсінкі.

Пачатак "халоднай вайны" паставіў Фінляндыю ў няпростае становішча: у яе проста не было выбару акрамя падтрымання прыярытэтнасці савецка-фінляндскіх адносін. Падмурак пад іх доўгатэрміновы характар быў закладзены падпісаннем двухбаковага дагавору ў 1948 г. Частковая Пераадоленне Фінляндыяй знешнепалітычных наступстваў другой сусветнай вайны (няпоўнае пакуль над краінай працягваў узвышацца магутны ўсходні сусед) адбылося ўжо ў першай палове 1950-х гг. У 1952 г. Хельсінкі атрымаў права прыняць XV летнія Алімпійскія гульні. (Алімпіяда мелася прыехаць ў гэты горад яшчэ ў 1940 г., але гэтаму перашкодзіла вайна. Месца правядзенне гэтага сусветнага спартыўнага форуму – сяброўская СССР краіна – стала немалаважным фактарам для магчымасці дэбюту савецкіх спартсменаў на алімпійскіх арэнах). У 1955 г. СССР вярнуў Фінляндыі спрэчную тэрыторыю Поркала-Уд. У тым жа годзе краіна стала паўнапраўным членам Арганізацыі аб'яднаных нацыяў.



З канца 1940-х гг. у Паўночнай Еўропе аднаўляецца тэндэнцыя да рэгіянальнай інтэграцыі. У 1949 г. грамадзяне 5 паўночнаеўрапейскіх краінаў атрымалі магчымасць бесперашкодна падарожнічаць па рэгіёне – былі скасаваныя візы. У 1952 г. з ініцыятывы Даніі была створана Паўночная рада –кансультацыйная арганізацыя супрацоўніцтва дзяржаў Паўночнай Еўропы. У 1955 г. да Рады далучылася Фінляндыя (пры гэтым рабілася агаворка, што краіна не будзе ўдзельнічаць ў абмеркаванні ваенна-палітычных пытанняў, а таксама пытанняў, якія патрабуюць вызначэння пазіцыяў адносна супярэчнасцяў паміж вялікімі дзяржавамі).

Паўночная Еўропа не засталася ў баку ад заходнееўрапейскіх інтэграцыйных працэсаў. З 1960 г. Данія, Нарвегія і Швецыя далучыліся да Еўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю (У 1961 г. асацыяваным членам ЕАСГ стала Фінляндыя, а Ісландыя падключылася да Асацыяцыі ў 1970 г.). Аднак ужо напрыканцы 1960-х гг. на Поўначы Еўропы была зроблена спроба запусціць уласны інтэграцыйны праект. У 1968 г. была агучана ідэя арганізацыі паўночнаеўрапейскага эканамічнага супрацоўніцтва – НОРДЭК. Шэраг рознагалоссяў і, самае галоўнае, адмова ад удзелу ў праекце Фінляндыі (фактычна на непажаданасць ўдзелу краіны ў рэгіянальнай арганізацыі ўказаў Савецкі Саюз), а потым падача заяўкі на ўступленне ў "Агульны рынак" Даніі і Нарвегіі паставілі на гэтых планах крыж.



Напачатку 1970-х гг. у Паўночнай Еўропе ўзрастае зацікаўленасць у далучэнні да Еўрапейскіх супольнасцяў. Заяўкі Даніі і Нарвегіі на ўступленне ў "Агульны рынак" былі задаволеныя ў 1972 г. Аднак толькі датчане падтрымалі на рэферэндуме ініцыятыву ўраду – з 1973 г. Данія стала паўнапраўнай удзельніцай ЕЭС.

Пытанне аб далучэнні да заходнееўрапейскай інтэграцыі ўздымалася і ў Фінляндыі. Аднак падкрэслена халодная рэакцыя на гэта СССР і жорсткая крытыка праеўрапейскіх амбіцый буржуазных партыяў з боку камуністаў ды "іншых прагрэсіўных сіл" вымусілі ўрад абмежавацца падпісаннем пагаднення паміж Фінляндыяй і ЕЭС аб свабодным гандлі прамысловымі таварамі.

Імкненне фінляндскай дыпламатыі стаць звязваючым мостам паміж Захадам і Ўсходам было ўзнагароджана ў першай палове 1970-х гг. Хельсінкі мелі гонар прыняць у 1972-1973 г. дэлегацыі практычна ўсіх еўрапейскіх дзяржаў, ЗША і Канады, якія распачалі шматбаковыя кансультацыі па падрыхтоўцы агульнаеўрапейскай нарады для выпрацоўкі захадаў па змяншэнні ваеннага супрацьстаяння. 30 ліпеня - 1 жніўня 1975 г. г.зв. "хельсінскі працэс" быў увенчаны канферэнцыяй у Хельсінкі, дзе быў прыняты Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе – галоўны міжнародны дакумент эпохі разрадкі.



Эканамічнае развіццё краін Паўночнай Еўропы ў 1980-х - 2000-х гг. Станаўленне і развіццё постіндустрыяльнай эканомікі. Удзел у еўрапейскай інтэграцыі. Эканамічныя крызіс 2008-2009 гг.

Пасля пераадолення структурных крызісаў 1970-х - пачатку 1980-х гг. эканоміка краін Паўночнай Еўропы перажывала зніжэнне тэмпаў эканамічнага росту, паскорыліся інфляцыйныя працэсы, абвастрыліся бюджэтныя праблемы. Тым не менш, прырост ВУП усё роўна перавышаў сярэднееўрапейскі паказчык. У адрозненне ад астатняй Заходняй Еўропы па-ранейшаму на нізкім узроўні трымалася беспрацоўе.

Напачатку 1990-х гг. краіны рэгіёну зведалі эканамічны крызіс. Для Швецыі ён аказаўся самым балючы пасля дэпрэсіі пачатку 1930-х гг. У прамежак часу паміж 1990 і 1993 гг. ВВП Швецыі знізіўся на 5%, а колькасць працоўных месцаў на 10%. Для экспартна-арыентаванай краіны сітуацыя ўскладнялася тым, што і ў свеце назіраўся эканамічны спад. У 1992-1993 гг. па Швецыі ўдарыў фінансавы крызіс.

Да гэтага часу шведская эканамічная мадэль забяспечвала ўстойлівае сацыяльна-эканамічнае развіццё краіны. Аднак новыя ўмовы сусветнага развіцця, паскарэнне працэсаў глабалізацыі міжнароднай канкурэнцыі спарадзілі напрыканцы ХХ ст. шэраг прынцыповых праблемаў: немагчымасць спалучэння поўнай занятасці насельніцтва і падтрымання стабільнасці цэн, захавання ў нязменным выглядзе сацыяльных гарантыяў і г.д. Карэннае абнаўленне патрабавалася і ў святле ўступлення Швецыі ў постіндустрыяльную стадыю развіцця.

Сацыял-дэмакраты ў 1990-я гг. пайшлі на маштабную мадэрнізацыю краіны. У выніку сацыяльная палітыка дзяржавы пачынае губляць чыста пераразмеркавальны характар. Дзяржаўная манаполія ў сферы сацыяльных паслуг змянілася шматукладнасцю. Быў узяты курс на прыватызацыю дзяржаўнай уласнасці, развіццё прадпрымальніцкай ініцыятывы і канкурэнцыі, скарачэнне падатковага цяжару для вытворцаў. Прыярытэтнымі сталі: стварэнне развітой транспартнай ды інфармацыйнай інфраструктуры; пераўтварэнне сістэмы адукацыі для забеспячэння мэтаў постіндустрыяльнага інавацыйнага развіцця; стымуляванне навукова-тэхнічных распрацовак дзеля правядзенне бесперапыннай палітыкі мадэрнізацыі..

У выніку ўжо з канца 1993 г. Швецыя ўступае ў фазу росту: да 2000 г. яе ВВП штогод прырастала ў сярэднім на 3,2%. Акрамя таго, назіралася павелічэнне аб'ёму экспарту, а, значыць, і ўмацаванне канкурэнтаздольнасці нацыянальнай эканомікі. Быў наведзены парадак у дзяржаўных фінансах, палепшаныя ўмовы прадпрымальніцкай і адукацыйнай дзейнасці, створаныя магутныя галіны інфармацыйных тэхналогіяў і тэлекамунікацый.

Яшчэ горшым пачатак 1990-х гг. аказаўся для Фінляндыі. Пасля структурных крызісаў 1970-х – пачатку 1980х- гг. назіраўся значны рост грамадскіх выдаткаў. Ішлі яны не на інвестыцыі ў вытворчасць, а галоўным чынам на спажыванне, у тым ліку праз танныя крэдыты – на адукацыю, сацыяльныя патрэбы і г.д. Рэальная вытворчасць не паспявала за выдаткамі: яны ў 1980-я гг. удвая перавышалі рост ВНП. Вельмі прывабнымі становяцца біржавыя спекуляцыі – у краіне настае росквіт г.зв. "казіно-эканомікі".

Прычым, адбывалася ўсё гэта на фоне не самага спрыяльнага фону. У другой палове 1980-х гг. у СССР адбывалася імклівае падзенне тэмпаў вытворчасці, пагаршаўся дабрабыт савецкага насельніцтва, а значыць скарачаўся фінляндска-савецкі двухбаковы гандаль. У 1985 г. экспарт у СССР складаў 20% сукупнага экспарту Фінляндыі, але ў 1988 г. – ужо 15%, а ў 1991 г. – толькі 10%. Гэта скране негатыўна ўплывала на фінляндскую эканоміку: быў парушаны знешнегандлёвы баланс, узрасла знешняя запазычанасць, пачалося скарачэнне прамысловай вытворчасці. Узрастальныя фінансавыя цяжкасці Фінляндыі пагаршаліся з-за значнага росту экспарту капіталу, які напрыканцы 1980-х гг. у чатыры разы перавышаў замежныя капіталаўкладанні ў эканоміку Фінляндыі.

Дзяржава рабіла даўгі гэткімі тэмпамі, што неўзабаве яе фінансавых магчымасцяў аказалася недастаткова, каб утрымліваць дзяржаву "ўсеагульнага дабрабыту" паўночнаеўрапейскіх стандартаў. Напачатку 1990-х гг. "казіно-эканоміка" рухнула, пачаўся эканамічны спад. У 1991 г. ВНП скараціўся на 6,5%, а аб'ём прамысловай вытворчасці – нават на 10%. Наступіў банкаўскі крызіс, па краіне пракацілася хваля банкруцтваў. Адбываецца рост беспрацоўя: у 1993 г. яна дасягнула паўмільённага рубяжу або 20% працоўнай сілы краіны. Эканамічны спад у Фінляндыі працягваўся ўсю першую палову 1990-х гг.

Эканамічныя праблемы, з якімі напачатку 1990-х гг. сутыкнуліся Швецыя і Фінляндыя, а таксама глабальныя геапалітычныя зрухі мяжы 1980-1990-х гг. абумовілі новы рост іх зацікаўленасці ва ўдзеле ў еўрапейскай эканамічнай і палітычнай інтэграцыі. У 1995 г. гэтыя краіны далучыліся да ЕС. Нарвежцы у другі раз сказалі інтэграцыі "не". Удзел у ЕС у цэлым станоўча адбіўся на эканамічным развіцці краін-членаў з паўночнаеўрапейскага рэгіёну.

Пасля не надта ўдалага пачатку новага тысячагоддзя з 2004 па 2007 гг. эканоміка краін Паўночнай Еўропы стала ізноў развівацца хуткімі тэмпамі. У асабліва спрыяльных умовах апынулася Нарвегія. Высокія кошты на нафту сталі важнейшым стымулам для агульнага эканамічнага росту і выдатнай базай для далейшага росту дабрабыту яе насельніцтва. Хутка – ад 10% да 13% у год – рос шведскі экспарт. Дынамічнае развіццё дацкай эканомікі дазволіла да 2005 г. збіць беспрацоўе да ўзроўню ніжэй за 5%, чаго не назіралася з сярэдзіны 1970-х гг. Не горшай была і сітуацыя ў эканоміцы Фінляндыі. Хуткімі тэмпамі павялічваўся экспарт (каля 5% у год). Асабліва высокім попытам карысталася прадукцыя фінскай тэлекамунікацыйнай і электроннай галінаў. На гэтыя галіны на чале з кампаніяй Nokia прыпадала каля чвэрці ўсёй вартасці экспарту краіны.

Становішча рэзка пагоршылася восенню 2008 г. Эканамічны крызіс 2008-2009 гг. стаў для большасці краін рэгіёну нашмат горшым, чым структурны крызіс 1970-х – пачатку 1980-х гг. альбо спад пачатку 1990-х гг. Напрыклад, у шведскі экспарт упаў у 2009 г. на 12,5%, да небывалага ўзроўню (8%) падскочыла беспрацоўе. У яшчэ горшым становішчы апынулася эканоміка Фінляндыі. У 2009 г. яе экспарт і прамысловая вытворчасць скараціліся адпаведна на 20 і 21%, прычым скарачэнне экспарту аказалася самым буйным у еўразоне.

Аднак сапраўды катастрафічныя маштабы гэты эканамічны крызіс набывае ў Ісландыі. Да 2008 г. яна знаходзілася ўліку самых эканамічна развітых дзяржаў свету. Нездарма ў 2007 г Ісландыя была прызнаная ААН найлепшай краінай для жыцця ў свеце. Глабальнае значэнне набывае банкаўскі сектар краіны: толькі чатыры банкі гэтай краіны акумулявалі каля $140 млрд. (пры ВНП Ісландыі на 2007 г. на ўзроўні $7,5 млрд.) Аднак фінансавы крах трох буйнейшых ісландскіх банкаў паставіў Ісландыю на мяжу банкруцтва і закрануў усе сферы яе эканомікі. Адносна памераў эканомікі краіны гэты крызіс лічыцца адной з буйнейшых эканамічных катастрофаў у гісторыі. Не пераадолены ён і да сённяшняга дня. Крызіс як ніколі раней востра паставіў пытанне пра самадастатковасць Ісландыі і яе эканомікі ў свеце і ў ліпені 2009 г. урад краіны накіраваў заяўку на ўступленне ў ЕС.

У найменшай ступені сусветны эканамічны крызіс 2008-2009 гг. закрануў Нарвегію. Адбылося некаторая зніжэнне тэмпаў эканамічнага росту, а па выніках 2009 г. на 1,4% скараціўся ВНП. Немалаважным фактарам, што абумовіў трываласць нарвежскай эканомікі стаў прыкметны рост экспарту нафты і газу, а таксама буйныя інвестыцыі ў гэты сектар. І хаця небывалага за апошнія 20 гадоў ўзроўню дасягнула беспрацоўе, яго нарвежскія лічбы – 3-3,5% ад эканамічна актыўнага насельніцтва – і для рэгіёну, і тым больш для ўсяго кантыненту выглядалі проста зайздросна.

Швецыя пацярпела ад эканамічнага крызісу мацней, чым многія іншыя краіны. Ізноў праявілася моцная залежнасць Швецыі ад знешніх рынкаў. Падзенне экспарту аказалася нават большым, чым напачатку 1990-х гг. і склала каля 12,5%. У 2009 г. ВУП краіны знізілася на 5%. Адбыўся небывалы рост беспрацоўя, якое да канца 2010 г. дасягнула 8,5%. Тым не менш, ужо ў 2010 г. адбылося яўнае ажыўленне эканомікі. Яе рост за гэты год склаў каля 5% - адзін з найлепшых паказчыкаў сярод заходнееўрапейскіх краін.


Просмотров 422

Эта страница нарушает авторские права




allrefrs.ru - 2021 год. Все права принадлежат их авторам!