Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Эти данные используются в дальнейшем для анализа безубыточности



Аржыландыру жоспары

Резюме

Осымша

Бизнес жоспарға қосымша ретінде заңдық сипатттағы құжаттар келтіріледі(жарғылық құжаттар, ресурстарды иелену мен қолдану құқығы)

Өнімнің, нарықтың, бәсекелестредің сипаты, маркетинг жоспары аса маңызды болып табылады, өйткені қандай дәрежеде нарыққа сәттілікпен ену мүмкіндігінен фирманың сәттілігі тәуелді. Бизнес жоспар жаңа бизнестің мақсатын немесе қызмет етіп жүрген бизнестің дамуын, оны басқару жіне ұйымдастыру міндеттерін анықтаушы, сонымен қатар қойылған мақсаттарына жету жолдары мен әдістерін туындайтын қиыншылықтарын талдау негізінде белгілеуші жоспарлық сипаттаға құжат. Бизнес жоспар жасауда негізгі сұрақтарға көңіл бөлген жөн: сізге қанша құрал қажет? Ақша қалай жұмсалады? Сіз өніміңізді кайда жіне қалай сатасыз? Инвесторларға ақшаны қалай қайтарасыз?

Бизнес жоспар мазмұны мынадай бөлімдерден тұрады:

1 қысқаша сипаттамасы. 2 беттен аспайды, биснес сипаттамасы, басқару,негізгі қаржылық көрсеткіштер инвестиция қажеттілігі.

2 компания. Осы шақтағы компания қызметінің толық сипаты, тарихы ,стратегиясы керек.

3 істің саласы. Саланың шолуы нарықтың өлшемі жағдайында ақпараттарды, осы өнеркәсіптік сала нарығының негізгі қатысушылары, даму тенденциясын қамту керек.

4 өнім немесе қызмет көрсету. Компанияның өнімін немесе қызметін сипаттау. Өндіретін өнім айырмашылығына бәсекелестердің баламаларына көңіл бөліңіз.



5 маркетинг бұл бөлімде өз бизнесіңіздің нарықтық мүмкінжіктерін анықтап, бағалаңыз: өнімге деген қазіргі жіне потенциалды сұранысты анықтаңыз, кәсіпорынның күшті және әлсіз жақтарына және бәсекелестеріне нақты және шынайы баға беріңіз. Дұрыс болжамдарға сүйене отырып өз өніміңіз бен қызметеріңізге деген потенциалды қажеттіліктерді анықтаңыз

6 өндірістік іскерлік бұл бөлімде материалды техникалық құралдарды орналасатын жерге және қондырғыларға деген қажеттілікті және команияның мақсатына жетудегі керекті ресурстары сипатталуы керек.

7 басқару. Сіздің кәсіпорыныңыздағы басқарушы құрам мен жұмыс істейтін негізгі адамдардың тапқырлықпен ерекшеленетін және биснесті сәттілікпен жүргізе алатынын көрсетіңіз.

8 инвестицияға деген қажеттілік. Бұл бөлімде компагияның мақсатына жету үшін керекті қосымша қаржылар бағаланады. Барлық есептеулер мен мен болжамдалатын сомалар мұқият құжатталып қаржы бөліміндегі мәліметтерге сәйкес келу керек.



9 Қаржы . бұл бөлімде бүкіл бизнес жоспар дәлелдену керек. Жорамалдаудың негізінде қаржылық болжамдардың өзінен кем түспейді. барлық қаржылық құжаттар тенгемен және доллармен келтірілу керектігіне көңіл бөліңіз.


7. Жобаның коммерциялық орындалуының талдауы

Қағида бойынша, маркетингтік талдаудың мәніекі қарапайым сурактың жауабына байланысты болады:

1. Жобаны іске асыру нәтижесі болып табылатын өнімді сата аламыз ба?

2. Бұдан біз инвестициялық жобаны ақтауға жеткілікті көлемде пайда көре аламыз ба?

Соңғы жылдардың статистикалық мәліметттері бойынша, үшінші әлем елдеріндегі фирмалардың банкротқа ұшырауының дәрежесі 80% құрайды. Банкротқа ұшыраудң негізгі себебі маркетингтің жеткілікті болмауы.

Маркетингтік талдаудың базалық сұрақтары мынандай:

1. Жоба қандай нарыққа фокусталған? Халықаралық нарық па немесе ішкі нарық па?

2. жоба халықаралық нарық пен ішкі нарық арасындағы балансты ойластыра ма?

3. Егер жоба халықаралық нарыққа бағытталған бболса, онда лынң мақсаты мемлекеттің саяси қағидалық шешімімен сәйкес келе ма?

4. егер жоба ішкі нарыққа фокусталған болса, онда оның мақсаттары мемлекеттің ішкі саясатына жауап бере ме?

5. Егер жоба мемлекеттің саясатына сәйкес келмейтін болса, онда оны ары қарай қарастыру керек па?

Жобалар қолданыстағы нарықта іске асатындықтан, жобаларды олардың сипаттамасы келтірілуі болу керек. Маркетингтік талдауда да, тұтынушылар мен бәсекелестерді талдау болу керек. Тұтынушыларды талдау тұтынушылардың сұранымын, нарықтың потенциалды сегменттері мен сатып алу процесінің сипатын анықтауы керек. Ол үшін жобаны жасаушы нарықты мұқият зерттеп, оған әсер ететін институционалды шектеулер мен нарық құрылымының шеңберінде негізгі бәсекелестерін талдау керек. Маркетингтік талдау нәтижесінің негізінде маркетингтік жоспра құрылады. Ол жоспарда өнімді әзірлеу стратегиясы, баға белгілеу, тауардың нарыққа жылжуы мен өтуі анықталуы тиіс. Бұл «аралас маркетинг» элементтері тұтасқа бірігіп, нарықта қнімге неғұрлым бәсекеге ыңғайлы жағдай жасауы керек. Маркетингтік жоспар фирманың басқа да шығаратын өнімлерінің бар болуын және жабдықтау аспектілерін есепке алу керек. Маркетингтік жоспар шеңберінде мүмкіндігінше бәсекелестерінің әрекеттерін және оның осы жоспардың орындалу мүмкіндігіне тигізетін әсерін болжау керек.

Маркетингтік талдау сұранысты алдын ала болжауды қамтиды. Инвестициялық жобаны даярлау барысында жобаның дәлдігі қалаулы дәлдікке жету шығындарымен салыстыра отырып анықтау керек. Шешңм қабылдау процесі белгіздік жағдайында іске асса да, дұрыс болжау осы белгісіздік дәрежесін азайтады.

Инвестициялық жобалаудың барлық маркетингтік сапектілерін қарастырудың мүмкін еместігін түсіне отырып, маркетингтің негізгі мағыналық бөлімдеріне тоқталайық. Маркетингтің барлық сұрақтарының түйісуі келесі блоктарды атап көрсетуге мүмкіндік береді: нарықты талдау, бәсекелік ортаны талдау, өнімнің маркетингтік жоспарын жасау. Аталған бөлімдердің қажетті шарты қолданылатын ақпараттардың шаңайылығы болып табылады. Тқмінде көрсетілген блоктардың қысқаша сипаттамасын көрсетілегн.

Нарықты зерттеу мақсаты – тұтынушылардың сұранымын анықтау, маркетинг бойынша шешім қабылдауды жеделдету және сапаны жоғарлату үшін нарық сегменттері мен сатып алу процесін анықтау. Сұраныс пен өнімді өткізді талдауда келесі сұрақтар қарастырылуы керек:

· Потенциалды сатып алушы кім?

· Өнімді сатып алу себептері қандай?

· Сатып алу қалай жүргізіледі?

· Қандай ақпараттар керек және оларды қалай жинауға болады?

· Нарықты құрылымдық зерттеуді мемлекеттік немесе жеке кәсіпорындардың, дәстүрлі немесе жаңа, маркіленген немесе маркіленбеген өнімдердің бәсекелестерін анықтаудан бастау керек. Нарыққа енген жаңа қатысушылардың (болашақ бәсекелестер) мүмкіндіктері мен мәнін және тауар алмастырушылар тарапынан (мысалы, мақта мен синтетика, алкагольсыз сусындар мен жеміс-жидек шырындары) бәсекені бағалау керек. Міндетті түрде жауап беретін негізгі сұрақтар мыналар:

· берілген өнімнің нарықтық құрылымы қандай?

· Берілген саладағы бәсекенің базасы қандай?

· Бәсекелестік ортаға институционалды шектеулер қалай әсер етеді?

Маркетингтік жоспар жобаның құрамдас бөлігі болу керек. Оны жасау кезінде маркетолог келесі сұрақтарға жауап беруі тиіс:

· Өнім қаншалықты жақсы өнделген?

· Баға белгілеудің дұрыс стратегиясы анықталды ма?

· Тауарды нарыққа ұсынудың дұрыс стратегиясы анықталады ма?

· Өнімді өткізу жүйесі сатушы мен сатып алушы арасында тиімді байланыс қалыптастыра ала ма?

· «аралас маркетинг» элементтері істі жүргізіп отырған біртұтас маркетингтік жоспарға біріктірілді ме?

Қорыта келегенде, маркетингтік бөлім жобаларды талдауды анықтаушылық мәнге ие, өйткені жобаның өмірге қабілеттілігін бағалау үшін керекті нарықтық керекті нарықтық ақпараттарды алуға мүмкіндік береді. Көп жағдайда сапасыз маркетингтік талдау нәтижесінде фирма едәуір ақша құралдарын шығындап, жабдықтау мен өнімді өткізу операцияларын іске асыруға күш жұмсағанымен, ойдағы пайдаға ешқашан жете алмайтын жағдайлар кесдеседі.


8. Техникалық талдау

Инвестициялық жобаны техникалық талдау міндетіне мыналар жатады:

жоба мақсаттарының көзқарастарына неғұрлым сәйкес келетін технологияларды анықтау;

жергілікті жағдайларды талдау, оның ішінде шикізатқа, энергияға, жұмыс күшіне қол жеткізуді және оның құнын;

жобаның іске асуы мен жоспарлаудың потенциалды мүмкіндіктерін тексеру;

Техникалық талдауды, әдетте, кәсіпорынның жеке сарапшылар тобы арнайы мамандарды шақыру арқылы жүргізеді. Техникалық талдаудың стандартты процедурасы қолда бар жеке технологияларды талдаудан басталады. Сонымен қатар келесі критерийлерді басшылыққа алу керек:

1) технология өзін алдын ала жақсы жағынан көрсетуі тиіс, яғни стандартты болу керек;

2) технология импорттық қондырғылар мен шикізаттарға бағытталмауы керек.

Егер өз технологиясын қолдану мүмкін болмаса, онда төмендегі схемалардың бірі бойынша біреуімен шетелдік технология мен қондырғыларды тарту мүмкіндігіне талдау жүргізіледі:

шетел фирмасымен бірлескен кәсіпорын – бөлшектеп инвестицияландыру және барлық технологиялармен қамтамасыз ету;

технологиялық «ноу-хауды» іске асыратын жаңа қондырғыны сатып алу;

«Turn-kеу» - қондырғы сатып алу, зауыт салу, технологиялық процесті қалыптастыру;

«Рrоduct-in-hand» - «turn-kеу» + кәсіпорынның қажетті дайын өнім шығарғанға дейін персоналды оқыту;

өндіріс үшін лицензиялар сатып алу;

шетелдік технолог тарапынан техникалық көмек. Технология таңдау ережесі кейбір альтернативті технологияларды кешендік талдауды және қандай да бір агрегатталған критерийдің негізінде жақсы вариантты таңдауды қарастырады.

Альтернативті технологиялардың ішінен таңдаудың негізгі факторлары технологияны қолдануының келесі аспектілеріне негізделеді:

1. Сәйкес масштабтарда таңдалған технологияларды бұрынғы бойынша қолдану (нақты бір нарық үшін масштабтар аса үлкен болуы мүмкін).

2. Шикізатқа қол жеткізушілік (потенциалды жабдықтаушылардың саны қанша, олардың өндірістік қуаттылығы қандай, шикізаттың сапасы, шикізатты басқа тұтынушылардың саны қанша, шикізаттың құны, жеткізудің әдісі мен құны, қоршаған ортаға қатысты тәуекелі).

3. Коммуникациялар мен коммуналды қызметтер.

4. Технологияларды сатып отырған ұйымның патенті мен лицензиясы бар екендігіне көз жеткізу керек.

5. Ең болмағанда технологияны сатушының өндіріспен серіктесе жүруі.

6. Технологияның жергілікті жағдайларына бейімделуі (температура, ылғалдылық, т.с.с.).

7.Жүктемелік фактор (пайыз түрінде номиналды қуаттылықтан жобаның жағдайларымен) және толық өнімділікке сәйкес, тұрақты жағдайына шығу үшін уақыттың керектігі.

8. Экология мен қауіпсіздік.

9.Капиталдық және өндірістік шығындары.

Ең үздік техникалық шешімді таңдау үлгісі\

Кестеге отирик сандар жазындар 1-10 аралығында

Кесте

Сәттіліктің негізгі факторлары Фактордың мөлшері Бәсекелестері
А В С D
1. Бұрынғы қолдану 2. Шикізаттың жетімділігі 3. Коммуникациялар мен коммуналды қызметгер 4. Патенті мен лицензиясының болуы 5. Технологияның жергілікті жағдайларына бейімделуі 6. Ауырлық факторы 7. Экология мен қауіпсіздік 8. Капиталдық және өндірістік шығындары 9. Өлшенген критернйдің шамасы 3 6 3 2 0 5 3 4 6 9 2 5 3 2 6 1 0 0 10 10 2 7 5 4 7 7 4 6 8 4 10 8 5 3 5 5 4 8 6 143 109 136 147

1-кестеде көпбаламалы таңдаудың үлгісі келтірілген, онда әр фактор он баллдық шкала бойынша бағаланады.

Жалпыланған критерий мына формула бойынша есептеледі:

G ω= ω1 G1 + ω2 G2+...+ ωn Gn ,

мұндағы ω – жеке критерийдің салмағы, Gkжеке критерийдің шамасы.

Критерийдің жоғарғы мәніне ие техникалық жоба ең жақсысы болып саналады. Қарастырған мысалымызда А және D техникалық баламалары бірдей дерлік, бірақ D басымырақ.


9, инв жобаны қаржылық және экономикалық талдау.

Қаржылық талдау

Инвестициялық жобаның бұл бөлімінің көлемді және еңбек сыйымдылығы жоғары. Қаржылық талдаудың өзара байланысты мәселелер кешенін қарастырайық. Инвестициялық жобалаудың қаржылық бөлімінің жалпы нұсқасы қарапайым тізбекке негізделген:

1. Кәсіпорын қызметінің соңғы 3 (дұрысы 5 жыл) жыл ішіндегі

қаржылық жағдайына талдау жасау.

2. Инвестициялық жобаны дайындау кезеңіндегі кәсіпорынның қаржылық

жағдайына талдау жасау.

3. Негізгі өнім өндірісінің залалсыздығына талдау жасау.

4. Инвестициялық жобаны жүзеге асыру барысындағы пайда мен

ақша ағымдарын болжамдау.

5. Инвестициялық жобаның тиімділік бағасы.

Кәсіпорынның бұдан бұрынғы қызметі мен ағымдағы жағдайына қаржылық талдау жасау әдетте кәсіпорынның пайдалылығы мен оның басқару тиімділігін, несие қабілеттілігін, өтемпаздығын көрсететін негізгі қаржылық коэффициенттерінің интерпретациясы мен есептеулеріне келтіріледі.

Қаржылық бөлімде кәсіпорынның өткен жылдардағы негізгі қаржылық есебін беру және негізгі көрсеткіштерді салыстыру аса қажет. Егер инвестициялық жоба батыстық стратегиялық инвесторды тарту үшін дайындалса, онда қаржылық есепті беруін инвесторды тартқан батыс мемлекеттің форматтарына келтіру керек.

Шығынсыздықты талдау негізгі өнімдерді шығару мен өткізудің өзіндік құн құрылымын талдау бойынша жүйелік жұмыстарды және барлық шығындарының айнымалылар (өндіріс көлемі мен сату көлемінің өзгеруіне орай өзгереді) мен тұрақтыға (өндіріс көлемі өзгеруіне байланысты өзгермейтін) бөлінуін қамтиды. Шығынсыздықты талдаудың негізгі мақсаты – шығынсыздық нүктесін анықтау, яғни пайданың нольдік мәніне сәйкес келетін тауар көлемін сату. Шығынсыздықты талдаудың маңыздылығы нақты немесе жоспарланған пайданы инвестициялық жоба процесінде шығынсыздық нүктесі мен кәсіпорынның пайданы алып келетін іскерлігі сенімінің кейінгі бағасымен салыстыруға негізделген.

Жобаның қаржы бөлімінің неғұрлым жауапкершілігі мол бөлігі оның инвестициялық бөлігі болып табылады, ол мыналарды қамтиды:

жоба бойынша кэсіпорынның инвестициялық қажеттіліктерін анықтау;

инвестициялық қажеттіліктердің қайнар көздерін белгілеу (және ары қарайғы ізденіс);

инвестициялық жобаны іске асыру үшін тартылған капиталдың құнын бағалау;

жобаның іске асуы есебінен түсетін пайда мен ақша ағымдарын болжау;

жоба көрсеткіштерінің тиімділігінің бағасы;

Жобаның іске асу мерзімінде оның өтелімділігін бағалау мәселесі әдістемелік тұрғыдан өте қиын. Жобаны іске асыру нәтижесінде пайда болатын ақша ағымының көлемі, «ақшаның құны уақыт өтуіне қарай» деген қағиданы есепке ала отырып сомалық инвестиция шамасын жабуы керек. Бұл принцип бойынша: «Доллардың қазіргі құны бір жылдан кейінгі алынған доллардың құнынан үлкен», яғни бір жыл кейін алынған әрбір жаңа ақша ағымы бір жыл ерте алынған оған көлемі тең ақша ағымынан төмен мәнге ие. Ақша ағымының уақытты мәнділігін өлшейтін сипаттамсы ретінде инвестициялық жобаны іске асыру нәтижесінде алынған ақша ағымын инвесициялаудан түскен түсімнің нормасы көрінеді.

Экономикалык талдау

Экономикалық талдау жобаның мемлекеттік байлығын ұлғайтуға әсер етуін бағалаудан тұрады.

Экономикалық талдау міндеті қойылымының мысалын қарастырайын. С деген компания кез келген бір тауарды келесі шарттармен өндірсін:

• компанияға шикізатты арзан бағамен мемлекеттік ұйым сатсын;

• импортталатын қосалқы элементтерді де компанияға мемлекет халықаралық бағалардан төмен сатсын;

• кәсіпорын өзінің жұмысшыларына еңбек ақысын мемлекеттік стандартының деңгейінде төлесін;

• нәтижесінде кәсіпорын тауарларды мемлекеттік кәсіпорындарға шетелдің еркін нарығындағы бағадан едәуір төмен бағамен сатады.

Міндет – мемлекеттің осындай жобаны іске асырудан табатын пайдасын төменде көрсетілген нұсқалармен салыстыра отырып анықтау:

комианияға шикізат пен қосалқы бөлшектерді нарықтық бағамен сату, жұмысшыларға еңбекақыны әлемдік стандарттар бойынша төлеу, содан соң компаниялардан тауарларды еркін бағамен сатып алу;

ұқсас тауарларды шетелден сатып алу.

Осылайша, экономикалық талдау процесіңде бұл жобаның іске асуының нәтижесінде түскен кәсіпорын иелерінің пайдасын емес, мемлекеттің пайдасын анықтау керек.

Егер жобаның қаржылық үлесі белгілі болса да, экономикалық үлес өте сирек бағаланады. Сондықтан да ірі инвестициялық жобалар үшін олардың қаржылық тиімділігінен гөрі, экономикалық тиімділігі мен экономикалық тартымдылығын талдау қалыптасқан. Инвестициялық жобаның экономикалық тартымдылығын өлшеу келесі нұсқау бойынша іске асуы мүмкін.

/ қадам. Мақсаттарды таңдап, оларды өлшейді. Мысалы:

Мемлекеттің мақсаттары Мақсаттың салмағы

Қатты валютаның ағылуы 0,30

Қатты валютаның үнемделуі 0,20

Жергілікті нарықта өнімнің көбеюі 0,15
Халыктың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету 0,20

Аумақтарды дамыту 0,15

Барлығы 1,00

2 қадам. Альтернативті жобалардың әрқайсысына әр мақсатқа жету үшін сандық өлшемін анықтайды (абсолютті мәнде немесе жақсысына қарай пайыздық қатынаста). Әр жоба үшін кешендік (комплекстік) критерийдің салмақталған мәнін есептейді:

G0 = 0,3 ω1 + 0,2 ω2+ 0,15 ω3+ 0,2 ω4 +0,15 ω5 .

3 қадам. Үздік вариантты таңдауы жалпыланған критерийдің максимум критерийі бойынша жүргізіледі.

Экономикалық тиімділік дайын өнім мен ресурстардың мүмкін болатын сатып алу құнымен, ішкі бағамен және мемлекеттің айырықша ерекшелігі болып табылатын және әлемдік бағалармен және қағидалармен сәйкес келмейтін тағы басқа нәрселерді есепке ала отырып бағаланады.

Экономикалық тиімділікті бағалаудың іріленген процедурасы мынадай түрге ие:

1) қаржылық талдаудың қорытындысын ұсыну;

2) экономикалық талдау тұрғысынан шығындар мен табыстың жаңа жіктелуін жасау;

3) қаржылық мәндерді экономикалық мәндерге ауыстыру (олар сыртқы және ішкі нарық бағасы мен шығындардың үйлеспеуіне байланысты);

4) ресурстарды қолдану және өнімдер алу үшін басқа мүмкіндіктердің құнын бағалау;

5) ішкі төлемдер бойынша барлық есептеулерді шығарып тастау (өйткені олар мемлекеттің жалпы байлығын өзгертпейді);

6) жыл сайынғы экономикалық құралдар ағымын инвестицияның бастапқы көлемімен салыстыру (бұл нәтиже болады).


10.Тәуекелді талдаудың мәні мынада. Жіберілген сапасына тәуелсіз болашақтың әрқашанда белгісіздік элементі бар. Мысалы, керекті мәліметтердің көп бөлігі қаржылық талдау үшін (шығындар элементтері, бағалар, өнімнің сатылу көлемі және т.с.с.) белгісіз болып табылады. Болашақта болжаудың жақсы жаққа да, жаман жаққа (пайданың төмендеуі) да өзгеруі мүмкін. Тәуекелді талдау барлық өзгерістерді, қай жағына болса да, есепке алуды қажет етеді.

Жобаны іске асыру процесінде келесі элементтер өзгеріске ұшырауға бейім: шикізат пен қосалқы бөлшектердің құны, капиталдық шығындардың құны, қызмет етудің құны, сатудың құны, бағаның құны және т.с.с. Нәтижесінде шығатын параметр, мысалы, пайда кездейсоқ болады. Тәуекел ықтималдық таралу мен ықтималдықтар түсінігін қолданады. Сонымен тәуекел теріс пайда алу, яғни залал шегу ықтималдығына тең. Жоба факторларының өзгеріс диапазоны қаншалықты кең болса, жоба тәуекелділігі соншалықты жоғары.

Кейде тәуекелді талдау процесінде төмендегі нұсқау бойынша жүргізілуі мүмкін сценарийді талдаумен шектеледі.

1. Инвестициялық жобаның неғұрлым белгісіз параметрлерін таңдайды.

2. Әр параметрдің шектік мәні үшін жоба тиімділігіне талдау жүргізеді.

3. Инвестициялық жобада үш сценарий ұсынылады:

базалық;

белсендігі неғұрлым төмен;

белсендігі неғұрлым жоғары (міндетті түрде емес).


11. Инвестицияның тиімділігін бағалаудың қарапайым әдістері. Өтемділік мерзімі

Инвестициялық талдаудың маңызды құрамдас бөлігі іс әрекеттің тиімділігін бағалау болып табылады. Оның қажеттілігі экономиканың ресурстарды шектеу туралы негізгі қағидасымен байланысты: «Адамның талаптары шексіз, ал оларды қанағаттандыратын ресурстар шектеулі».

Қазіргі кезде инвестициялардың тиімділігін бағалау әдістерін екі топқа бөлуге болады:

· қарапайым немесе статистикалық;

· дисконттау әдістері.

Инвестициялардың тиімділігін бағалаудың қарапайым әдістеріне инвестициялардың сатылу мерзімін есептеуді және табыстың нормасын қарапайым есептеп шығаруды жатқызуға болады.

Инвестицияның өтелімділік мерзімі дегеніміз таза түсімнің бастапқы салымдардың орнын толтыруын күтетін кезең (мұнда таза түсім шығындарды шегеріп тастағандағы ақшалай түсімдерді білдіреді). Осылайша, кәсіпорынның оперативтік қызметінен түскен түсімдері инвестицияларға жұмсалған шығындарды жабатын уақыт кезеңі есептеледі. Бұл әдіспен есептеу өте оңай, сондықтан оны инвестициялау тәуекелін бағалаудың және тиімділігін есептеудің қарапайым әдісі ретінде қолданады. Егер ақша түсімі бірқалыпты болмаса, онда әрбір жоспарлау интервалы үшін бастапқы шығндардың жалпы көлеміне амортизациялық шығарымдар мен таза табыс қалдық теріс болғанша шегеріліп отырады.

Бұл әдістің басымдылығы – есептеу қарапайым, сондықтан ол кейде инвестицияның тәуекелін бағалаудың қарапайым әдісі ретінде қолданылады. Сонымен қатар бұл әдісті тұрақты сұранысы жоқ өнімдерді шығару жобасын бағалау үшін де пайдалануға болады және ол ақша айналымы аз шағын фирмалардың инвестицияларын бағалауға, сонымен бірге ресурстардың тапшылығы жағдайында жобаларды едәуір тез бағалауға жарамды.

Бірақ инвестицияның өтелімділік мерзімін таңдау көрсеткіші бірқатар кемшіліктерге ие:

· өтелімділіктің нормативті мерзімін таңдау субьективті болуы мүмкін;

· әдіс жобаның өтелімділік мерзімінен тыс уақыттағы табыстылығын есепке алмайды, сондықтан өтелімділік кезеңі бірдей, бірақ өмір сүру мерзмі әр түрлі жобалардың варианттарын салыстыру үшін қолданыла алмайды;

· әдіс кумулятивті табыстар сомасы бірдей, бірақ жылдар бойынша бөлінуі әр түрлі жобалар арасында айырмашылық жасамайды. Осы критерий тұрғысынан алсақ, 50 млн, 70 млн, 30 млн теңге жылдық табысы бар бірінші жоба мен 30 млн, 50 млн және 70 млн жылдық табысы бар екінші жоба тең. Ал, дұрысына келсек, бірінші жоба тиімдірек, себебі алғашқы екі жылда табыстың үлкен сомасымен қамтамасыз етіледі; бұл қосымша құралдар айналымға жіберілуі мүмкін, ол өз кезегінде жаңа табыстар алып келеді. Бұл әдіс жаңа өнім шығаруға бағытталған жобаларды бағалау үшін жарамсыз.

· бұл әдіс бойынша есептеу дәлдігі көп жағдайда жобаның өмір сүру мерзімін жоспарлау интервалына бөлу жиілігімен анықталады;

· көрсеткіштің «статистикалығы», басқаша айтқанда, ақшаның уақытша құнын есепке алудың мүмкін еместігі.

Мысал.

Кәсіпорын сауда орталығының құрылысына 250 млн тг инвестициялайды. Сауда орталығын пайдаланудан түсетін жыл сайынғы жоспарланған түсім сәйкесінше, 50,100,150 және 200 млн тг құрайды.

Дисконттауды есепке ала отырып, өтелімділік мерзімін есептеу кезінде жыл сайынғы кірістерді мәндері бастапқы деңгейге сәйкестендіріледі. Біздің мысалда пайыздық мөлшерлеме 12% тең.

Кесте 7 - Өтелімділік мерзімінің есебі

Көрсеткіш Бастапқы шарттар 1-ші жыл 2-ші жыл 3-ші жыл 4-ші жыл
Түсімдер (табыстар) млн тг -
12% млн тг дисконттауды алғандағы түсімдер - 44,642 79,719 106,767 127,103
Төлемдер (шығындар) млн тг - - - -
Һтелімділік мерзімі (статистикалық), жылдар - - 2,67- -
Дисконттауды есепке алғандағы өтелімділік мерзімі сатылу мерзім, жылдар - - - 3,15-

Көріп отырғанымыздай, айырмашылығы үлкен.

Сонымен, ақшаның уақытша құнын көрсетпейтін нысанда есептелетін өтелімділік мерзімі көрсеткішінің тиімділік шарасы негізіндегі негізгі кемшілігі – ол инвестициялардың жұмыс істеуінің барлық кезеңінің есепке алмайды, демек оған өзінің шегінен тыс жатқан күш әсер етпейді. Яғни бұл көрсеткіш таңдай критерийі ретінде қызмет етпей, шешім қабылдаудағы шектеу ретінде қолданылуы керек.


12. Дисконтталған критерийлер.

Ақшаның уақытша құнын есептеу техникасына негізделген критерийлерді дисконттау критерийі деп атайды. Еске түсірер болсақ, критерийлерді есептеуде пайыздық қойлымдар түсінігі қолданылады, оның көлеміне инфляция, тәуекел және ақшаны пайдалнудың альтернативті мүмкіншілігі әсер етеді және оны мынадай теңдікпен көрсетуге болады:

r = IR + MRR · RI ,

мұндағы IR- инфляция қақыны;

MRR – минималды нақты табыс нормасы;

RI - нақты капитал салымына түсетін табысты алу тұрақсыздығымен және нарықтық жағдаймен байланысты инвестициялық тәуекелдің дәрежесін есепке алатын коэффициент.

Нақты инвестициялық есепті жүргізу кезінде пайыз қойлымы экзогендік шама болып табылады, яғни сырттан беріледі және, мысалы, несиелік пайызға (капиталдың альтернативті құралына) тең болып алынады. Басқа сөзбен айтқанда , жобалық талдаудың міндеттемесіне пайыздық қойылымның есептік мәселелері кірмейді. Бірақ оның азаю динамикасын болжау үшін пайыздық қойылым құрылымы мен көлемін анықтайтын факторларды ұсыну керек.

Нарықтық экономикадағы фирмалардың қаржылық тәжірибесінде жеке капиталы үшін пайыздық қойылым (немесе дисконт нормасы) салымдар бойынша депозиттік пайызға байланысты анықталады. Барлық капитал қарыздық болған жағдайда, пайыздық қойылым қарызды өтеу үшін және пайыздық төлемдер шартымен анықталатын пайыздық қойылым болып табылады. Оның жақын мәні ретінде ұзақ мерзімді банкілік несиелер бойынша орташаланған пайыздық қойылымдар пайдаланылуы мүмкін.

Жалпы жағдайда (капитал аралас болғанда) пайыздық қойылым салық жүйесін, капитал құрылымын және т.б. есепке ала отырып, саналған орташа капитал құны – WACC ретінде табылуы мүмкін. Басқа сөзбен айтқанда, капиталдың n түрі болса, оның әрқайсысының дивиденттік дәне пайыздық төлемдер көлемі негізінде анықталатын құны Еі тең, ал жалпы капиталдағы үлес Аі (і = 1,2......., n) болса, онда пайыздық қойылым шамамен мынаған тең:

q = EiAi

Батыстық фирмалар пайыз қойылымын есептеу үшін көбіне келесі формуланы қолданады:

WACC = WdRd + WpRp + WsRs

мұнда W – инвестицияның жалпы сомасындағы әр құралдың салмағы;

Rd – тартылған несиелер бойынша пайыздық қойылым;

Rp – жеңілдік берілген акциялар бойынша төленетін пайыздар;

Rs – өзіндік капитал табыстылығы.

Инвестициялық жобалау тәжірибесінде қазіргі кезде жобаның тиімділігін бағалаудың төмендігі дисконтталған критерийлері қолданылады:

1) ағымдағы таза құндылық;

2) табыстылық индексі;

3) пайданың шығындарға қатынасы;

4) жоба табыстылығының ішкі нормасы;

5) өтелімділік мерзімі.

Қосымша белгілер енгізейік:

Bt – t жылындағы жобаның пайдасы;

Ct – t жылындағы жобаның шығындары;

t=1,….,n – жобаның қызмет ету жылдары.

Аталған критерийлерді есептейік.


13. Ағымдағы таза құндылық.

NPV = + + ……+

Шешім қабылдайтын тұлғалар NPV мәні оң болатын жобаларды таңдауы керек. NPV мәнінің теріс болуы ақша құралдарын пайдаланудың тиімсіздігіне тәуелді болады: табыс керекті нормадан төмен.

Жоғарыда келтірілген NPV есептеудің формуласынан белгілі болғандай, ағымдағы таза құндылықтың NPV абсалютті мәні екі түрлі параметрлерге тәуелді. Біріншісі, инвестициялық процеске обьективті сипаттама береді, ол өндірістік процесте анықталады. Екіншісіне пайыздық қойылым параметрін жатқызуға болады.

Салыным прцестің басында жасалған, ал қайтарым теңдей болған жағдайдағы NPV-дің r қойылымына тәуелділігін талдайық. Пайыз қойылымы кейбір r* мәндеріне жеткенде, инвестиция әсері нөлге тең болады. r* қойылымына кіші кез келген қойылым NPV-дің оң мәндеріне сәйкес.

Пайыз қойылымы жоғары болған жағдайда алыстатылған төлемдер NPV-ға аз ықпал етеді. Сондықтан қайтарым кезеңінің ұзақтығымен ерекшеленетін варианттар соңғы экономикалық әсері бойынша тең бағалы болуы мүмкін. Басқа шарттары да тең болған жағдайда, ұзақ мерзімді табыс түсімі бар жоба тиімдірек.

Жобаның таза ағымдық құндылығының көлемін анықтайтын негізгі факторлардың бірі, сөзсіз, инвестицияның, өндірістің немесе сатуды «физикалық» көлемдерінде көрінетін қызмет ауқымы болып табылады. Бұдан осы сипатына орай айырықшалантын жобаларды салыстыруға арналған бұл әдісті қолдануға шектеудің қойылуы шығады. NPV үлкен мәні капитал салымының едәуір тиімді вариантына әрдайым сәйкес келе бермейді.

NPV есептеуге қажетті ақпараттарды толық түсіну үшін әдеттегі ақша ағымдарын қарастырайық:

Әдеттегі кіріс ақшалай ағымдары:

· қосымша сатылу көлемі және тауар бағасының көтерілуі;

· жалпы шығындардың азаюы (тауар құнының түсуі;

· инвестициялық жобаның соңғы жылының аяғындағы құрылғылар құнының қалдық мәні (себебі құрылғылар сатылуы немесе басқа жоба үшін қолданылуы мүмкін);

· инвестициялық жобаның соңғы жылының аяғындағы айналым құралдарының босауы (дебиторлар шоттарының жабылуы, тауар-материалдық қорлар қалдықтарын сату, басқа кәсіпорындардың акциялары мен облигацияларын сату).

Әдеттегі шығарылатын ақша ағымдары:

· инвестициялық жобаның бастапқы жылдарындағы бастапқы инвестициялар;

· инвестициялық жобаның алғашқы жылдарында айналымдық құралдарға деген қажеттіліктердің артуы ( жаңа клиенттер тарту үшін дебиторлар шоттарын көбейту, өндірісті бастау үшін шикізат пен бөлшек заттарды алу);

· құрылғыларды жөндеу және техникалық қамтамасыз ету;

· өндірістік емес қосымша шығындар (әлеуметтік, экологиялық және т.б).

Жоғарыда айтылғандай, нәтижелік таза ақша ағымдары инвесторлар үшін инвестицияланған ақша сомасын қайтаруға және табыс әкелуге бағытталған. Әр ақша сомасының осы екі бөлікке бөлінетінін қарастырайық.

Мысал. Кәсіпорын 6340$ тұратын және 4 жыл пайдалану мерзімі бар нөлдік қалдық құнымен жаңа құрал-жабдық алуға ақша жұмсауды жоспарлап отыр.

Жабдықты енгізу, есептеу бойынша,әр жыл сайын 2000$ кірі ақша ағымын қамтамасыз етеді. Кәсіпорын жетекшілері жыл сайынғы 10% қайтарым деңгейінен кем болмағанда ғана инвестициялар жүргізуге рұқсат етеді.

Шешуі.

Ең алдымен қазіргі кездегі мәнді есептейік (8-кесте).

Кесте 8 - NPV дәстүрлік есеп

Көрсеткіш Жыл(дар) Ақша сомасы,$ Дисконттау көбейткіші Нақты мәні
Бастапқы инвестиция Қазіргі кезде (6340) 1,0 (6340$)
Ақшаның жылдық ағымы (1-4) 3,170 6340$

Осылайша NPV=0, жоба қабылданады.

Бұдан кейінгі талдау 1000$ кірістік ағымды 2 бөлікке бөлуден тұрады (9-кесте):

· бастапқы инвестицияның кейбір бөлігін қайтару;

· инвестицияны қолданудан қайтарым (инвестор табысы).

Кесте 9 - Ақша айналымдарын тарату есебі,$

Жыл Осы жылға қатысты инвестиция Ақша ағымы Инвестициялардан қайтарым (2графадан 10%) Инвестицияны қайтару (3гр.-4гр) Жылдың аяғындағы қайтарылмаған инвестиция (2гр.-5гр)
497,4 1502,6 3471,4
3471,4 347,14 1652,86 1818,54
1818,54 181,854 1818,146
Барлығы

14 Табыстылықтың ішкі нормасы.

Анығы, NPV, В /Сratio және PI есептеу барысында пайыз қойылымын таңдау есептің қорытынды нәтижесіне, ал одан оның түсіндірмесіне айтарлықтай әсер тигізеді. Пайыз қойылымының көлемі, жоғарыда айтылғандай, инфляция қарқына, балама мүмкіншіліктерге және инвестициялық тәуекел дәрежесіне байланысты.

r* пайыздық қойылымының мәні қызығушылық тудырады, мұнда NPV = 0. Бұл нұктеде r* дисконтталған сомалық шығын ағымы дисконтталған сомалық табыс ағымына тең. Бұл нүкте «залалсыз нүктенің» нақты экономикалық мағынасына ие және табыстылықтың немесе пайдалылықтың ішкі нормасы деп атауға болады. TIH немесе IRR деп белгіленеді. Бұл критерий берілген жобаның инвесторына салым салу мақсатталығын бағалауға мүмкіншілік береді. Егер банктік есептеу қойылымы IRR-ден көп болса, онда банкке ақша салу арқылы инвестор үлкен пайда таба алады.

r* = IRR тең екені белгілі. Егер капитал салымы тек тартылған қаражаттар есебінен ғана жүзеге асса және несие i ставкасы бойынша алынса, онда айырымы (r* - і) инвестициялық қызметтің әсерін көрсетеді. r* = і болғанда табыс инвестицияны өтейді (инвестициялар табыссыз), ал r* ˃ і жағдайында инвестициялар залалды болады.

Шетелдің қаржылық тәжірибесінде IRR есебін көбінесе капитал салымдарын сандық талдаудың бірінші қадамы ретінде қолданады. Кейінгі талдау үшін IRR-лары 15-20%-дан төмен емес мәнмен бағаланатын инвестициялыө жобаларды таңдап алады. Қаржыландыру үшін қабылданған инвестициялық жобалардыңитабыстылығының ішкі нормасы экономика саласына және меншік нысанына тәуелді, яғни жобаның жеке немесе мемлекеттік кәсіпорын екендігіне байланысты өзгеріп тұрады. Нұсқалық негізінде, біріншіден, тәуекелдің әр түрлі дәрежелері, екіншіден, жеке инвесторлар жатыр. Олар әдетте инвестициялау обьектісін таңдауда тек өзінің жеке мүддесін көздейді және әлеуметтік мәселелерді шешетін мемлекетке қарағанда табыс нормасының айтарлықтай үлкен деңгейіне талап етеді.

IRR-дің дәл есебін тек компьютер көмегімен ғана жасауға болады, бірақ IRR едәуір жақын есебін жасауға болады.


15 Инвестициялық жобаның қауіпсіздік нүктесін табу, қауіпсіздік қорын есептеу, әдістері, графигі

Анализ безубыточности и целевое планирование прибыли является неотъемлемой частью инвестиционного проектирования. Этот тип анализа показывает принципиальную выполнимость проекта и одновременно позволяет выяснить основные узкие места проекта в смысле достижения заданного значения прибыли, которая обеспечивает требуемую эффективность инвестиционного проекта.

Как показывает практика, наиболее эффективны те проекты, в соответствии с которыми производство функционируют на уровне близком к уровню полной мощности. Однако несмотря на это некоторые проекты приносят убытки в течение первых нескольких лет после их реализации - с годами ситуация улучшается, в то время, как другие продолжают работать с убытком достаточно долго. Причин для столь плохих результатов может быть очень много, например: задержки в реализации; дефекты в схеме проекта; дефицит основных элементов; плохое качество сырья; недостаточный объем рынка; плохое качество продукции; ценовая система и т. д.

Если проект функционирует на более низком уровне использования производственных мощностей, доходы не могут покрыть все издержки. Когда уровень использования производственных мощностей возрастает, то можно надеяться, что будет достигнута ситуация, когда общие доходы будут равны общим издержкам. В этой точке нет ни прибыли, ни убытков. Такая ситуация называется ситуацией безубыточности. Таким образом мы подходим к понятию безубыточности.

Анализ безубыточности или анализ издержек, прибыли и объема производства, как его иногда называют - это аналитический подход к изучению взаимосвязи между издержками и доходам при различных уровнях производства.

Анализ безубыточности используется не только для целей инвестиционного проектирования. Этот анализ полезен также для текущего управления, так как он обеспечивает информацией для принятия решения путем анализа влияния изменений в цене продукции, производстве и объемах продаж и издержках, а так же прогнозирования прибылей, убытков и потоков денежных средств.

В рамках анализа безубыточности издержки подразделяют на два вида: фиксированные (постоянные) и переменные. Переменные издержки - это такие издержки, которые меняются (в целом) приблизительно прямо пропорционально увеличению или уменьшению объема производства (в предположении, что издержки на единицу продукции остаются почти постоянными, стабильными). Фиксированные издержки - это такие издержки, которые не меняются, когда меняется уровень производства за какой-то определенный период времени (например, год).

Построение графической интерпретации, можно сделать с помощью одного из трех методов:

· метода верхней - нижней точки -оценки используются только две: первая (верхняя) соответствует наибольшему значению объема реализации товара, вторая (нижняя) соответствует наименьшему объему реализации. Данные, соответствующие этим точкам, сводим в отдельную таблицу.

Кол-во прод. Затраты на
товаров доставку
Верхняя точка активности
Нижняя точка активности
Изменение

основываясь на данных, соответствующих верхней точке, определяем долю постоянных затрат:

Доля постоянных затрат = Суммарные затраты - Переменные затраты .

Эти данные используются в дальнейшем для анализа безубыточности.

· графического метода - заключается в простой подгонке прямой линии с помощью линейки, которая накладывается на точки, таким образом, чтобы наилучшим образом аппроксимировать все множество точек. Точка пересечения этой линии с вертикальной осью оценивает постоянные издержки.

· метода наименьших квадратов - является наиболее точным. Подбор прямой линии суммарных издержек производится с помощью стандартных приемов регрессионного анализа и на практике сводится к использованию стандартной компьютерной программы.

· Расчет точки безубыточности

· Выручка = Переменные издержки + Постоянные издержки + Прибыль.

Графическое представление точки безубыточности


Просмотров 374

Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2020 год. Все права принадлежат их авторам!