Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Мемлекеттік мәжбүрлеу және құқықтық жауапкершілік



Қазақстан Республикасының Конституциясында «…заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті болып табылады», деп бекітілген [1]. Бүгінде Қазақстан Республикасының салық жүйесі мен салықтарды ұдайы және айтарлықтай реформалану үстінде. Бұл процестердің өтпелі кезең талаптары мен өмір тынысына, сондай – ақ мемлекет пен қоғамның мүдделері мен қажеттіліктеріне, республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттердің кірістері мен шығыстарын қалыптастыру принциптерін жаңалауға, салықтар жүйесін өзгертуге, салық салу базаларын таңдау және қалыптастыру әдістемелеріне орай жүзеге асырылып жатқаны белгілі.

Салықтың белгіленуі, салық салу мемлекеттің құрылысына, қалыптасқан қоғамдық дәстүрлерге, мемлекет экономикасы мен фискальдық саясатының мән-жайына, билік етуші тармақтардың өктем өкілеттіктерінің демократиялық деңгейіне, нақты қалыптасқан әлеуметтік, саяси және әкімшілік жағдайларға қарай жүзеге асырылады. Былайша айтқанда, салықты мемлекеттің экономикалық әлеуетінің (күш- қуатының) функциясы деп санауға болады. Осы орайда қатты ескертетін жәйт, салықтың (экономикалық) мән-жайы мен заң жүзінде іске асырылатын мәнінің арасында қарама-қайшылық туындамауы қажет. Демек, салық, салық салу, мемлекеттің салық жүйесі деген сөздердің мағынасын мемлекеттің кірісін салық төлеушілердің- заңды және жеке тұлғалардың материалдық мүдделеріне мүмкіндігінше нұқсан келтірмей қалыптастыру керек деп түсінген дұрыс.



Салық жүйесі мемлекеттік билік органдары мен салық төлеушілердің өзара қарым – қатынастарын ұйымдастыратын императивтік құрылым болып табылады және ол мемлекеттің экономикалық саясатының заңи күші бар құралы ретінде пайдаланылады.

Мемлекеттің салық жүйесі салық салу стратегиясын айқындауға атсалысады және осы орайда мынадай жағдаяттарды: салық салу принциптерін; салықтарды белгілеу және аумақта заңи күшіне енгізу тәртібін; салықтар (жекелеген салықтар мен өзге де міндетті төлемдердің түрлері мен тізбесін) жүйесін; салықтан түсетін түсімдерді әр деңгейдегі бюджеттер арасында бөлу тәртібі; салықтық қатынастарға қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін; мемлекеттік салықтық бақылауды; салықтық қатынасқа қатысушылардың жауапкершіліктерін; салықтық қатынасқа қатысушылардың құқықтары мен тиісті мүдделерін қорғау тәсілдерін қамтиды;



Мемлекеттің салық жүйесінің жұмыс істеуінің және салық салудың негізінде мына: салық салу аясындағы тұрақтылық пен орнықтылықты сақтау мақсатында белгілі баланстарды бұзатын салық саңдарын қолдануға тыйым салу; салық әкімшілігін жүргізу жөніндегі іс - әрекеттердің мәжбүрлеу – жазалау сипатында болуына жол бермеу; экономикалық – қаржылық мүдделердің біршама теңдігін қамтамасыз етуге талпыныс жасау; табыстарды тек салықтар арқылы қайта бөлу; салық функцияларының арасындағы біршама теңдікке қол жеткізу; салық салудың бейтараптылығын, ашықтығын, айқындығын және әмбебаптығын қамтамасыз ету; салықтардың (өзге де тиісті міндетті төлемдердің) салық жылында бірнеше мәрте алынуына және салықтық тең құқықтылықтың болмауына (дискриминациясына) жол бермеу тәрізді және т.б. принциптердің жатқаны дұрыс болады.

Мемлекеттің салық жүйесінің; трасферттік және индикативтік қасиеттері; императивтік сипаты; ақшалай нысандағы құнды бөлудің қаржылық – құқықтық құралы; фискальдық өзара қарым –қатынастардың принциптерін іске асыру негізі; қоғамның әлеуметтік – экономикалық дамуының әр қилы жағдайларына қарай салық әкімшілігін жүргізу жолдары; корпорациялық және мемлекеттік қаржылар аясының мүдделерін теңестіру элементі; әлеуметтік аяларға зиянын тигізбейтін, экономиканы тікелей немесе жанама түрде басқарудың тәсілі сияқты өзіне тән ерекшеліктері мен белгілері болады.

ҚР салық жүйесі мынадай құрылымдық элементтерден:

салықтарды белгілеу және салық салу аясына енгізу тәртібі мен негіздерінен (заң актілерінде белгіленіп, бекітілуі); салықтар (алынатын салықтар мен міндетті тқлемдердің түрлері және тізілімі) жүйесінен; салықтардың алыну көздерінен; салықтарды (мәжбүрлеп) алудың принциптері мен түрлерінен; салықтарды алу деңгейлерінен; мемлекеттік салықтық бақылаудың нысандары мен әдістерінен; салық төлеушілердің тиісті құқықтары мен міндеттерінен; мемлекеттік органдардың өкілеттіктерінен; салықтық қатынасқа қатысушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау тәсілдерінен тұрады.

Мемлекеттің салық саясаты салық жүйесінің салықтық механизмі арқылы іске асырылады. Салықтық механизмді қалыптастыру барысында заңды және жеке тұлғалар салықтарының аралық қатынасы, салықтық міндеттемелердің туындауын негіздейтін өндіріс пен үй шаруашылығының базистік көрсеткіштері және әрбір базистік көрсеткіштен алынатын салықтың ставкалары сияқты басты мәселелер шешіледі.

Салықтық механизм ұйымдастырушы салықтық құқықтық нормаларда айқындалған әр түрлі салық құралдары арқылы жүзеге асырылатын салық салу саласын мемлекеттік басқарудың әдістері мен нысандарының жиынтығынан тұрады. Осы орайда салықтық механизм салық заң актілерінің тиісті ережелерін іске асыру жағдайлары мен қағидаларының жиынтығы ретінде көрініс табады. Демек, салықтық механизм салық салуды мемлекеттік басқарудың негізі болып табылатын салықтық құқыққа сүйенеді.

Мемлекетте қалыптасқан экономикалық – қаржылық және ұйымдастырушы салықтық құқықтық қатынастар жүйесі салықтық механизмді құру ерекшелігін айқындайды.

Салықтық механизм элементтеріне салық ставкасының мөлшері, салықтардың жиналу деңгейі, салықтар арқылы ұлттық табыстың бір бөлігінен алынатын үлес, мемлекеттік салықтық жоспарлау және болжамдау, берілетін салық жеңілдіктерінің көлемі, салықтық реттеу тиімділігі, салықтық бақылау, салықтардың инвестициялық саясатты жүргізуге және қоғамның экономикалық дамуына тигізетін ықпалы және т.б. жатады.

Салықтық механизм элементтерінің фискальдық және реттеуші жүйелер бойынша шектеулі олардың ұдайы өндіріс мақсатына қызмет көрсетулеріне, сондай – ақ жалпы – мемлекеттік, корпоративтік және жекеше экономикалық мүдделер арасындағы да тепе – теңдікке қол жеткізуге септігін тигізеді.

Сонымен салықтық механизмнің жұмыс істеу мақсатына республикалық және жергілікті бюджеттердің салықтық кірістерін қалыптастыру арқылы қоғамдық – мемлекеттік қажеттілікті қамтамасыз етуді, сондай – ақ нақтылы өндірушілердің және азаматтар табыстарының экономикалық әлеуетін ұлғайтуды жатқызуға болады.

Мемлекеттің салықтық құрылысын құру негізінде жатқан салық жүйесі мен салық салу принциптері ұйымдастыру - құқықтық және функционалдық сипаттағы салықтық құқықтық қатынастар болып табылады. Сонымен бірге, мемлекетгің салықтық құрылысына трансферттік және индикативтік қасиетгер де тән болады.

Салықтық құрылыс негізінде міндетті түрде кезінде салық салу жүйесінің классигі болған Адам Смит тұжырымдаған мына: «Мемлекеттің тұрғындары өздерінің тапқан табыстарына қарай мемлекеттің мұқтаждығын қанағаттандыруға атсалысуы тиіс. Олар төлейтін төлем — салықтың мөлшері ете дәл айқындалғаны дұрыс болады, сондай-ақ төлеу мерзімі, төлеу тәсілі және төленетін сомасы өте анық болуы қажет. Салықты алу кезеңі мен уақыты немесе тәсілі салықтөлеуші үшін ыңғайлы әрі қолайлы болуға тиіс. Сонымен қатар, әрбір салықтың салмағы халықтың қалтасын ойсыратып кетпей, мүмкіндігінше аздап алынуы қажет. Сонда мемлекет қазынасына түсетін табыс мөлшерлеген межеден артық болмаса, кем түспейді» деген қағидаларға қоса қазіргі заман және экономика талаптарына сай мына жөне т.б.тұрақтылық; орнықтылық; икемділік; жүйенің бірыңғайлығы; қоғамдық, корпоративтік және жекелей мүдделер теңділігінің сақталуы; салық салу салмағының жеңілдетілуі; салықтың арзандылығы; қолайлылық; жалпыға ортақтылық; заңдылық сияқты принциптер жатады.

Мемлекеттің салықтық қызметі мынадай:

1. салықтар мен өзге де міндетті төлемдерді белгілеу;

2. мемлекеттің салық жүйесінің қазіргі кезең талаптарына сай
құрылуына, оның экономикалық және құқықтық негіздерінің тиімді болуына атсалысу;

3. салық төлеушілердің өз салықтық міндеттемелерін біржақты
- ерікті орындауларына жағдай жасау және осыған орай салықтық бақылауды жүзеге асыру;

4. салық салу саласындағы мемлекеттік органдар мен арнайы
салық органдарының жүйесін айқындау және олардың тиісті құзыреттерін белгілеу;

5. салық органдарының қызметтерін - тиімді ұйымдастыру және
салықтық құқықтарын ұтымды белгілеп, жетілдіру;

6. салықтық міндеттемелердің айтарлықтай көлемде орындалмағанына орай олардың мәжбүрлі негізде жүзеге асырылуын қамтамасыз ету;

7. салықтық заңдарды бұзғаны үшін заңи жауапкершілік белгілеу және осы жауапкершілік шараларына кіналы тұлғаларды тарту;

8. салық салу саласындағы салық органдары мен салық төлеушілердің құқықтық және салықтық мәдениеттерін қажетті деңгейде қалыптастыру арқасында олардың материалдық мүдделерінің мүмкіндігінше балансты болуына атсалысу;

9. отаңдық және шетелдік инвестициялардың мол және тиімді
ағымының арнасын кеңейту мақсатында салық салу климатын жақсарту, тартымды жеңілдіктер беру және оларға қатысты салық әкімшілігін екі жақтың (тараптың) мүдделерін есепке ала отырып жүргізу сияқты негізгі бағдар-бағыттар бойынша жүзеге асырылады.

Сонымен, салықтар мемлекеттік кірістің (бюджеттің) ең мол түсім көздері болғандықтан олар қандай да болмасын мемлекеттің өсіп - өркендеуінің материалдық негізі болып есептелінедін білдік. Сондықтан салықтық қызмет мақсатының басты бағыты салықтардың көмегімен бюджетке кірістерді тарту арқылы мемлекеттің қазынасын қалыптастыру және мемлекеттің функциялары мен қоғам мүдделерін ақшалай қамтамасыз ету болып табылады .


Просмотров 1588

Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2020 год. Все права принадлежат их авторам!