Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






САЛЫҚ САЛУ АЯСЫНДАГЫ САЛЫҚТЫҚ ЫНТАЛАНДЫРУ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК МӘЖБҮРЛЕУ 2 часть



Салық төлеуші өзінің салықтық міндеттемесін тиісінше орыңдаған жағдайда ол төлеген салықтар ақша нысаныңда тиісті бюджет кірісіне уақтылы және толығымен түсетіні сөзсіз.

Сондықтан, айтылған жайларды ескере отырып мемлекет өзінің салықтық-бюджеттік мүддесін қамтамасыз ету мақсатыңда:

- өркениетті, салық салу процесін жан-жақты камтитын салық заңын қабылдау нәтижесінде әрбір салықтың ұтымды болуын қамтамасыз ету және оның тиімді құқықтық негізін құру аркылы салық төлеуден жалтарушыларға және төлемей жүргендерге тоскауыл кою;

- өктем өкілеттілік берілген салық органдарының екінші тарапқа - салық төлеушілерге мәжбүрлеу шараларын қолда- нуға кажетті құқығын қалыптастыру;

- салық төлеушілердің өздеріне тиесілі салықтық міндеттемелерін тиісінше орындамауларына байланысты оларға жаза- лау шараларын белгілеу;

- салықтөлеуді қамтамасыз ету мақсатында салықтөлеуші- лерге және басқа да салықтық құқықтық қатынаска қатысушыларға әкімшілік-құқықтық және кылмыстық-құқықтықсипат- тағы заңи жауапкершілік шараларын белгілеу тәрізді мәжбүр- леу механизмін құрады.

Салық салу аясында мемлекет назарынан тыс калмайтын субъектілер катарына салық төлеушілерден басқа өздеріне жүктелген құрделі міндет-мақсаттарды жүзеге асырушы салық органдары, салықтарды төлем көздерінде ұстап калатын қаржылықагенттер және салықтөлеушілертөлеген салықсомаларын тиісті бюджет кірісіне аударатын банктер жатады. Мемлекет ата- лған осындай субъектілердің салық заңдарының әмірлі талап- тарын бұлжытпай орыңдауларына және аткарылу нәтиже-леріне мүдделі болады.



Салық салу аясындагы мемлекеттін құқықтық және т.б. жағ- дайларына тоқталатын болсак, оның айрықша мәртебесі бар екенің байкаймыз. Салықтық құқықтын және салықтық құқық- тық қатынастардын (әсіресе материалдық салықтық құқықтық қатынастардың) мызғымас субъектісі ретінде көрініс табатын мемлекет салық салу аясындағы заңдылықтың жалпы сакталу- ын қамтамасыз етуге міндетті.

Сонымен катар мемлекеттің мүдделі іс-қимылы материалдықсалықтық қатынастың субъектісі ретінде жүзеге асырылса, оның айрықша уәкілетті салық органдары бұл жерде тек мем- лекеттің өкілі ғана болып табылады. Сондықтан мемлекет екі тарапқа да, яғни салық төлеушілерге де, мемлекеттік уәкілетті органдарға да, өктемдік көрсете отырып, олардан өзін алшақ ұстайды. Осындай жәйттер оның заң шығарушы субъект екенің білдіреді және заңның орындалуына аса мүдцелі екенің көр- сетеді.



Егер салық заңы мүлтіксіз орындалса, онда салықтардың дер кезінде және толығымен мемлекет кірісіне түсетіні түсетіні белгілі. Ал салықтар мемлекет кірісіне толығымен және уақтылы түскен жағдайда салық заңдарының орындалуы мен тиімді- лігі ашык және айқын көрініс табады.

Ешбір салық төлеуші салықтарды өз бетімен дербес және патриоттық-азаматтық сана-сезіммен төлеуге ешқашанда бел- сенділік танытпайтыны белгілі. Алайда салықтөлеуден ешкімнің кашып кұтыла алмайтыны да баршаға мәлім.

Салық төлеушінің салық заңдарының әмірлі талаптарын орындамауы немесе қалай болса солай орындауы заңның бұзы- луына әкеп соктырады. Оның үстіне салық органдарының құ- кыкка сай емес әрекеттері, банк мекемелерінің салық заңдары- ның өздеріне тиесілі бағыттағы талаптарын орындамаулары да заңға қайшы, кінәлы іс-қимылдар болып саналады.

Осы орайда салық заңдарының бұзылуы өз салықгык міндет- темелерін тиісінше орындамаған немесе мүлдем орындамаған салықтөлеушілердің, салық заңдары аркылы ездеріне жүктелген міндеттерді орындамаған банк мекемелері мен басқа да кар- жылық-кредиттік органдардың, сондай-ақ салық төлеушілерге және басқа да субъектілерге қатысты уәкілетті салықорганда- рының және олардың лауазымды тұлғаларының құқықка сай емес әрекет-қызметтеріне байланысты салық заңдарының әмірлі талаптарын ойдағыдай аткармаулары сипатында көрініс табады.

Егер құқықка карсы осыңдай әрекеттерді (әрекетсіздіктерді) құқық бұзушылық деп атасак, онда оны құқықты бұзушы іс- әрекет, яғни құқықтық нормалардыңталаптарына карама карсы келетін әрекет деп түсіндіруге болады.

Демек құқықты бұзушы тұлға құқық нормаларының талап- тарына орай өзіне жүктелген міндеттер мен шектеулерді орын- дамайтын тұлға болып табылады.

Сонымен, салықтық құқық бұзушылық-салықтық қатынаска қатысушылардын салық заңдарының нормаларымен белгі- ленген өздеріне қатысты міндеттерді тиісінше орындамауларына не мүлдем орындамауларына байланысты тиісті заң актіле- рінде заңи жауапкершілік көзделген кұқыкка кайшы, кінәлі әрекет не болмаса әрекетсіздік болып сипатталады.

Салықтық құқық бұзушылықтың басқа да құкык бұзушылықтар сиякты өзіне тән белгілері мен құрамы болады.

Салықтық құқьік бұзушылық белгілеріне:

- жиі көрініс табуына байланысты қоғамға кауіптілігі;

- құқықка кайшылығы (карсы);

- кінәлілігі;

- зардап-заладдың (зиянның) болуы; .

- құкыкка қайшы әрекет пен оның нәтижесі (салдары) зар- дапты зиян және олардың арасындағы себептік байланыс;

- құқықка кайшы, кінәлі әрекеттің (әрекетсіздіктің) жаза- лануы, яғни теріс әрекеттің жазалануы жатады.

Салықтық құқық бұзушылықтар тек мемлекеттің салық жүйесіне тікелей бағытталған құқық бұзушылықтар болып саналады. Алайда салықтық құқық бұзушылықтарға тек салық төлеуші тарапынан жасалынған құқықка қайшы әрекеттерді ғана жаткызуға болмайды.

Құқықка кайшы іс-әрекеттердің нақтылы бағыт-бағдарларына байланысты салықтық кұқық бұзушылық мынадай түрінде көрініс табады:

- салықтар жүйесіне (салық салу жүйесі) карсы кұқык бұзу- шылықтар;

- салық төлеушілердің экономикалық мүдделеріне, құқықта- ры мен бостандықтарына карсы құқық бұзушылықтар;

— бюджеттердің кіріс бөліктерінің салықтық түсімдер аркылы орындалуына қарсы құқық бұзушылықтар;

- салық төлеушілердің салықтық міндеттерін орындауға кепілдік беретін жүйеге қарсы құқық бұзушылықтар;

— салық органдарының бақылау функцияларын жүзеге асы- руға карсы құқық бұзушылықтар;

— бухгалтерлік есепті жүргізу, бухгалтерлік және салықтық есептемелерді әзірлеу және табыстау тәртібіне карсы құқық бұзушылықтар;

- салықтарды төлеу жөніңдегі міндеттерге карсы құқық бұзушылықтар.

Құқықка кайшы іс-әрекет салық заңдары нормаларының әмірлі талаптарын орындамау болып табылады. Салықтық құқық бұзушылықтың келесі белгісі кінәлілігі құкык бұзушы тарапынан касакана немесе абайсызда жасалған іс-әрекетке оның тікелей психикалық қатыстығын білдіретін белгі болып есептелінеді.

Салықтық құқық бұзушылықтың нәтижесінде мемлекетке зиян (залал) келтірілетіні көпшілікке белгілі.

Қандай болмасын салықтық құқықбүзушылықтың зиянды- зардапты салдары болатындықтан, оларды материалдық ауырт- пашылығы бар және салық салу аясындағы күқыктық тәртіпті бұзу түріндегі зияны бар салықтық құқық бұзушылықтар деп бөлген дұрыс болады.

Материалдық құқық бұзушылықтың барысында мемлекет- ке немесе салықтөлеушіге айтарлықтай көлемде мүліктік-зат- тай зиян келтіріледі. Құқық бұзушылық жасалған жағдайда оның міндетті түрде зиянды салдары болады.

Құқықка кайшы әрекет пен оның нөтижесі - келтірілген зардаптың арасындағы себептік байланыс салықтық құқық бұзу- шылықтың төртінші белгісі болып саналады. Себептік байла- ныстын құқық бұзушыға қатыстығы зиянның тікелей жөне кінәлі әрекеттің нәтижесінде келтірілуі аркылы көрініс табады.

Салықтық құкық бұзушылықтың бесінші белгісі кінәлі, кұ- кыкка кайшы әрекеттің, яғни оны жасаған тұлғаның заңи жауапкершілікке тартылып мемлекет тарапынан карсы ауыр ықпалға ұшырауы жазалануы болып табылады.

Құқық бұзушылық жасалған жағдайда ғана заңи жауапкер- шілік қолданылады. Салықтық құқықтық қатынастар аясында құқықбұзушылықорын алмаса заңи жауапкершілікті қолдану негізі де болмайды.

Заңи жауапкершіліктің өзіне тән мынадай ерекше белгілері болады:

1) құқық бұзушылықка және оны жасаған тұлғаға мемле- кеттік теріс баға беру;

2) мемлекеттік мәжбүрлеуге - ауыртпашылықка ұшырату заңды негізде кысым көрсету — жазалау;

3) құқық бұзушының жеке басына (заңды тұлғалардың лау- азымды адамдарына) қатысты кеЛеңсіз, ауыр жағдайға душар еткізу.

Салықтық құқық бүзушылық жасаған субъектіні заңи жа- уапкершілікке тарту кезінде мемлекет мынадай мақсаттарға:

— салықтың толығымен төленуін қамтамасыз етуге;

- құқық бұзушылықтын кайталанбауын карастыра отырып құқық бұзушыны жазалауға қол жеткізуді көздейді.

Бұл ретте айта кететін бір жәйт, құқық бұзушылар катарынан уәкілетті салық органдары мен банк мекемелерінің және т.б. орын алуына байланысты заңи жауапкершілікке тарту — жазалауды кең мағынасында, яғни барлық салықтық қатынас- қа қатысушылардың салықтық заңдарды сактауларын камтама- сыз ететін құрал деп түсінгеніміз дұрыс болады. Осының нәти- жесінде уәкілетті салық органдары мен салық төлеушілердің тиісті заңға бағыныштылығы жарқын көрініс табады және салықтық құкықтық қатынастар тиімді қорғалады.

Салықтық құқық бұзушыларды заңи жауапкершілікке тар- ту сот аркылы не болмаса соттан тыс жағдайда жүзеге асыры- лады.

Жауапкершіліктің тиісті түрін қолдану сапыктық құқық бұ- зушылықтың сипатына, құқық бұзушының тұлғасына, жауап- кершілікке тартатын мемлекеттік органның өкілеттілігіне бай- ланысты болады. Мысалы, әкімшілік-құқықтық сипаттағы салықтық құқық бұзушыларға салық органдары тарапынан әкімшілік айыппұл түріндегі шара қолданылады.

Салықтық қылмыстар үшін қолданылатын кылмыстық- құқықтық шараларға - айыппұл, түзеу жұмыстары, бас бос- тандығынан айыру (мүлікті тәркілеуді алғанда) жатады.

Салықтық құқық бұзушылықтың құрамына келсек, олардың құрамдық элементтеріне мыналарды:

- салықтық құқық бүзушылықтың объектісін;

- салықтық құқық бүзушылықтың объективтік жағын;

- салықтық құқық бұзушылықтың субъектісін;

- салықтық құқық бұзушылықтың субъективтік жағын жат- кызуға болады.

Салықтық құқық бұзушылықтың объектісі мемлекеттің салық жүйесі болып саналады. Ал объективтік жағы әрекет не болмаеа әрекетсіздік нысаныңда жасалған құқықка карсы іс- қимылдар немесе құқықка кайшы әрекетті сырттай сипаттай- тын белгілер аркылы айқындалады.

Салықтық құқықбұзушылықтыңсубъектісі құқықбұзушылықты жасағаны үшін заңи жауапкершілікке тартылатын тұлға. Субъективтік жағына құқықбұзушының кінәлілігін жаткызуға болады немесе оның өзі жасаған әрекетіне деген психикапық қатыстығының барлығын білдіреді.

Қазақстан Республикасының заңдарында мына келесідей сипаттағы оте ауқымды салықтық құқық бұзушылық түрлері көзделген: мемлекеттің материалдық мүдцесіне карсы бағыт- талған құқықбұзушылықтар; мемлекеттіңсалықжүйесініңай- тарлықтай қызметатқаруына кедергі жасайтын құкықбұзушылықтар; мемлекеттің салық органдарының өздеріне жүктелген міндеттері мен іс-қимылдарын жүзеге асыруға кедергі келтіретін құқық бұзушылықтар; салық салу аясындағы салық төлеуші- лердің құкықтары мен заңды мүдделеріне карсы бағытталған құқық бұзушылықтар.

Бірінші аталған мемлекеттің материалдық мүддесіне қарсы бағытталған құкыкбұзушылықтар:

- салық төлеуден ешбір негізсіз, заңсыз босату;

- салықтарды мүлдем төлемеу, толығымен төлемеу, не бол- маса уақтылы төлемеу;

- банк мекемелерінің салық төлеушілердің төлемдік тапсы- рыстарын немесе тиісті атқару құжаттары бойынша бюджепсе аударылуға тиісті салық сомаларын аудармаулары немесе уақтылы аудармаулары;

- салықтарды төлем көзінде ұстап қалмау, не болмаса төлем көзінде ұсталған салық сомасын тиісті бюджетке аудармау си- патында көрініс табады.

Мемлекеттің салық жүйесінің дұрыс жұмыс істеуіне кедергі келтіретін құқық бұзушылықтар құрамына:

- салық декларациясын табыс етпеу немесе белгіленген мерзімінде табыс етпеу;

- салық төлеушінің салық есебіне тұрмауы немесе өзін уақытында салық есебіне қоймауы;

- салық есебіне алынғаның растайтын салық органы берген құжаттын бары-жоғын тексермей салық төлеушіге банктік шот ашу жатады.

Салық органдарының өЗдеріне жүктелген міндеттерін жүзеге асыруға кедергі келтіретін құкык бұзушылықтар құрамы мынадай салықтық құқық бүзушылықтүрлерінен тұрады:

- салық органдары мен олардың лауазымды адамдарының заңды талаптарына бағынбау;

- салық органдарының қызметтеріне араласып кедергі жа- сау немесе заңсыз ықпал ету;

- салықтарды есептеуге кажетті ақпаратты салық органыңа табыс етуден жалтару;

- салық төлеушіге ашылған банктік шот жөніңдегі тиісті ақпаратты банк мекемесінің салық органдарына бермеуі сиякты.

Ал салықтөлеушілердің құқықтары мен заңды мүдделеріне карсы бағытталған құқық бұзушылықтар:

- салық кұпиясының жариялануы;

- салық төлеушінің шаруашылық қызметтеріне заңсыз кедергі жасау;

- салықтарды заңсыз белгілеу;

- салықтарды заңсыз алу, немесе оны түсім көзінде заңсыз ұстап калу;

- артығымен төленген салық сомасын салық төлеушіге дер кезінде кайтарып бермеу немесе кайтарып беруден заңсыз бас тарту түрінде көрініс табады.

Жоғарыда аталған құқық бұзушылықтардын кейбіреуі салық заңдарында көзделмеген, бірак жиі кездесетін келеңсіз жайлар болып саналады.

Бүгінде, Қазақстандағы ағымдағы заңнамаларда, яғни, «Әкім- шілік құқық бұзушылық туралы кодексте» және «Қылмыстық кодексте» заңи жауапкершілік шараларын белгілеуге негіз болып табылатын мынадай құқық бұзушылықтүрлері бар:

1) әкімшілік-құқықтық сипаттағы салықтық құқық бұзушылықтар;

2) қылмыстық-кұқыктық сипаттағы салықтық құқық бұзу- шылықтар.

Құкык бұзушылықтарды түр-түрге бөлу оларға белгіленетін заңи жауапкершіліктін мазмұнымен айқындалады. Алайда, кейбір кезде жауапкершілік түрін тандау жөніңдегі мәселені шешуді заңдардың тиісінше атқарылмауы немесе құқықбұзу- шылық құрамының анык белгіленбеуі киындатады. Сонда да болса құқықбұзушылықтүрлерін жасалған іс-әрекеттің қоғамға кауіптілігінің дәрежесіне және жауапкершілікке тарту субъектісіне байланысты айқындауға болады.

Осы орайда айткандарымызды нақтыландыру үшін әкімші- лік-құқықтықжауапкершілікті карастырып өтелік. Әкімшілік- құкыктық жауапкершілікке мынадай белгілер тән болады:

1) аталған жауапкершілік әкімшілік заңдармен тікелей белгіленеді;

2) кінәлі салық төлеушіні жауапкершілікке тартуды салық органы соттан тыс тәртіппен жүзеге асырады;

3) аталған жауапкершілік салықтық құқықтық қатынас субъектісінің өз міндеттерін орындамауына немесе тиісінше орындамауына байланысты қолданылатын жазалау шарасы болыптабылады.

Әкімшілік-құкыктық сипаттағы салықтық құқық бұзушылықтар мемлекеттің салықтық құрылысына (салық салу жүйесіне, салықтық қызметті жүзеге асырушы органдар мен олардың іс-қимылдарына) киянат жасайтын, сол үшін заңдарда әкімшілік жауапкершілік көзделген құқықка кайшы, кінәлі әрекет немесе әрекетсіздік болып табылады.

Мемлекеттіңсалықжүйесініңнегізінде мемлекеттарапынан заң жүзінде белгіленген салықтар мен басқа да міндетті төлемдердің жиынтығы жатады.

Сондықтан салықтық құқықбұзушылықтардыңбасты көрі- нісі мемлекеттің материалдық мүддесіне келтірілген зиян болып саналады.

Құқықка кайшы осындай әрекеттер тиісті құқық нормала- рында нақтылы айқындалса және сол үшін әкімшілік жауап- кершілік көзделінсе ғана әкімшілік жауапкершілік туындайды.

Демек, жауапкершілікке тарту тек құқық бұзушының әреке- тінде әкімшілік теріс кылықтың құрамы болған жағдайда ғана жүзеге асырылады.

Әкімшілік салықтық құқық бұзушылықтың құрамы деп, кінәлі тұлғаға әкімшілік жауапкершілік шараларын қолданудың негізі болып табылатын, нақтылы элементтердің болуына орай әкімшілік құқық бұзушылық болып танылатын, әкімшілік заңдардың салықгык нормаларыңда көзделген белгілердің жиын- тығын айтамыз. ,

Аталған әкімшілік салықтық құқық бузушылықтың құрамы:

—әкімшілік салықтық құқық бұзушылықтын объектісінен;

- әкімшілік салықтық құқық бұзушылықтың объективтік жағынан;

- әкімшілік салықтық құқық бұзушылықтың субъектісінен;

- әкімшілік салықтық кұқык бұзушылықтын субъективтік жағынантұрады.

Сонымен, әкімшілік салықтық құқық бұзушылықгың объектісіне мемлекеттің қаржылық құқықтары мен мүдделері және мемлекеттің салықтық құрылысының ойдағьщай жұмыс істеуі жатады.

Аталған салықтық құқық бұзушылықтар осыларға қиянат жасауға бағытталған және айтарлықтай кедергі келтіретін теріс қылықтар болып табылады.

Әкімшілік салықтық кұқык бұзушылықтын объективтік жағына әрекет не болмаса әрекетсіздік түрінде жасалатын құқықка қайшы, касақана немесе абайсыз теріс кылықтар жа- тады.

Ал әкімшілік салықтық құқық бұзушылықтың субъектісі - осы құкық бұзушылықты жасаған, сол үшін жауапкершілікке тартылуға тиісті тұлға болып табылады. Субъектілерге көбінесе тек салықтөлеуші жеке тұлғалармен қоса заңды тұлға - салық төлеушілердің лауазымды адамдары, табысты төлеудің көзі болып табылатын заңды тұлғалардың лауазымды адамдары және банктердің, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың лауазымды адамдары жатады.

Әкімшілік салықтық құқық бұзушылықтың субъективтік жағы құқық бұзушының қасакана немесе абайсызда жасаған өзінің кінәлі әрекетіне деген психикалық көзкарасын білдіреді.

Бұл ретте, көпшілікке мәлім болса да айта кететін бір жәйт, әкімшілік салықгық құқық бұзушылықтын дені әдейілеп, яғни қасақана жасалады. Бүгінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің тиісті баптарында нақтылы әкімшілік салықтық кұқык бұзушылықтар мен оларға қолданылатын жауапкершілік түрлері көрсетілген.

Сонымен, мемлекеттің салық салу саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтарға мыналар жатады:

1) салық органыңда салық есебіне қою мерзімінің бұзылуы (205-бап);

2) салық есеп-қисабын, сондай-ақ салық төлеушінің мони- торингін жүргізу үшін кажетті құжаттарды табыс етпеу (206-бап);

3) салық салу объектілерін жасыру (207-бап);

4) кірістерді, шығыстарды және салық салу объектілерін есепке алу ережелерін бүзу (208-бап);

5) салықтың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің сомасын кемітіп көрсету (209-бап);

6) салық агентінің және өзге де уәкілетті органдардын (ұйымдардың) салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді үстап калу және (немесе) аудару жөніңдегі міндет- терді орындамауы (210-бап);

7) жалған шот-фактура жазып беру (211-бап);

8) базар аумағына жіберу тәртібін бұзу (212-бап);

9) акцизделетін тауарларды әкелу, тасымалдау, өндіру, сак- тау және өткізу ережелерін бүзу (213-бап);

10) таңбалау тәртібі мен ережелерін бүзу (214-бап);


Просмотров 1367

Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2020 год. Все права принадлежат их авторам!