Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






САЛЫҚТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ НОРМАЛАР ЖӘНЕ САЛЫҚТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАР 2 часть



Салықтық кұқықтық қатынастардын құрамын қарастыру кезінде бірінші кезекте кұқықтық қатынас құрамын айқындау қажет. Жалпы кұқық әлемінде кұқықтық қатынастың заңы нысаныңың құрамына оның заңы мәні мен кұқықтық қатынастын құрамы, сондай ак оның материалдық мәні мен заңы нысаны жаткызылады.

Осы орайда кұқықтық қатынастың заңы мәнің құрайтын субъективтік кұқықтық пен міндеттерге қоса, құқық субъектісі мен кұқықтық қатынас объектісін атауға болады. Демек, салықтық кұқықтық қатынастар да бірыңғай заңы мәні мен заңы нысандары бар қатынастар болып табылады.

Сонымен салықтық кұқықтық қатынастардың құрамына заңы мәні ретінде субъективтік кұқықтар мен міндеттердің жиынтығы, ал материалдық мәні ретінде субъектілердің нақтылы іс-қимылдарында көрініс табатын сол кұқықтар мен міндеттерді жүзеге асыратын субъектілер (қатысушылар) және объектілер кіреді.

Салықтық кұқықтық субъектілері өздерінің субъективтік кұқықтары мен заңы міндеттері арқылы байланыс жасайды. Уәкілетті мемлекеттік органдар мемлекет тарапынан жүктелген міндеттерді тек өздеріне рұксат етілген жүріп-тұру шаралары мен әмірлі кағидаларының арқасында жүзеге асыра алады. Олардың әмірлі талап ету, алып қою, бұйрық беру және т.б. өктем түрде көрініс табатын рұқсат етілген тәртіп шаралары (өкілеттіліктері) екінші тараптын заңы міндеттерімен қамтамасыз етілген.



Мемлекеттің талап ету құқығына салық төлеушінің оны мойындау және өз бетімен әрі ерікті түрде салықты төлеу аркылы сол талапты қанағаттандыру жөніңдегі іс-қимылдары сай болуға тиісті.

Салық төлеуші өз міндеттерін орындаудан бас тартқан жағдайда мемлекеттің талап ету құқығының жалғасы болып табы- латын мемлекеттік мәжбірлеу құқығы пайда болады және іске асырылады. Сонымен салық салу аясындағы мемлекет осы катынастардың тұрақты субъектісі және оларды қамтамасыз ету кепілі ретінде көрініс табады.

Салық төлеушілердің салықты төлеу жөніңдегі заңы міндеттерінде салықты төлеу тәсілі, белгіленген мөлшері, белгіленген мерзімі сияқты шарттылықтар орын алады және осыған байла- нысты міндетті жүріп-тұру шегі қатаң айқындалады.

Салықты төлеу жөніңдегі борыш салық төлеушінің Консти- туциялық міндеті және әлеуметтік борышы болып саналады, сондай-ақоны орындау кезінде мемлекеттік-қоғамдық маңызы бар мүдделер мен қажеттіліктер қамтамасыз етіледі.



Нақтылы салықтық кұқықтық қатынас субъектілері осы қатынастың қатысушылары болып саналады. Сапықтық құқықтық қатынастардың бір тарабында оның міндетті әрі тұрақты субъекті - мемлекет, ал екінші жағында салық төлеушілер тұрады.

Салықтық құқықтық қатынастар мемлекеттің салық салу саласында салық әкімшілігін жүргізуге, салықтарды белгілеуге және алуға байланысты туындап, тиісті салықтық кұқықтық нормалармен реттелген салықтық қатынастар болып табылады.

Салықтарды алу жөніңдегі материалдық салықтық қатынастар салықтық кұқықтық қатынастардың өзегі ретінде аса маңызды көрініс табатының білуіміз қажет. Ал салықтық кұқықтық қатынастардың өзегі деген объективті қаржылық- кұқықтық құбылысты ашып көрсетсек, оның тек салық төлеушіге қатысты біржақты салықтық міндеттемеден тұратының байкаймыз. Демек, салықтық кұқықтық қатынастардың материалдық көрінісі салықтық міндеттемелер болып табылады.

Салықтық кұқықтық қатынастар өздеріне тән мынадай белгілері аркылы сипатталады:

1) материалдық салықтық қатынастар мемлекеттің кұқықтық реттеуінің нәтижесінде және тек салық салу аясында ғана туындайды;

2) ұлттық табыстың мемлекетке тиесілі бөлігін заңды негізде алуға байланысты қайта бөлу процесінде туындайды;

3) мемлекет кірісін қалыптастыру барысында пайда болатындықтан экономикалық қатынастардың айрықша түріне- базистік қатынастар катарына жатады;

4) осы кұқықтық қатынастардың объектісі өздеріне жүктелген міндеттеме бойынша салықтың затын (сомасын) мемлекет кірісіне тікелей аудару жөніңдегі салық төлеушілердің іс- әрекеттері болып табылады;

5) осы кұқықтық қатынастардың субъектілері салықтық кұқық қабілеттіліктері бар, сондай-ақ салықтық әрекет кабілеттілігіне ие болған тұлғалар болып табылады;

6) осы кұқықтық қатынастардын тұрақты әрі міндетті субъектілері ретінде мемлекеттің бір тұтас өзі немесе өзі өктем салықтық өкілеттілік берген уәкілетті орғаны - салық органы көрініс табады;

7) осы кұқықтық қатынастар материалдық және ұйымдастыру қатынастары болып бөлінеді;

8) ұйымдастыру салықтық кұқықтық қатынастары мемлекеттін салықтық құрылымын қалыптастыруға және оның қызмет аткаруына жағдай жасауға, сондай-ақ салық салуға байланысты операцияларға қатысатын субъектілердің өз ара карым-катнастары мен байланыстарын білдіреді.

Материалдық салықтық кұқықтық қатынастар:

1) мемлекеттің өз материалдық мүддесін көздей отырып тікелей қатысуының және біржакты - өктем ерік білдіруінің нәтижесінде туындайды;

2) қатаң міндеттелген түрде толығымен әрі уақтылы орын- далатын біржақты салықтық міндеттемелердің жарқын көрінісі болып табылады;

3) мемлекеттік-өктем сипатта және билік ету-бағыну түрінде болғанымен, салық салу аясындағы заңдылықтын қатан сакталынатын көрсетеді;

4) мемлекет пен қоғамның материалдық мүдделеріне сай туындайтын кұқықтық қатынастар болғандықтан мемлекет тұрғысынан мәжбүрлеу күшімен қорғалады;

5) тұрақты әрі міндетті субъектісі мемлекеттен баска субъек- тілері мұқият айқындалып, олардың біржақты міндеттемелері белгіленген мүліктік (ақшалай-заттай сипаттағы кұқықтық қатынастар болып табылады.

 

 

Ұйымдастыру салықтық кұқықтық қатынастары:

1) мемлекет пен оның салық органдарының арасында;

2) мемлекеттің салық құрылымының ішінде;

3) салық органдары мен салық агенттерінің арасында;

4) салық органдары мен тиісті банктердің арасында;

5) салық органдары мен салық өкілдіктерінің арасыңда салық салу мәселелері мен салықтық инфрақұрылымдар жөніңде туындайды.

Салықтық кұқықтық қатынастардың негізгі субъектілеріне:

1) Мемлекеттің (бір тұтас) өзі;

2) Парламент;

3) Үкімет;

4) Қаржы министрлігі;

5) Қаржы министрлігінің Салық комитеті;

6) Салық комитетінің аймақтардағы және т.б.салық органдары;

7) Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау және мемле- кеттік сатып алу комитеті;

8) Бюджеттен тыс мемлекеттік қорлардың органдары;

9) Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитеті;

10) Салық агенттері;

11) Салық өкілдігі;

12) Салық төлеуші жеке тұлғалар;

13) Салық төлеуші шаруашылық қызмет субъектілері;

14) Жергілікті Мәслихаттар;

15) Жергілікті әкімдіктер жатады.

Салықтық кұқықтық қатынастардың қосымша қатысушылары:

1) банктер;

2) банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар;

3) салықтық консультанттар;

4) тіркеу органдары;

5) лицензиялау органдары;

6) кұқық қорғау органдары;

7) Қаржы полициясы агенттігі;

8) Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөніңдегі агенттік;

9) судьялар;

10) нотариустер және т.б. болып табылады.

Өзінің салықтық міндеттемесінде белгіленген мерзімде және көзделген тәртіп бойынша салық төлемінің сомасын (затын) мемлекет кірісіне өткізу жөніңдегі заңы міндет жүктелген тұлға салық төлеуші деп танылады.

Салық төлеушілерге салықтық кұқықтық қабілеттілігіне және әрекет қабілеттілігіне ие заңды және жеке тұлғалар жатады. Олар салық салудың экономикалық принциптері мен тиісті заңның талаптарына орай резиденттер және резидент еместер болып бөлінеді.

Сапық кодексінің тиісті баптарында салық төлеушілердің негізгі кұқықтары мен міндеттері белгіленген.

Қазақстан Республикасының салық салу аясындағы салық төлеуші:

1) заң жүзінде белгіленген өзіне тиесілі салықтық міндеттемелерін дер кезінде және толық көлемде орындауға;

2) салық есептеулері мен салық салуға байланысты құжат- тарды заңда белгіленген тәртіп негізінде табыс етуге;

3) салық органдарының анықталған салықтық заңдардың бұзылуын жою жөніңдегі заңды талаптарын орындауға, сондай- ак олардың өз қызметтеріне байланысты міндеттерін атқару кезіндегі заңды іс-қимылдарына кедергі жасамауға;

4) салық органдарының лауазымды адамдарын белгілі нысандағы әмірлі талап негізінде салық салу объектісі және салық салуға байланысты объектісі болып табылатын мүлікті тексеруге жол беруге;

5) сауда операцияларын жүзеге асыру немесе қолма-қол ақша, банктік төлем карточкасы, чектер арқылы қызмет көрсету кезінде тұтынушылармен есеп айырысуды фисқалдық жады бар бақылау-кассалық машинаны міңдетті түрде қолдануға және тұтынушының қолына бақылау чегін беруге міндетті.

Сонымен бірге, Қазақстан Республикасындағы салық төлеуші:

1) салықтық бақылау нәтижелерін алуға;

2) салық құпиясының сақталуын талап етуге;

3) салық салуға қатысы жоқ ақпарат пен құжаттарды табыс етпеуге;

4) мемлекеттің салық салу кұзырының ауқымындағы салықтар мен баска да міндетті төлемдер туралы және салық заңдарындағы өзгерістер жөніңде салық органдарынан акпарат алуға;

5) салықтық қатынастардағы мәселелер бойынша өзінің мүдделерін жеке өзі не болмаса өз өкілі аркылы білдіруге;

6) салықтық міндеттемелерді орындау бойынша бюджетпен есеп айырысудың жай-күйі жөніңде өзінің жеке шотынан көшірме алуға;

7) тиісті заңнамалық актілерде белгіленген тәртіп негізінде салықтық тексеру актілері жөніңдегі хабарламаға және салық органдарының лауазымды адамдарының іс-әрекеттеріне (әрекетсіздіктеріне) шағым жасауға;

8) салықтық бақылау нәтижелері бойынша салықтар мен бюджетке төленетін баска да міндетті төлемдер жөніңде салық органдарына түсіндірме табыс етуге құқылы.

Салықтық әрекет қабілеттілігі - белгілі бір заңды фактілердің болуына орай салық төлеуші ретінде нақты тұлғаға жүктелген тиісті міндеттер мен құқықтарды сол тұлғаның өз тарапынан жүзеге асыру қабілеттілігі болып табылады.

Қазақстан Республикасының салық салу кеңістігінде салықтық заңнамаға, сондай-ақ мемлекет тарапынан берілген өктем өкілеттіктерге сүйене отырып экономикалық және заңның манызы бар өздеріне тиесілі негізгі қызметтерін кәсіби деңгейде жүзеге асыратын айтарлықтай дәрежеде мамандандырылған бірден- бір фисқалдық орган салық органдары болып саналады.

Осы салық органдарының ағымдағы функционалдық кыз- меттерінің басымды бағыты көбінесе салық төлеушілердің салық заңдарының тиісті әмірлі талаптарын бұлжытпай орындауларына бақылау жүргізу және оларға қажетті жерінде міндеттілік жүктеу барысында өктем билік тұрғысынан ықпал ету түрінде жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасының Салық кодексінде салық органдарына қызметтерін жүзеге асыруға байланысты құқықтар берілген, сондай-ақ мемлекет пен салық төлеушілердің мүдделі балансын сақтауға қажетті міндеттер жүктелген.

Салық оргаңдары: ...;

1) салық кодексінде көзделген нормативтік- кұқықтық актілерді (заңның негізінде, заңға сәйкес) әзірлеуге және беқітуге;

2) өз құзыреттері шегінде салықтық міндеттемелердің туындауы, орындалуы және тоқтатыпуы жөніңдегі мән-жайларды өз аумақтарындағы салықтелеушілері мен баска да мүдделі тұлғаларға түсіндіру ге және соған байланысты түсініктемелер беруге;

3) салық кодексінде катаң белгіленген тәртіп негізіңде салықтық бақылауды жүзеге асыруға;

4) салық кодексініңерекше бөлімінде көзделген жағдайлар да салық төлеушінің салықтық міндеттемелерін жанама әдіс арқылы айқындауға;

 

5) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген тәртіп бойынша салықтық тексеру жүргізу барысында салық төлеушілерден олардың салықтық құқық бұзушылық жасағандығын айғақтайтын құжаттарды алып коюға;

6) Казакстан Республикасының Үкіметі бекітетін тізбе бо- йынша салық төлеушілерден уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіп негізіңде электрондық құжаттар түріндегі акпараттар алуға;

7) орналасқан жеріне қарамастан табыс табу үшін пайдала- нылатын кез келген салық салу объектісі мен салық салуға бай- ланысты объектілерді тексеруге және салық төлеушінің мүліктеріне (тұргын үй-жайларынан баска) түгендеу жүргізуге;

8) Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген талаптарды сақтай отырып салық төлеушінің ақша құжаттарына, бухгалтерлік кітаптарына, есептеріне, қолма қол акдасының бары-жоғына, бағалы қағаздарына, есептеулеріне, декларациялары мен салықтық міндеттемелерін орындауға байланысты өзге де құжаттарына тексерулер жүргізуге;

9) салық төлеушіден уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нысандар бойынша салықтар мен бюджетке төленетін баска да міндетті төлемдерді есептеу және төлеу (ұстап қалу және аудару) жөніңдегі құжаттарды, оларды толтыру жөніңдегі түсіндірмелерді, сондай-ақ салықтар мен бюджетке төленетін баска да міндетті төлемдердің және жинақтаушы зейнет ақы қорларына аударылатын міндетті зейнет ақылық жарналардың дұрыс есептелгендігін әрі толығымен төленгендігін (ұсталғандығын және аударылғаның) растайтын құжаттарды тапсыруларын талап етуге;

10) тексерілетін салық төлеуші - заңды тұлға мен жеке кәсіп- керге салық салуға байланысты мәселелер бойынша, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген коммер- циялық, банктік және өзге де заң мен қорғалатын құпияларды құрайтын мәліметтерді жария ету талаптарын сақтай отырып банктерден немесе банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардан оның банктік шоттарының және олардың нөмірлерінің бары-жоғы, сондай-ақ осы шоттардағы ақшалардың қалдығы мен қозғалысы жөніңдегі мәліметтер алуға;

11) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес соттарға (белгілі бір жәйттер бойынша) талап арыздар беруге құқылы.

Сонымен қатар, салық органдарының жоғарыда көрсетілген кұқықтарына қоса Қазақстан Республикасының тиісті заңнамалық актілерінде көзделген өзге де құқықтарының болуы әбден ықтимал.

Салық органдары мемлекеттің салықтық юрисдикциясының аукымында тиісті салық заңына сәйкес өздеріне жүктелген мынадай іс-қимылдарды жүзеге асыруға:

1) салық төлеушінің құқықтарын сактауға;

2) мемлекеттің мүдделерін қорғауға;

3) салық кодексінің ережелеріне сәйкес салық кұпиясын сақтауға;

4) салықтық тексеруді тек биліктік нұскамалар бойынша жүргізуге;

5) салық есептілігінің белгіленген нысандарын толтыру тәртібін түсіндіруге;

6) салық кодексінде көзделген жағдайларда және мерзімдерде алық төлеушіге салықтық міндеттемелерін орындауы жөніңдегі хабарлама тапсыруға;

7) Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне сәйкес салықтөлеушіге әкімшілік айып- пұлдар салуға;

8) Салық төлеушінің өзіне тиесілі салықтық міңдеттемелерін орындауына, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдардың толы есептелуіне және уақтылы төленуіне, сондай-ақ жинақтаушы зейңет ақы қорларына ауда- рылатын міндетті зейнет ақылы қажарналарының уақтылы ұсталынуына және аударылуына салықтық бақылауды жүзеге асыруға; сондай-ақ жинактаушы зейнет ақы қорларына аударылатын міңдетті зейнет ақылық жарналарының уақтылы ұсталынуына және аударылуына салықтық бақылауды жүзеге асыруға;

9) салық төлеушінің өтініші бойынша, оның жеке шотынан салықтық міндеттемелерді орындауы жөніңде бюджетпен есеп айырысуының жай-күйі туралы көшірме беруге;

10) белгіленген тәртіп негізінде салық төлеушілердің есебін, сондай-ақ салық салу объектілері мен салық салуға байланысты объектілердің, есептелінген және төленген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есебін жүргізуге;

11) салық төлеушіге берілетін салықтар мен баска да міндетті төлеңеді бюджетке төлеу жөніңдегі салықтық міндеттемесінің орындалуы фактісін растайтын квитанциялар көшірмелерінің бес жыл көлемінде сақталуын қамтамасыз етуге;

12) салықтық міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерін қолдануға және салық кодексінің тиісті бабына сәйкес салық берешегін салық төлеушіден мәжбүрлеп өндіріп алуға;

13) мемлекет меншігіне айналған мүлікті есепке алу, сақтау, бағалау және өткізу (сату) тәртібінің сақталуына, сондай ак оны сатудан түскен ақшалардын толығымен және уақтылы бюджетке түсуіне бақылау жүргізуге міндетті.

Салықтық құқықтық қатынастардың қатысушысы - салық төлеуші өзіне табыс әкелетін қызметтің қандай болмасын сан алуан түрін тандап алса да, сол қызметіне қарай салық заңдары мен құзыретті органдар тарапынан қабылданатын тиісті нормативтік құқықтық актілерге сәйкес белгіленетін салықтық міндеттемеден қашып кұтыла алмайды. Сонымен қатар, салық төлеушіге салық салу барысында салық органдары тигізетін ықпалдар әрдайым өктем билік ету, міндеттеу (мәжбүрлеу) си- патында болады.

Айтылған жағдайларға қарамастан салықтық құқықтық қатынастардың қатысушыларын салық органдары мен салық төлеушілерді заңға бағындыру және жүгіндіру осы Салықтық құқықтық қатынастардың мәні мен маңызына айналып отыр.

Демек, салық органдары жүргізетін салық әкімшілігінің түпкілікті мақсаты салық төлеушілерді өздеріне бағындыру емес, тек салық заңдарына (бұлжытпай орындалуын әрі тиімді болуын көздей отырып) бағындыру болып табылады.

Салықтарды белгілеу, бекіту және еліміздің экономикалық аумағында заңы күшіне еңгізу кезінде көзделінетін мақсат мем- лекет карамағына (кірісіне) жоспарланған мөлшерде ақша қара- жаттарын алу болып табылады. Мемлекет әдетте, салықтық құқықтық қатынастарға тек салық төлемінің сомасын (затын) алу үшін ғана қатысатын болса, ал салық төлеуші өзіне белгіленген заңы міндетке байланысты сол салық төлемінің сомасын (затын) мемлекетке беруге мәжбүр болғандықтан қатысады.

Осыған байланысты материалдық сипаттағы салықтық құқықтық қатынастардың объектісіне тек салық төлеушіге ғана тән, оның салық төлеуге байланысты іс-қимылдары жатады. Салық төлеушінің дұрыс есептелінген, толық мөлшерде әрі белгіленген тәртіп негізінде уақтылы (дер кезінде) төленген (еңгізілген, аударылған) салық төлемінің сомасын міндетті түрде қабылдап алатын мемлекет оны мемлекет кірісіне есептеуге және мемлекет меншігіне айналдыруға, сондай-ақ өзінің ішкі және сыртқы саясаттарына орай өзі қажетті деп тапкан бағыттар бойынша қайта бөлуге хақылы.

Салық агенттері мен банктердің салықтарға байланысты іс- қимылдары да салықтық құқықтық қатынастардың (ұйымдастыру сипатындағы) объектілері болып саналады.

Салықтық құқықтық қатынастардың мемлекеттін салық салу аясынан орын алуына негіз болатын объективті қаржылық- құқықтық мөн-жайлар ретінде заңы айғақтарды (фактілерді) айтуға болады.

Салық заңдарында тікелей көзделген осы заңы фактілердің болуы салықтық кұқықтық қатынастардың туындауының, өзгеруінің және тоқтатылуының шарты болып табылады.

Салықтық кұқықтық заңы фактілер заңы іс-әрекеттер (қимылдар) және заңы окиғалар түрінде көрініс табады. Заңы іс- кимылдар - мемлекеттік органдардың, ұйымдардың және адамдардың саналы әрі ерікті іс-әрекеттерінің нәтижесі болып та- былатын заңы фактілер. Олар құқыққа сай іс-әрекеттер және құқыққа сай емес іс-әрекеттер болып екіге бөлінеді.

Заңы окиғалар — мемлекеттік органдардың, ұйымдардың және адамдардың еркінен тыс туындайтын заңы фактілер (еріктен тыс жағдайлар). Заңы окиғалар біршама ырықты окиғалар және абсолюттік (шамадан тыс) окиғалар болып бөлінеді. салықтық кұқықтық заңы фактілер салықтық кұқықтық қатынастардың туындауын, өзгеруін және тоқтатылуын камтамасыз ету; салықтық кұқықтық реттеу өдісінің элементі; ақпараттық және заңдылықты кепілдендіру функцияларын аткарады.


Просмотров 1423

Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2020 год. Все права принадлежат их авторам!