Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Сөйлеу тілін меңгерудің алғышарттары



Есту қабілеті зақымдалған балалрдың сөйлеу тілін дамыту деңгейін бағалау мен тұлғалық компоненттерін қалыптастыратын кезеңдерінің анализіне мынандай психиканың даму теорияларының маңызды мәртебесін есепке ала отырып жақындау керек:

Жетілген тұлғаны қалыптастыру үшін дамуының негізгі кезеңдері мәңгілік маңызы идеясы;

Әр түрлі функциялар мен процестерді қалыптастырудың сезімтал кезеңдері туралы оқыту.

Тәрбие беру шарттарына байланысты прогрессивті және регрессивті өзгерістердің бірлігі ретінде психиканың құрылымына көзқарас.

- Белгілі бір білім беру ұйымда даму кезеңдерін үйлестіру идеясы.

Бұдан барлығын мұқият қарау қажеттілігі туады, тіпті маңыздылығы аз тілдік құбылысының анықталуы, мақсатқа бағытталған түзетушілік оқыту шартына түскен кіріспе қабілеттерін де қарастырады. Сонымен қатар, бүкіл дыбыстық әрекеттің нақты бастауы екі түрлі аспектте қаралуы тиіс: тіл – әңгімелесу құралы және сананы дамыту құралы.

Ерте жастағы нашар(3-3,5 жас) еститін және естімейтін балалардың сөйлеу тіліне оқытудың алғашқы кезеңі еститін балалардың сөйлеу тілі интеллекталдыға дейінгі формада, ойлауы тілдік емес сөйлеу тілінің онтогенезінің кезеңімен сәйкес келеді. Еститін балаларда бұл форма кезінде эмоционалды боялған дауыс, заттармен ойнаған сәтте былдырлар айтады. Еститін балалар үшін қалыпты құбылыстар, естімейтін балалар үшін арнайы оқыту кезіне дейін маңызды болып табылады. Сондықтан, есту қабілеті зақымдалған балаларды диагностикалық тексеру кезеңі мен алғашқы оқыту кезеңінде баланың ары қарай тілдік дамуына негіз болтаын тілдік қабілеттерін дамыту мен тілдік әректінің пайда болуының мұқият анықталуы сөйлеу тілі үшін қажет.



Сурдопедагог тәрбиеші және баланың ата-анасымен бірге әр түрлі жағдайдағы баланың сөйлеу тілін меңгерудің негізгі алғышарттарының позитивті факторларын қарастырып, тіркейді.

Ересектер міндетті түрде баланың қалай жылайтынына назар аудару қажет ( дауыспен, дауыссыз). Тіпті осындай жағдайда бала өзінің көңіл-күйіне байланысты дауыстарына түрлі эмоциялық сипаттама береді. Оның өзінде қоршаған ортаға арналған коммуникациялық нақты орнату көрсетіледі (қуану, протест т.б.).

Егер осы жағдай эмоционалдық бояуышы жылағанда да, күлгендеде, ересектің жанында, жалғыз қалғанда өзгеріп отырса, оған қатты көңіл аударудың қажеті жоқ. Кейбір балалар өздерінің жылаған дауысын оқытудың алғашқы кезеңі еститін балалардың сөйлеу тілі интеллекталдыға дейінгі формада, ойлауы тілдік емес сөйлеу тілінің онтогенезінің кезеңімен сәйкес келеді. Еститін балаларда бұл форма кезінде эмоционалды боялған дауыс, заттармен ойнаған сәтте былдырлар айтады. Еститін балалар үшін қалыпты құбылыстар, естімейтін балалар үшін арнайы оқыту кезіне дейін маңызды болып табылады. Сондықтан, есту қабілеті зақымдалған балаларды диагностикалық тексеру кезеңі мен алғашқы оқыту кезеңінде баланың ары қарай тілдік дамуына негіз болтаын тілдік қабілеттерін дамыту мен тілдік әректінің пайда болуының мұқият анықталуы сөйлеу тілі үшін қажет.



Сурдопедагог тәрбиеші және баланың ата-анасымен бірге әр түрлі жағдайдағы баланың сөйлеу тілін меңгерудің негізгі алғышарттарының позитивті факторларын қарастырып, тіркейді.

Ересектер міндетті түрде баланың қалай жылайтынына назар аудару қажет ( дауыспен, дауыссыз). Тіпті осындай жағдайда бала өзінің көңіл-күйіне байланысты дауыстарына түрлі эмоциялық сипаттама береді. Оның өзінде қоршаған ортаға арналған коммуникациялық нақты орнату көрсетіледі (қуану, протест т.б.).

Егер осы жағдай эмоционалдық бояуышы жылағанда да, күлгенде де, ересектің жанында, жалғыз қалғанда өзгеріп отырса, оған қатты көңіл аударудың қажеті жоқ. Кейбір балалар өздерінің жылаған дауысын ересектердің қашықтығына қарай өзгертеді, бұл фактор баланың сөйлеу тілінің даму деңгейін анықтауда позтивті фактор болып табылады.

Көп балалар ересектен жауап қайтару реакциясын күтіп, оларды маңызды коммуникация элементі ретінде есте сақтайды. Олар оны қоршаған ортамен қарым-қатынас ұстау тәсілі ретінде қабылдайды. Сөйлеу тіліне үйренбеген көптеген балалар, ересектермен мимика арқылы қарым-қатынас ұстайды. Кейбір кезде – қуану, күлкі, басқа кезде – өкіну, ренжу. Мимиканың өзгеру негізінен рефлекторлық түрде, ал кейбір кезде ересекке еліктеу арқылы жүреді.

Баланың өзіндік сөйлеу тілі, ауызша емес, қарапайым жест немесе өзінің қалаған затына қарап, соған саусағын нұсқап, ұстау рефлексін қолданады. Егер бұл зат тамақ ретінде қолданылса, бала оны сорып немсе шайнап көреді. Кейбір кезде бала ересектің қолынан ұстап, керек затына нұсқайды. Бұл баланың кенеттен сөйлеу тілі құралының дамын негіздейді және оны ересек адам есепке алып отыруы қажет.

Қоршаған ортамен қарым –қатынасының кеңеюіне байланысты, бала түрлі жесттерді, заттың кейпін салатын көбінесе немесе қимылмен көрсетуді қолданып бастайды. Бұл баланың қоршаған ортамен қарым-қатынысының өсуін көрсетеді. Сөйлеу тілінің дамуында маңызды жағдай қатысты емес, кейіннен қатысты былдыр болып табылады. Әр түрлі балаларда түрлі былдыр жайлы білімдері пайда болады, сонымен қатар заттың атымен сәйкес келмеуі де мүмкін. Кейбір балалар машинаны жүргізіп, фы-фы-фы деуі мүмкін. Басқасы, тс-тс –тс дейді. Басқа топ балаларда мынындай буындар естіледі: мэ-м, мэ-м. Ата-аналар оны мама деп айтты деп қабылдайды.

 

Сабақтың тақырыбы

Сөйлеу тілін дамытуға арналған жаттығулар тақырыпқа сай таңдалынады. Бұл мұғалімнің ойын нақты бір тақырыпқа жинақтауға көрсету, материялы тақырыпқа сай бөлу, баланың тақырыпқа сай қарым –қатынас маңызды және сөйлеу тілін түрлі қатына түрінде анықтау. Әр жылдан кейін оқу бағдарламада негізгі тақырыптарды анықтайды. Осы бағларламалық тізбеде мектеп жасына дейінгі балаларға танымдық және әлеуметтік мүдделерін тұрмыстық қажеттілік ішіне қосады. Бұл сондай тақырыптар отбасы, ойыншықтар , жеміс-жидек, көкөніс, киім , аяқ киім, ыдыс-аяқ , жиһаз, азық-түлік , жануарлар , өсімдіктер , дене бөліктері , үйде , көлік, сауда және басқа да тақырыптар. Сабақтың тақырыптардың әрқайсысы немесе қызмет мазмұнын , оның бір бөлігін анықтайтын ретінде, немесе балалар қызметінің әр түрлі түрлерін (ойындар, сурет салу , модельдеу , құрылыс , еңбек) байланыстырады . Бұл тақырып , сондай-ақ балалардың , олардың әрқайсысы объектілер мен құбылыстар туралы ақпаратты жинау , онда қоршаған ортамен таныстыру жұмыс жасау мазмұнын анықтайды. Осылайша зерттеулер тақырыбы, сөз дамыту жөніндегі әр түрлі секциялар бойынша бағдарлама мазмұнынан туындап отыр. Балалар практикалық қызметі мен ойындар барысында жинақталатын идеялар жабдықтау , жекелеген субъектілеріне келіп сөзін дамыту жөніне арналған. Бұл бірдей болуы мүмкін жұмыс түрлі объектілеріне назар аудару ретінде білім беру мен теориялық жұмысына қажетілікті құрайды , бірақ әр түрлі педагогикалық жұмыс құралдары мен әдістері дайындалады. Кейбір жағдайларда , бұл байланыс бір және сол тақырыпты пайдаланып , яғни әр түрлі жұмыстар кезінде болуы мүмкін , бірақ олардың білімдері тығыз байланысты, объектілердің арқылы әр түрлі жағынан және қасиеттеріне назар аударады. Мысалы, графикалық қызметінің сабақтарда балалар жүз ықтимал дайындайды көкөністер көрсетіді олардың түсі мен танысады басқа ойындар менде танысады, көкөністер пішінін , дәмі , иісі , бояу немесе дәмін татады. Осылайша, сынып уакытында балалардың тіл дамуына осы тақырып белгілі сөздер мен сөйлемдердің құндылықтарды түсіну болуы мүмкін. Сөйлеу тілін арналған жаттығулар барысында негізгі назар сөздік матерялдарға оның ішінде сөздер мен фразаларға назар аударылады. Бастапқы этапта сурдопедагог сабақты жоспарлау барысында, сөулеу тілін арналған түрлі тақыраптарды таңдайды . Себебі ол балабақшада және үйде , баламен қарым –қатынас барысында маңызды. Бір тақырып бойынша жұмыс бірнеше сабақ бойынша жүргізіледі. Оның өткізілетін сабақтың саны тақырыптың өзектілігіне сай, баланың қызығушылығына оның жасына , ақыл ойының сөздік қорының деңгейіне сөйлеу тілінің маңыздылығына сай. Дегенмен процесс барысында ( айда , жарты жылдықта , кварталда ) ол тақырыпқа қайта оралып баланың есте сақтау қабілетін жаңғыртып отыру керек. Ауа райы тақырыбана мұғалім бір квартылда бірнеше рет қайталау жүргізеді . Ауа райының өзгеруіне табиғатқа және қосымша өзгерістерге назар аударылады. Көрнекілік құралдар ретінде кеспе суреттер ( күнтізбе) және т.б

Бұл көрнекіліктер тақырыпқа сай таңдалып , оның мазмұнын аша білу қажет. Сабақ барысында балаларға таныс сөздік материялдар қолданылады. Мысалы сөздер мен фразалар қар – қар жауып тур, балалар материялды көріп есту арқылы таблицалардан глобалды оқу арқылы, қайталау арқылы, мұғалімге еліктеу арқылы қабылдайды. Төменгі сынып оқушылары қар сөзін кеспе әріптер арқылы таблицаға қарап оқиды.

Тақырыптарды педагог баланың қызуғышылығына деңгейіне сай таңдайды. Тақырыптың таңдалуы баланың жасына сай болады . Тақырыпқа сай әр этапта жұмыс, сөздік материялдың байланысын, тәдірбиелік жұмыстарым мен тығыз байланысты болады. Киім тақырыбымен жүргізілетін жұмыс бірнеше сабақ барысында жүргізіледі оған қуыршақты киіндіріп түрлі картиналар қолданым сынарлы суреттер арқылы жүргізіледі. Тәжірбиелік жұмыс барысында балалар, киімдердің атауларын тануды мысалы кеудеше, шалбар оларды көру есту арқылы қабылдауды, глобалды оқу арқылы, педагогқа еліктеу арқылы , сынарлы табличкаларды біріктіру арқылы нұсқауларды орындау арқылы жүргізеді кеудешені ки, кеудешені шеш. Бұл тақырыпқа сай жұмыстың жыл бойы жалғасуы сөздік қорының молайуына, фразалардың санының көбейуіне әсер етеді. Балалар ойын барысында түсіну қажет. Тақырыпты меңгеру деңгейінің әр түрлігіне байланысты оны түрлі этапта жиі қайталауды талап етеді ( ойыншықтар , азық- түліктер ) Тақырыбын қайталайды дүкен мамандық , өсімдіктер тақырыбымен танысады. Бұл тақырыптың мазмұнымен танысу кіші мектеп алды даярлық оқушыларға маңызды. Олар ересектер мен балалардың өмірін салыстырып байланысын ұғынады . Бұл тақырыптың кеңеиуі мен қайталануы сөйлеу тілін сөздік материялын, жаңа материялды толық меңгеруге мүмкінлік береді.

 


Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2019 год. Все права принадлежат их авторам!