Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Азаматтық қорғаныстың төтенше жағдай кезiндегi халықтың тiршiлiгiн қамтамассыз етудегi орны мен мiндеттерi



Тема лекции 7: Машиналар мен жабдықтарға қойылатын, қауіпсіздік талаптары және ТЖ жағдайлардағы жұмысты жүргізу кезіндегі еңбек қауіпсіздігі. (өндірістік қауіпсіздік).

Өндірістік бұл, әрекеттер сипаттамалары, онда потенциалды қауіптілікті тудыратын массивті, ірі өндірістер мен басқа объектілердің, жылдамдықты, температураны, жоғары қысымды, химиялық заттардың ірі көлемін қолданумен әртүлі энергия түрлерімен сипатталынады..

Энергияны бақыламаудың салдарынан, болатын, ережеге сай, себептері белгісіз, жағдайлар авария деп аталатын төтенше жағдайларға алып келуі мүмкін.

«Қауіпті өндірістік объектілердегі өндірістік қауіпсіздігі туралы (ӨҚТ)» ҚР заңына сәйкес 03.04.02 ж.

ӨҚТ –дағы авария – бұл қоршаған ортаны және шаруашылық объектілерін, адамдарды, олардың денсаулығын зақымдауы мүмкін немесе адамдардың қаза болуы, технологиялық үдірістердің бұзылуы, механизмдердің зақымдануы, жабдықтардың, ғимараттардың қирауы, көптеген материалдық шығындар және тұрғындардың тіршілік қауіпсіздігінің бұзылуы.

Келтірілген ірі авариялардың көбі 20 ғасырда болған және төтенше жағдайларға алып келді.

Севезо (Италия) қаласында химиялық заводта 1976 жылы супертоксиканта диоксинінің қалдығы тасталынды, соның салдарынан үлкен территория зақымдалды. произошел выброс супертоксиканта диоксина, которым была заражена огромная территория. Осы аварияның салдарынан 30 адам қаза болды және 220 мыңға жуық ауылдарыдң тұрғындары оқшауланды.

1974 ж. Фликсборо (Англия) қаласында "Нипро" фирмасының заводында циклогексанның жарылысы болды. Жарылыстан көптеген адамдар және ғимараттар бірнеше километр радиуста зақымдалды, адамдар қаза болды.

1984 ж."Юнион Кар-байд" американдық фирмасының заводында Бхопал (Индия) қаласында авария нәтижесінде метилизоцианаттың 40 тоннаға жуық қалдығы тасталынған. 2000 адам қаза болды және 100 мың адам жарақат алды.



Өте ірі авария Чернобль АЭС –да 1986 жылы болды., мұнда адам шығыны, материалдық шығын болды, қоршаған ортаға орны толмас шығын алып келді. Демек, төтенше жағадай көліктік сипатта болды, бұл оқиға көрші елдерді де алаңдатты.

Тәжірибеден көріп отырғанымыздай өндірістердің дамуы потенциалды авариялардың қауіпсіздігін жоймайды. Сондықтан аварияны жою мен алдын –алуды ескертумен байланысты тәжірибелік және ғылыми шараларды жасаудың объективті қажеттілігі пайда болды. Эта область знаний получила названиеБұл аймақ "өндірістік қауіпсіздік" деген мәнге ие болды.

Өндірістік қауіпсіздіктің пәні, ол авария және оларды жою әдістері. Өндірістік қауіпсіздікті қалыптастыру, техниканың дамуының объективті заң шығарушылығымен негізделген, мұнда адамдарды қорғау мен табиғи ортаны қорғау қажеттігі.

1976 ж. Севезо қаласындағы катастрофадан кейін, ірі авариялардың алдын –алу шаралары бойынша әртүрлі елдердегі ережелер мен нұсқаулар Директивті «Севезо» деп қысқаша аталатын, Директивте біріктірілген. Ол 1984 жылы күшіне енді.

1987 ж. Бағдарламалы БҰҰ қоршаған ортаны қорғау бойынша АПЕЛЛ деп аталатын жергілікті деңгейде ТЖ дайындығы бойынша құжаттама дайындалған. Бұл құжаттамада ұйымдастырушылық пен аварияның алдын –алу мен жою айқындалып көрсетілген (басқару органы - өндірістік басқарушылар,ұйымды басқарушылар).



1988 ж. Женевада тәжірибелік басқарушылық басылып шығарылған, ол «Ірі авариялардың алдын –алу», ол 1992 жылы орыс тіліне аударылған. Ұйымда ірі авариялардың алдын –алу бойынша аспектілер ақпараты жүйеленген.

2003 ж. ҚР № 314 – 11 «Қауіпті өндірістік объектілердегі өндірістік қауіпсіздік туралы".

Заңда құқықтық, эканомикалық, әлеуметтік, ұйымдық және өндірістік объектілерді пайдалану қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізі анықталған. Заң аварияны алдын-алуға бағытталған және аварияның салдарын жою және оқшаулау, мекеменің дайындығын қамтамасыз ету.

ҚР ТЖ Министрлігі, ол бақылау және қадағалау, шешімдік, нормативті сферада мемлекеттік саясатпен жүзеге асырылатын,өндірістік қауіпсіздік облысында арнайы органмен жүзеге асырылады.

Өндірістік қауіпсіздік, ол жүйелі қауіпсіздіктің құрамды бөлігі болады.

Сондықтан, жүйелі қауіпсіздікте оқылатын, анықтамалар, жалпы заңшығарушылық, принциптер, жалпы қауіпсіздіктің сұрақтарын қарастыру кезінде ескерілуі керек.

Өндірістік қауіпсіздік- қауіпті өндірістік факторларда авариядан және олардың салдарынан, жалпы тұрғындардың қорғалғандығының өмірлік маңыздықызығушылық жағдайы.

Қазақстан Республикасында ТЖ Министрлігінде ТЖ аймағында қадағалау мен мемлекеттік бақылау бойынша комитет беретін қабылдаулар мен дайындауға рұқсат беретін, техникалық қондырғылардың негізгі класстары:

• Көтеру –көліктік қондырғылар (жүк көтеретін крандар, көтергіштер (мұнаралар), лифтер, эскалаторлар, жолаушылар конвейері, арқанды жол және басқа қондырғылар).

Қазандық қондырғылар, бу құбыр өткізгіштері және ыстық су, жабдықтар, кгс/см.2 –нан көп қысымда жұмыс істейтін жабдықтар.

• Жарлыс қорғаныстық және рудалы электр қондырғылары.

• Пайдалы қазбаларды өндірумен байланысссыз жер асты объектілері мен тау –кен байыту өндірістерінде және тау –кен өндіруге арналған техникалық қондырғылар.

• Өндірістік мақсаттарға жарылыс жұмыстарын орындау үшін қолданылатын, аспаптар мен жабдықтар.

• Қазандардың газдық қондырғылары, агрегаттардың технологиялық сызықтары, газ жылытатын қондырғылар, сыйымдылық және ағынды су жылытқыштар.

• Мұнай өндіретін өндірістер үшін техникалық қондырғылар (геофизикалық және геологиялық барлау жұмыстары үшін, қондырғылар; газ өңдейтін, бұрғылайтын, газ өндірістік қондырғылар, магистралды құбыр өткізгішті көліктерге арналған жабдықтар).

• Қауіпті өндірістік химиялық объектілер, мұнай химиялық, мұнай өңдейтін және басқа өндірістер үшін қолданылатын техникалық қондырғылар, жарылыс өрт қауіпті, улы, агрессивті құралдармен, сонымен бірге сыйымдылықты, реакторлы, машиналы, криогенді, машиналы, криогенді, суытқыш, электролизді, масса айырбастық, жылу алмасулық, фильтрлегіш, ұсатқыш, кептіргіш жабдықтарды араластырғыш, пештер, резервуарлар, аварияға қарсы қорғаныстық құралдар, дабылдар және бақылау, жеке қойылған аспаптар және басқа қондырғылар, құрамды бөліктер және түйіндер.

• Дәнді сақтайтын және өңдейтін қауіпті өндірістік объектілерге арналған техникалық құралдар.

• Қара және түсті металлургияның қауіпті өндірістік объектілеріне арналған қондырғылар (домналы, коксты, болат балқытатын, түсті металлдарға арналған технологиялар; болатты ваккумдайтын немесе рафинаттайтын, балқытатын агрегаттар; болатты үздіксіз құятын машиналар және түсті металлдарды жартылай үздікті құятын қондырғылары; құбыр жіберетін агрегаттар және алюминий және мысты дайындайтын агренаттар).

• Қара және түсті металлдарды және осы балқымалар негізінде, балқымалар алатын қондырғылар және электропештерінің қондырғылары (электро пештер және индукциялы электро пешті агрегаттар, қыздыратын индукциялы қондырғылар; доғалы және кенді – термиялық электро пештері; жаңа қыздыру түріндегі қондырғылардың кедергісі : балқытатын және қыздыратын.

• Шойынды балқытуға арналған жабдықтар.

• Тыныс алатын аппараттардың газдық қорғаныстық құралдары ( оқшаулағыш респираторлар, ауалық аппараттар, оқшаулағыш және сүзгіш өздік құтқарғыштар), газдық бақылау аспаптары, техникалық құралдар, сонымен бірге арнайы қорғаныс киімдері, авариялық жағдайды оқшаулауға (жоюға) арналған.

• Қауіпті өндірістік объектілерде қолданылатын автоматтау құралдары мен аспаптары (технологиялық үдірістерді реттеу мен бақылауға арналған аспаптар, автоматтандырылған жүйелерге арналған кешендер механикалық шамаларын өлшеуге арналған, машиналар мен аспаптар; қауіпсіздікті автоматтандыру аспаптары; қысымды есептегішті, газ анализаторды реттегіштер).

• Сұйықтық және вакумдық сораптар, сораптық агрегаттар, ауалы және газдық комперессорлар.

• Сығылған газбен, жарылыс өрт және улы заттарға арналған арнайы баллондар, контейнерлер, цистерниялар.

• Құбыр өткізгіштер және олардың түйіндері; болат және түсті металлдар мен балқымалары, қауіпті өндірістік объектілерге арналған –металл емес материалдар.

• Қауіпті өндірістк объектілерде қолданылатын электр дәнекерлік қондырғылары.

• Қауіпті өндірістік объектілерде қолданылатын құралдарға арналған арматуралар.

Пайдалану үдірісінде техникалық құралдар, өндірістік қауіпсіздік талдаудан өтеді.

«Төтенше жағдай туралы» ҚР Заңына сәйкес, Төтенше жағдай- авария, катастрофа салдарынан, белгілі территорияда болатын, тіршілік қауіпсіздігін бұзып, қоршаған ортаға, адамдарға, оның денсаулығына зиян келтіретін жағдай.

Бейбіт уақытта Төтенше жағдайлар, авариялық – химиялық қауіпті заттардың (АХҚӘ) қалдығымен; радиоактивті және билогиялық заттардың қалдығымен; өрт және жарылыспен; жер сілкінісімен, су басумен байланысты.

Әскери уақытта –ядролық, химиялық және биологиялық және басқа да жаппай зақымдау құралдарын қолданумен байланысты.

ТЖ пайда болу шарты: қауіп – қатер көздерінің болуы (қысым, жарылыстық, улылық, радиоактивті заттар, қауіп – қатер факторының әрекеті) газ қалдығы, жарылыс, жану), ауылшаруашылық жануарларының, адамдардың зақымдалу ошағында болуы, әртүрлі сипаттағы ТЖ дамуы мен себебін талдау, олардың қауіптілігінің жалпы сипатын көрсетеді. ТЖ дамуының бес кезеңін бөліп көрсетеді:

• аварияға әкелетін, кері әсерлердің жиналуы;

• катастрофаның даму кезеңі;

• энергияның негізгі мөлшерін бөлетін, экстремальды кезең;

• өшу кезеңі;

• салдарын жою кезеңі.

ТЖ топталуы:

- пайда болу себебі бойынша: болжанған және болжанбаған;

- пайда болу сипаты бойынша: техногенді, табиғи, экологиялық, биологиялық, антропогендік, әлеуметтік және аралас.

Апаттар көлемi мен түрлерi бойынша жiктеледi.

Көлемi бойынша:кiшi, орта және үлкен.

Көлемдi анықтау кезiнде өлшем үшiн екi көрсеткiш алынады:зардап шекендердiң жалпы саны немесе емделуге мұқтаждардың саны; апат салдарының әсерiне ұшырған аумақ.

Түрлерi бойынша барлық апат екi топқа бөлiнедi:

- табиғи (олар табиғи және стихиялық зiлзала);

-жасанды(антропогендiк, яғни адамдық факторлардан туындайды).

Табиғи:

1. Метеорологиялық (боран, дауыл, циклон, қарақұйын, қат ыстық, құрғақшылық, аяз, найзағайдан болған өрт).

2.Тектоникалық және теллурлық (жанартаудың атқылауынан болған күрт, жер сiлкiнiсi).

3.Топологиялық (сел, сырғыма, қар көшкiнi, тастың құлауы,су басу).

4.Космостық (метеоиктердiң және басқа космостық денелердiң құлауы, олармен соқтығыс).

Жасанды:

1.Көлiктiк (космостық, авияциялық, авто-к. теңiз, өзен, темiр жол).

2.Өндiрiстiк ( радиацялық, механикалық, химиялық, термикалық).

3.Спецификалық ( бактериологиялық, эпидемиялық).

4.Әлеуметтiк (соғыс, аштық, қоғамдық және ұлттық тәртiпсiздiк, тероризм, маскүнемдiк, нашақорлық,токсикомания).

Әрбiр апат ошақ құруға алып келедi, бұлар үшiн өзiндiк бүлдiру зақымдау ерекшелiгi тән, ал әрбiр ошақ-бұл төтенше жағдай.

Төтенше жағдай-Адам өлiмiне акелiп соққан, немесе әкелiп соғуы мүмкiн, олардың денсаулығына, қоршаған ортаға және шруашылық жүргiзушi объектiлерге нұқсан келтiрген немесе келтiруi мүкiн, едәiр дәрежеде материалдық шығындарға ұшыратып, тiршiлiк жағдайын бұзған аврия, зiлзала, немесе апат салдарынан болғанбелгiлi бiр аумақта туындаған жағдай.

Төтенше жағдайлар үш негiзгi белгiлер бойынша жiктелiнедi:

1. Пайда болу саласы бойынша.

2. Ведомстволық қатыстығы бойынша.

3. Аймақтық таралуы бойынша.

1) Пайда болу саласы бойынша төтенше жағдайлар:

а) табиғи; б) техногендiк; в) жанжалды болып бөлiнедi.

Табиғи төтенше жағдайлар

- геофизикалық қауiптi құбылыстар (жерсiлкiнiс,вулкан);

- геологиялық қауiптi құбылыстар (көшкiндер,сел, сырғыма, тастың құлауы);

- метеорлогиялық және агрометеорологиялық қауiптi құбылыстар (дауыл, құйын, құрғақтық, аяз және т.б.);

- теңiздегi гидрологиялық қаiптi құбылыстар (теңiз деңгейiнiң қаттықұбылуы, мұздар арыны және т.б.);

- гидрологияылық қауiптi құбылыстар (су басу, тасқындар, грунт сулар деңгеiнiң көтерiлуi);

- табиғи өрттер (ормандық, далалық, шымтезектiк);

- адамдардың жұқпалы ауруға шалдығуы (эпидемиялар);

- ауылшаруашылық малдардың жұқпалы ауруға шалдығуы (эпизоотиялар);

- ауылшаруашылық өсiмдiктердiң ауруға және зиянкестерге шалдығу (эпифитотиялар) жатады.

Техногендi төтенше жағдайлар

- өндiрiстiк;

- транспорттық авариялар (темiр жол поездар, теңiз және өзен қайықтарапаттары, әуе апаттары, автомабильдi авариялар, магистральдi өткiзу құбырларындағы авариялар);

- өрттер (жарылыстар);

- ҚӘУЗ тасталуымен (тасталуы ықтимал) авариялар;

- РЗ тасталуымен (тасталуы ықтимал) авариялар;

- БҚЗ тасталуымен (тасталуы ықтимал) авариялар;

- ғимараттардың кенеттен құлауы;

- электро-энергиялық жүйелердегi авариялар;

- коммуналдық тiрлiктi қамтамасыздандыру желiлердегi авариялар;

- тазартқыш құрылыстарындағы авариялар;

- гидродинамикалық авариялар (плотиналардың, бөгеттердiң бұзылуы)жатады.

Жанжалды төтенше жағдайлар

- қарулы шабуыл;

- кейбiр аймақтардағы толқулар;

- соғыс уақытындағы әскери әрекеттерде қазiргi зақымдау тәсiлдердi қолдану жатады.

2) Ведомстволы қатыстығы бойынша жағдайлар:

- құрылыста;

- өндiрiсте;

- халыққа үй-жайлылық және комуналды-тұрмыстық қызметкөрсету саласында;

- көлiкте;

- ауылшаруашылықта;

- орман шаруашылығында;

- көлiктiк байланысты (газөткiзгiштер, мұнай өткiзгiштер).

3) Аумақтылық бойынша төтенше жағдайлар:

-Обьектiлiк(зардаптардың таралуы қондырғыда цехта обьектiде

шектеледi).

- Жергiлiктi (итаралуы елдi мекендерде,аймақта, обылыста шектеледi .

- Аймақтың (итаралуы бiрнеше обылысқа шектеледi).Кең ауқымды(зардаптардың Қазақстан республикасының және шектес мемлекеттер аумағына таралады).ҚазақстанРеспубликасына табиғи және техногендiк сипаттағытөтенше жағдайлардың, вулкандардың қопарылуынан, циналшдан, тайфуннан және табиғи шымтезектiк өрттерден басқа барлық түрлерi тән.

ПҚазіргі нормативтерге сәйкес ауадағы, шекті рұқсат етілген негізгі АХОВ тізімдерінің концентрациясы 1-кестеде келтірілген.

1-кесте

№№ р. н. АХОВ атаулары Ауадағы ШРК, мг/м3,
  Жұмыс аймағы тұрғын пункттерде
Бір реттік Тәуліктік
Азот қышқылы (конц.) 5,0 0,4 0,15
Аммиак 0,2 0,04
Ацетонитрил 10,0 - 0,002
Ацетонциангидрин 0,9 - 0,001
Хлорлы сутек 0,05 0,2 0,01
Фторлы сутек 0,05 0,02 0,005
Цианисті сутек 0,3 - 0,01
Диметиламин 1,0 - -
Метиламин 1,0 - -
Бромды метил 1,0 - -
Хлорлы метил 5,0 - -
Нитрилоакрил 0,5 - 0,03
Этилен оксиді 1,0 0,3 0,3
Күкіртті ангидрид 10,0 0,5 0,05
Күкірт сутек 10,0 0,008 0,008
Күкіртті көміртегі 1,0 0,03 0,005
Тұз қышқылы (конц.) 5,0 0,2 0,2
Формальдегид 0,5 0,035 0,003
Фосген 0.5 - -
Хлор 1,0 0,1 0.03
Хлорпикрин 2,0 0,007 0,007

Табиғат апаттарын, өндiрiстiк апаттарды зiлзалаларды талдау.

Зiлзала- соның салдарынан табиғи сипаттағ төтенше жағдай туындайтын апат.

Зiлзаланың қысқыша сипаттамасы.

Зiлзал- бұл кенеттен пайда болатын халықтың айтарлықтай бөлiгiнiң қалыпты тiрлiгiн күрт бұзатын, материалдық құндылықтарының үлкен шығынын алып келетiн, сондай-ақ адамдар мен хайуанаттарды өлiм-жетiмге ұшырататын табиғат құбылысы.

Әрбiр зiлзаланың өзiне тән физикалық қасиетi, пайда болу себебi, қозғаушы күшi, сипаты мен даму сатысы, қоршаған ортаға өзiндiк ықпал ету ерекшелiгi бар.

Зiлзаланың пайда болу себебi мен сипаттамасын бiлу дер кезiнде шаралар қабылдауға, олардың кейбiреуiнiң қиратқыш күшiн азайтуға мүмкiндiк бередi.

ҚР аймағында мынандай зiлзалалар болуы мүмкiн: жер сiлкiнiсi, сел, қар көшкiнi, сырғыма, дауыл су тасқыны, буырқасын, өрт.

Каспий теңiзi деңгейiнiң өзгеруiне, Арал теңiзiнiң құруына, Балхаш өзенiнiң таяздануына байланысты құбылыстар табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар арасында ерекше орын алады.

Жер сiлкiнiсi

Жер сiлкiнiсi кенеттен пайда болады және қасқағым сәтте өтедi.

Жер сiлкiнiсi- бұл жер қыртысында немесе мантияның үстiнгi бөлiгiнде кенеттен болған қозғалыс пен жарылыс нәтижесiнде пайда болған және елеулi ауытқу түрiнде үлкен қашықтыққа таралатын жер дүмпуi мен жер астының қозғалысы.

Жер қыртысының тектоникалық қозғалысын тудыратын жер сiлкiнiсi өте жойқын болып келедi.

Жер сiлкiнiсiнiң барысында адамдар қаза болады, үйлер, жолдар, көпiрлер, каналдар, тоғандар мен басқа да инжинерлiк ғимараттар, су құбырлары, канализация, электр беру жүйесi қирайды, байланыс бұзылады, қар көшкiнi, сел, сырғыма мен қопарылыс пайда болады. Тау жыныстарынан тастар құлайды, адамдарды үрей билейдi. Су асты және су жағалауындағы жер сiлкiнiсi кезiнде теңiз түбiнiң қозғалыс нәтижесiнде теңiздiң гравитайиялық толқындарынан-цунами пайда болып, құрлықта үлкен бүлiнушiлiк жасайды.

Жер сiлкiнiсiнiң жойқын күшi оның әсерiнен болатын алаптар көпшiлiкке мәлiм. Өйткенi Қазақстанның 450 мың шаршы километр аумағында жер сiлкiну қауiпi бар. Бұл аумақта 6 миллионнан астам халық тұрады, 27 қала, 400-ден астам елдi мекендер бар. Елiмiздiң 40 %-ке жуық өндiрiстiк потенциялы осы аймақта шоғырланған.

Шығыс Қазақстан, Алматы, Жамбыл, Оңтүстiк Қазақстан, Қызылорда, Маңғыстау облыстары мен Алматы қаласы сейсмоқауiп аймақта орналасқан.

Азаматтық қорғаныстың төтенше жағдай кезiндегi халықтың тiршiлiгiн қамтамассыз етудегi орны мен мiндеттерi

ҚР Азаматтық қорғанысы халықты экономиканы, республика аумағын осы заманғы зақымдау құралдарының зақымдағыш факторларын, сондай-ақ зiлзаладан, iрi авария мен апаттан қорғау мақсатында жалпы мемлекеттiк шараларын құрамдас бөлiгi болып табылады.

Азаматтық қорғаныстың рөлi мен орнын елдiң геосаяси жағдайы, шектес мемлекеттермен және алып державалармен саяси қарым қатынасының даму деңгейi, әскери iс саласындағы мемлекет саясат анықтайды.

Азаматтық қорғанысқа төтенше жағдайда халықтың тiршiлiгiн ұйымдастыру үшiн бiрiншi кезектегi мiндет жүктеледi.

Азаматтық қорғаныстың төтенше жағдайда халықтың тiршiлiгiн қамтамасыз етудегi негiзгi мiндеттерi Азаматтық қорғаныс туралы ҚР заңында анықталған.

Азаматтық қорғаныс шараларын барлық мемлекеттiк органдар, қоғамдық ұйымдар, кәсiпорындар, мекемелер, меншiктiң барлық нысандағы объектiлер орындауға мiндеттi. Оған барлық халық, оның iшiнде оқушылар мен студенттер белсене қатысады.


Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2019 год. Все права принадлежат их авторам!