Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Инфра және ультра дыбыстан, дірілден, шудан қорғану шаралары



Ндірістік санитария және еңбек гигенасы.

Өндірістік санитария- бұл жұмыскерлерді олардың денсаулығын қорғау жайлы еңбек жағдайын жасау мақсатында зиянды өндірістік факторларды зерттейтін, техникалық және гигеналық шаралар жүйесі.

Еңбек гигенасы- бұл адам ағзасына, зиянды ортаның әсер етуін зерттейтін ғылым. Еңбек жағдайын, гигеналық нормативтерді және профилактикалық шараларды құруға бағытталған жүйе.

Өндірістердегі көп орынды алатын, негізгі зиянды факторлар келесілер: жоғары шаңдылық және жұмыс аймағының жоғары газдылығы; жұмыс аймағының немесе қондырғы бетінің төменгі немесе жоғары температурасы; жұмыс аймағындағы жоғарғы немесе төменгі ауа қозғалысы мен ауа ылғалдылығы; шу деңгейінің жоғарылығы, діріл деңгейінің жоғарылығы; әртүрлі электр магниттік сәулеленудің деңгейінің жоғарылығы, табиғи жарықтың аздығы немесе жоқтығы; жұмыс аймағының жеткіліксіз жарықтандырылуы және басқад факторлар.

Зиянды факторлардың мөлшері мен шамасы оның өндірісітк үдірістерінің специпикасына байланысты.

Тиімді жұмыс жағдайын құру үшін, жұмыс орнында санитарлы – гигеналық шарттарды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін, өндірістік саниатрия сұрақтары және өндірістік жарақат пен кәсіби ауруларды төмендету қатері мәселелері зор маңызға ие болады.

Инженер аталынған сұрақтардың мәнін, негізгі жағдайларын, қауіпсіз еңбек шартын ұйымдастыру бойынша, қойылған функцияларды дұрыс орындау үшін, білулері қажет.

Білім структурасында келесі түйіндік моменттерді атап көрсетуге болады:

- жалпы жағдайы (терминдер, анықтамалар, өлшем бірлігі, тәуелділігі, формулалар, факторлардың шамасын және қорғаныстық шараларды есептеу үшін қажетті білімдері), адамның денсаулығы мен қауіпсіздігіне әсер ету;



- факторлардың шамасын өлшеуге арналған аспаптар, өлшеу әдістемесі;

- қарастырылған факторлар мен нормативті құжаттарды нормативтеу принципі;

- принциптер, қорғаныс құралдары мен әдістері.

Өндірісті ортадағы ауаның санитарлы –гигеналық қатнастары келесіде сипатталады:

- микроклиматпен,

- зиянды заттарға ингридиенттерді қосумен (шаңдануы, газдануы);

- ионды құралдармен.

Микроклимат

Метеорологиялық жағдайлар ағзаның қоршаған ортамен және оның жылулық жағдайымен, жылу алмасуына әсер ететін физикалық факторлар кешені. Өндірістік микроклиматты құруға (қалыптасуға) технологиялық үдірістер мен жергілікті жердің климаты қатты әсер етеді.

Микроклиматтың көрсеткіштері:

- температура (0С);

- салыстырмалы ылғалдылық (%).

Микроклиматтың көрсеткіштерінің өзгеруі және әртүрлі ауырлықтағы жұмысты орындауы кезіндегі, дененің тұрақты температураны ұстап тұратын, адам ағзасының қабілеттілігін термореттеу деп атаймыз.

Ол заттардың алмасуының өзгеруі ( химиялық термо реттеу) мен жылу берудің (физикалық термореттеу) нәтижесінде жылу түзілудің арасындағы орнатылған белгілі қатнастарды қамтамасыз етеді.



Адамдағы жылу алмасу процесінде, басты рөлді, үстіңгі ткандар арқылы жылу беруді реттеудің физиологиялық механизмі атқарады., ол конвекцияның, сәулеленудің, буланудың әсерінен болады. Адам ағзасында физиологиялық процестердің қалыпты өтуі үшін қажет, ол мұндағы ағзадағы бөлінген жылу қоршаған ортаға тарау үшін қажет.

Жұмыс орнындағы микроклиматтың көрсеткіштерін өлшеу үшін, әртүрлі аспаптар қолданылады. Жеке алып қарағанда:

- температура мен ауа ылғалдылығы- аспирациялық психометрмен МВ-4М, М-34, электр термометрлері, қара бояумен боялған термометрлер;

- ауа қозғалысының жылдамдығын – анемометр (қанатты АСО-3, АП-1м, чашкалы МС-13), термо анемометрлер ТАМ-1, цилиндрлік және шарлық ката термометрлер;

- Жылулық сәулеленуге – актинометрлер (инспектрлік, ИМО-5).

Адам ағзасына микроклимат факторларының зиянды әсерін жою үшін және өндірістік ғимараттарда қалыпты жұмыс жағдайын қалыптастыру үшін ауалық ортаның көрсеткіштері, зиянды заттардың ШРК бекіткен, СанЕмН 2.2.4.548-96 «Өндірістік ғимараттардың микроклиматына қойылатын гигеналық талаптары» және МЕСТ 12.1.005- 88 «Жұмыс аймағының ауасы. Қауіпсіздікке қойылатын жалпы талаптарына» сәйкес келу керек.

Нормалар ауа температурасын, оның салыстырмалы ылғалдылығын, ауа қозғалысының жылдамдығын, жұмыс аймағындағы энергия шығыны деңгейі бойынша орындалатын жұмыстың ауырлығы (жеңіл, орташа ауыр, өте ауыр) және жыл мезгілін (жылы және суық) ескерек отырып, рұқсат етілген шама мен тиімділігі түрінде, жылулық сәулеленудің қарқындылығы.

Зиянды заттардың адам ағзасына әсер ету дәрежесі бойынша төрт класқа бөлінеді: 1-ші төтенше қауіпті, (ШРК 0,1 мг/м3- қа дейін); 2-ші өте қауіпті, (ШРК 0,1-ден 1 мг/м3- қа дейін); 3-ші орташа қауіпті, (ШРК 1-ден 10 мг/м3- қа дейін); 4-ші қауіптілігі төмен, (ШРК >10 мг/м3- қа дейін).

Өндірістік мекемелерді жобалау, сантарлы нормаларды ескере отырып жүргізіледі (СНмП ҚР 3.01-01-2002). Осыдан келесі санитарлы қорғаныстық аймақтық өлшемдері қабылданды.

 

Мекеме класстары Аймақ өлшемдері,м
I II III IV 50-100

Өндірістік ғимараттың көлемін, бір жұмысшыға 15м3-тан қабылдайды. Ол ауданы 4,5 м3, биіктігі 3,2 м3 –тан кем болмауы керек.

Желдету.

Жұмыс орындарындағы ауаның тазалығын және қалыпты меорелогиялық жағдайды қамтамасыз ету үшін, көп дәрежеде желдетудің дұрыс ұйымдастырылуына байланысты.

Аэродинамика мен желдету- бұл СНмЕ II-33-75 «Желдету, жылу беру және кондиционирлеу» және МЕСТ 12.4.0.21-75 ұсынылатын, ұйымдасқан ауа алмасу.

Желдетуді табиғи және механикалық немесе жасанды деп бөлінеді.

Ауаның табиғи қозғалысы жылулық және желдік ағын негізінде жүзеге асырылады. Табиғи тартуды күшейту үшін, арнайы қондырғы – желдету каналдарының үстіне орнатылған, дефлекторлар қолданылады (1.1-сурет).

Табиғи желдету, ауа тесіктер арқылы түскен кезеде және ғимараттың сыртқы тесігі мен форточка, терезе арқылы түскен ауадан, ұйымдастырылмаған болуы мүмкін; ұйымдасқан желдету, егер ауа алмасу аранайы қондырғылар көмегімен реттелсе, болады. Табиғи желдетудің жетіспеушілігі, ол ағынды ауа ғимаратқа тазаланбай және жылынбай кіреді, ал жойылғаны, қалдықтардан қоршаған ортаны тазаламайды.

Аэродинамикалық кеңістікті қамтуы бойынша, табиғи желдету жергілікті және жалпы алмасқыш, болып бөлінеді, ал ұйымдастыру әдісі бойынша – ағынды, сорғыш және ағынды –сорғыш.

Жергілікті желдетудің ауа мөлшері (L, м3/с) келесі формуламен анықталады:

,

мұнадығы: S-аэродинамикалық тесігініңауданы м2; VЭФ- тесіктегі ауа қозғалысының тиімді қозғалысы (ұшқыш газдар мен булардың улылығына байланысты 0,5-тен 1,5 м/с –деп қабылданады).Жалпы ауыспалы желдету кезінде ауа көлемі келесі формуламен анықталады:

, м3с-1,

мұндағы: m- уақыт бірлігіндегі жұмысғимаратындағы бөлінетін, зиянды заттардың салмағы, мгс-1; Спр- ағынды ауадағы зиянды заттардың құрамы, мг/м3.

Діріл.

Діріл- акустикалық факторлар- шу, ультра дыбыс, инфра дыбыс, діріл, олардың табиғаты бірдей және толқын тәрізді, серіппелі ортада механикалық тербелістегі қозғалыста таралады.

Діріл деп- материалдық денелер мен машианлардың жұмысы кезінде пайда болатын тербелісті айтамыз. Дірілдің себебі- бір қалыпты емес күштік әсері.

Дірілді сипаттайтын негізгі көрсеткіштер: жиілік (Гц), бірігу амплитудасы (м), жылдамдық (м/с), жылдамдату (м/с2).

Дірілдің адамға әсерін, адамның физиологиялық қасиетімен, жиілік спекторымен анықтайды. Өте қауіпті діріл, 6....9 Гц диапазонында жатыр, ол адамның өзінің ішкі мүшелерінің тербеліс жиілігімен сәйкес келетіндіктен, әсіресе бас миының α- ырғағымен сәйкес келеді, соның салдарынан психологиялық және органикалық бұзылуларға алып келетін қабілеті бар, резонанс пайда болуы мүмкін. Көру күштілігінің бұзылуы 10.....25 Гц жиілікті диапазондағы діріл әсері кезінде бақыланады.

Сонымен қатар,діріл технологиялық қондырғыларға және бақылау өлшегіш аспаптарға және құрылыстық конструкцияларға өте қауіпті, ол қондырғы бөліктерінің тозуына, конструкциялардың деформацияға ұшырауына, аспаптардың қызмет ету мерзімін қысқартуға және олардың дәл өлшеуін төмендетуге, өз кезегінде авариялық жағдайларға алып келеді.

Шу.

Шу деп әртүлі күштер мен жиіліктері бар дыбыстардың кездейсоқ тоғысуын айтады. Шудың ұзақ уақыт әсер етуі орталық жүйке жүйесі мен есту катализаторын зақымдап, эндогендік жүйенің қызметіне өзгерістер енгізеді, соынмен қатар адамның еңбек қабілеттерін төмендетіп жарақаттар мен кәсіби аурудың себептерінің бірі болып есептелінеді.

Шудың адам ағзасына тигізетін зияндарының дәрежесіне төмендегі негізгі факторларымен анықталады:

1. Шудың деңгейі мен дыбыстың күші немесе қарқынылығы

2. Шудың жиілік спекторы

3. Шудың әсерінің жиілігінің ұзақтығы

Шудың деңгейі деп белгілі бір сыртқы бетің ауданы арықылы бір секундты дыбыс ағыны арқылы өтетін энергия мөлшерін айтады.

Адамның есту аппаратының ажырата алатын энергия диапозоны болады.

Оның төменгі шекарасы «есту табалдырығы», ал жоғарғы «ауырту табалдырығы» деп атайды.

Төменгі табалдырық 10-12Вт/м2

Жоғарғы табалдырық 102 Вт/м2

Шектік деңгейіне байланысты барлық шулар 3 топқа бөлінеді:

1-ші класс 90-100 дБ

2-ші класс 85-90 дБ

3-ші класс 75-85 дБ

Адамның есту мүшелері 20-20000 Гц арасындағы дыбыс толқындарының тербелістерін қабылдай алады. Бұл интервал дыбыс диапозоны деп аталады.

20 Гц -тен төменгі тербелістердегі толқындарды «инфра дыбыс», 20000 Гц-тан жоғары тербелістерді «ультра дыбыс» деп атайды.

Барлық шулар санитарлық норма бойынша жиілік құрамына – шу спектріне байланысты 3 топқа бөлінеді.

1-ші класс- төмен жиілікті шулар, 400Гц. Соғылатын бөлшектері жоқ, жай жүрісті агрегаттар мен механизмдердің шулары.

2-ші класс- орташа жиілікті шулар, 400- 1000Гц, дөңгеленіп қозғалатын агрегаттар мен машиналардың шулары.

3-ші класс- жоғары жиілікті шулар -1000 Гц –тен жоғары шулар.

Шулар шығу тегіне байланысты 2 топқа бөлінеді:

1) Аэродинамикалық

2) Механикалық

Шудың бірлігінің мөлшері үшін энергия қатнастарының логарифмдік масштабы ұсынылған, ол төмендегі формуламен есептелінеді:

,

мұндағы: Lб- шудың дегейі (Б); Jх- энергияның х деңгейіндегі күші, (Вт/м2); Jе- энергияның есту деңгейіндегі күші, (Вт/м2).Дыбыс диапозондарының жиіліктері 8 актавалы жолаққа бөлінеді: 63; 125; 250; 500; 1000; 2000; 4000; 8000.

Егер n: 1; 3; 3; 4;5; 6; 8; 10; 20; 30 және 100-ге тең болған кезде, 10 lg n мәнін, 0; 3; 5; 6; 7; 8; 9; 10; 13;15 және 20-ға сәйкес деп қабылдайды.

Екі әртүрлі шу көздерінде L1 және L2, шудың қосынды деңгейін келесі теңдеумен анықтауға болады.

,

мұндағы: L- шудың екі қосынды деңгейінен көбі, дБ; - әртүрлі шу көздерінің функциясына қосынды, (L >L кезінде). L1 және L2, дБ- дың әртүрлі мәндерін кестеден алуға болады.

1-кесте

L1 - L2
ΔL 2,2 1,7 1,6 1,5 1,0 0,8 0,6 0,5 0,4

Екі шу көзінің қосынды қарқындылығының деңгейі, көп мәнде – үлкенінен төменгісіне – тізбектей қосылады. Мысал. Шу деңгейі 102, 98 және 97 дБ деңгейдегі үш шу көзінен, қосынды шу көзінің деңгейін анықтау керек. Деңгейдің бірінші әртүрлілігің анықтаймыз:

102-98= 4 дБ, бұл ΔL = L1 - L2= 1,6 дБ қосындысына сәйкес келеді (1-кестені қара), Lшу 1= 102-1.6 = 103.6 дБ, енді келесі деңгейдің әртүрлілігін анықтаймыз:

ΔL2= Lшу 2- L3= 103,6-97 = 66 дБ, бұл ΔL2= 1 дБ (0,8 дБ), қосындысына сәйкес келеді, ΔL2= Lшу2- Lшу 2- ΔL3= 103,6+1 = 104,6 дБ-дан асапаса, онда жоғары көзінің деңгейінің әртүрлілігін 8-10 дБ-дан аспаса, онда жоғары көздің деңгейін ескермесе де болады, қосынды 1 дБ –дан аз болады.

Дыбыс қарқындылығы L1 мен дыбыс көзінің r1< r2 қашықты ғының қарқындылығы L2 дыбысында, кең тараған, ашық кеңістіктегі сфералық толқын келесі теңдеумен анықталады:

,

Мысал. L1= 80 дБ, r1= 4м; r1= 2м; онда дБ. Шу көздерінің жұмысы бірдей болған кезде, дыбыс қарқындылығының деңгейін, келесі теңдеумен анықтауға болады:

,

мұндағы: L1, L2......... Ln- дыбыстық қысымның деңгейі мен есептелген нүктедегі әрбір көзден берілетін дыбыс қарқындылығы.

Шу деңгейі, жергілікті пункттер мен өндірістегі жұмыс орындары үшін нормаланады.

Инфра және ультра дыбыстан, дірілден, шудан қорғану шаралары

Шуды төмендету үшін келесі әдістерді қолднауға болады: коллективті және жеке қорғаныс құралдары.

Коллективті қорғаныс құралдары, архитектуралы – жобалаумен, акустикалық құралдармен жүзеге асырылады.

Шудан қорғанудың қорғаныс құралдары мен әдістерінің жалпы топтамасы МЕСТ 121.029-80-де келтірілген.

Бірінші кезекте коллективті құралдарды қолдану керек, ол шу көзіне қатнасы бойынша, шудың пайда болуын төмендететін құралдар және шу көзінен қорғалатын объектіге дейінгі кеңістікте оның таралу жолында, шуды төмендету. Шу пайда болғанан кейін, онымен күресу қиынға түседі және тиімділігі аз болады.

Шу көздерін төмендету құралдарын таңдау, оның пайда болуына байланысты.

Машиналардың негізгі дірілдік шу көздері, ол тиісті берілістер, подшипниктер, соққылы металлдық элементтері, тиісті берілістің шуын төмендету үшін, оларды өңдеу мен жинау дәлдігін артттыру металлдық шестернияларды ауыстыру. Мысалы текстильды машиналардағы пластиктерден жасалған шестерниялардың орнына, жасанды теріні қолданған кезде шуды 5.....10 дБ-1 –ға дейін төмендетуге мүмкіндік береді.

Инфра дыбыстың негізгі көздері, іштен жану двигательдері, желдеткіштер, поршенді компрессорлар және басқа жүрісі баяу машиналар болады. Инфра дыбыстық 100-120 дБ деңгейімен әсер еткен кезде, адамның басы ауырады, жұмыс қабілеттілігі төмендейді, қорқыныш үрей пайда болады, вестивибулярлы аппараттардың функциясының бұзылады, ал 5-10Гц жиілікте –ішкі мүшелердің дірілі сезіледі. Октавалы жолақты дыбыс қысымының деңгейі, орта геометриялық деңгейі 2,4,8 және 16 Гц –те 105 дБ-дан көп болмады керек, ал жиілігі 32 Гц –тегі жолақта – 102 дБ-дан көп болмауы керек.

Инфра дыбысты тербелістердің ұзақ уақыт әсер ету нәтижесінде адамда, әлсіздік, қозғалғыштық пайда болады, сезімі нашарлап, түс көруі бұзылады. 8 Гц жиілікті инфра дыбыс, адам үшін өте қауіпті, бұл жиілік адам миының биотоқтарының альфа ырғағымен сәйкес келеді.

Инфра дыбысты төмендету қарқындылығы, оның көздерін азайту, оқшаулау, жұтылу, жеке қорғаныс құралдарын қолдану көмегімен жүзеге асады.

Инфра дыбыспен күрсудің негізгі шараларына, сонымен бірге машиналардың жылдам жүрісіні арттыруды жатқызуға болады, бұл естілу жиілігінде максимум шағылуды қамтамасыз етеді; үлкен өлшемдегі конструкциялардың қаттылығын арттыруға; төменгі жиілікті дірілді жобға; реактивті типті (шағылған энергия көзіне қайтару) тұншықтырғыш қондырғылар.

Ультра дыбыс кең қолданыс табады (пайка жасауда, дәнекерлеуде өте нәзік және өте қатты материалдарды өңдеуде, дефектоскопияда, медицинада, ластанған ауаны тазартуда). Ультра дыбыстың генераторлары, ультра дыбысты технологиялық қондырғылар мен аспаптар. Олардың 20 -7 0 кГц жиіліктегі жұмысы кезінде, құлаққа естілмейтін шу пайда болады, 100-120 дБ. Ультра дыбыстық тербелістер қозған заттарға жақымдалған кезде, өте қауіпті байланыстың сәулеленуі болады. Осындай ультра дыбысты қондырғыларда жұмыс істегенде, міндетті түрде арнайы қорғаныс құралдарын қолдану керек- резеңке қолғаптар және мақта матаны астарлар.

Адам ағзасына әсер ететін ультар дыбыстың зияндылығы; жүйке жүйесінің бұзылуы, қысым өзгереді, қанның құрамы мен қасиеті, есту қабілеті жоғалады. Ультра дыбыс адамға, ауа ортасы арқылы сәйкес 11-20 кГц жиілік диапозонындағы дыбыстың қысым деңгейі 75-110 дБ –ға сәйкес аспауы керек, ал жалпы 20-100 кГц жиілік диапозонындағы дыбыстық қысым деңгейі, 110 дБ –дан жоғары болмауы керек.

Ауа арқылы әсер ететін ультра дыбыстан қорғану келесі шарттармен қамтамасыз етілуі мүмкін:

- жұмыс жиілігі жоғары қондырғыларды қолдану;

- қаптамаларды болат пен дюралюминийді (қалыңдығы 1 мм) және резеңке (5мм) немесе гетинаксты рубероид жабыстырылған;

- жұмысшы мен қондырғының арасында экрандар орнату;

- ультра дыбыстың қондырғыларды арнайы бөлімшелермен кабиналарға орналастыру.

Діріл әсерін түгелдей жою мен төмендетудің негізгі шаралары жұмысшыға – автоматтандырылған және жоғары механикаландырылған өндірістерді енгізу, цехтан мен жоғары механикаландырылған өндірістерді енгізу, цехтар мен учаскелерін дистанциалы басқару. Дірілмен күресудің негізгі шаралары:

- машиналар конструкциялар мен технологиялық үдірістерді жетілдіру (механизмдерді ауыстыру;

- дірілді демпфирлеу (дірілді жұту)- үлкен ішкі үйкелісті, материалды конструкцияларды қолдану;

- дірілдейтін бетке, серпімді тұтқырлы материалдар қабатын енгізу (пластмасса, ағаш, резеңке);

Қол құралдарымен жұмыс істеген кезде (электрлік, пневматикалық) дірілдің әсерінен жеке қорғаныс құралдары қолдналыды (қолғап). Суық мезгілдерде, діріл ауруы пайда болмас үшін, жылу қолғаптармен қамтамасыз ету керек. Сонымен бірге дірілге қарсы белбеулер, асталар, діріл жұтатын кілемшелер, діріл жұтатын аяқ киімдерді қолдануға болады.


Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2019 год. Все права принадлежат их авторам!