Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Газ тәрізді жанармайлар мен майлар



Газ отындары

Бензиндер сияқты, керосин де әртүрлі ауырырақ көмірсутегі қоспаларынан тұрады. Керосиннің құрамына кіретін көмірсутегінің молекуласындағы атомдар саны 9-дан 16-ға дейін, қайнау температурасы 150оС ден 315оС ге шейін.

Керосиннен де ауыр мұнай фракциясын дизельдік жанармай дейді. Дизельдік жанрамайдың құрамына кіретін көмір сутегінің молекуласындағы атомдар саны 15...25 аралығында болады да, қайнау температурасы 190оС ...350оС дейін жетеді.

Дизельдік жанармайларға келесі талаптар қойылады: үздіксіз жанармайды қозғалтқышқа жетуін қамтамасыз ету; жақсы қоспа құрастыру; қоспаның жеңіл тұтануы; қозғалтқыштың жұмсақ жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Дизельдік жанармай жанғанда жану камерасына және форсунка (бүркегіштің) тұмсығында күйдірмелер (нагар) мен қатар олардың қабырғаларында болмауы тиіс. Сонымен қатар қозғалтқыш тетіктеріне тотығу зардабын келтірмеуге тиіс.

305-82 МЕСТ бойынша автотракторлық дизельдердің жұмыс істеу жағдайларына қарай және жанармайлардың кеңінен қолдануына байланысты дизельдік жанармайлардың келесі маркалары шығарылады:

Л – ОоС ден жоғары температура пайдаланатын дизельдер үшін жазғы жанармайлар;

З – қысқы, ауаның температурасы минус 30оС және одан төмен болғанда пайдалану үшін дизельдерге ұсынылады;

А – арктикалық, ауаның температурасы минус 50оС және одан төмен болғанда пайдалану үшін ұсынылған.

құрамындағы күкірттің мәні бойынша дизельдік жанармайлары екі топқа бөлінеді:

1) күкірт құрамы 0,2% кем;

2) күкірт құрамы 0,2...0,5% дейін.

Цетандық сан

Дизель отындарының өздігінен тұтануы, оның цетандық саны бойынша бағаланады. Бағалау әдісі әсіресе жедел жүретін дизельдердің өздігінен жанатын отындар үшін бензиндердің детонациялық тұрақтылығын анықтау әдістеріне сәйкес жүргізіледі. Эталондық отын ретінде екі көмірсутегін: қатан мен альфаметилнафтамен қабылданады. Цетанның өздігінен жануы шартты түрде 100% деп қабылданып, екіншісі 0%-тен деп алынады. Сондықтан бұл көрсеткіште шартты көрсеткіш боп саналады. Дизель отындарының цетандық саны тұтану сәйкестік әдісі бойынша анықталады.



Қазіргі дизель қозғалтқыштарының үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін жаз айларында дизельдік отынның цетандық саны кем дегенде 45, ал қыс айларында 50-ге тең болуы керек. Цетандық сан 45-тен кем болған жағдайда қозғалтқыш қатаң жұмыс істейді де, ал 45-тен жоғарғы болған да жұмсақ жұмыс істейді. Егер цетандық сан 60-тан жоғары болған жағдайда қозғалтқыштың жұмыс істеуі тиімсіз боп саналады да, жанармай шығыны жоғары болады.

Кесте 3.1

Дизельдік жанармайлардың негізгі сипаттамалары

Көрсеткіштер Л З А
Цетандық саны, кем дегенде    
Фракциялық құрамы: Температура оС болғанда айыру мөлшері 50%, артық емес; Температура оС болғанда айыру мөлшері 96% артық емес                  
20оС-ғы кинематикалық тұтқырлығы, мм/с   1,8...5   1,5...4    
Температура оС төмен емес, қату қоюлану – 10 – 5 – 35 – 25 – 55 – 30
Жабық тигельде тұтану температурасы, оС      
Меркаптандық күкірттің массалық үлесі, % артық емес       0,01  
Кислотності, мгКОН/100см3 артық емес     0,01  
20оС тығыздылығы, кг/м3
күкірттің массалық үлесі, % артық емес: 1-түрдегі дизель жанармайында 2-түрдегі дизель жанармайында     0,2 0,5     0,2 0,5     0,2 0,4

Кесте 3.2



Еліміздегі және шет ел дизельдік жанармайлардың өзараауыстырылымдығы

305-82 МЕСТ еліміздегі жанармай маркасы Шетел жанармайы  
маркасы спецификация ел
Л (жазғы дизельдік) Л БДС 8884-82 А ТМ 975-81 К 2204-83 51603-81 Болгария АҚШ Жапония Германия
З (қысқы дизельдік) I TPA А ТМ 975-81 К 2204-83 СА-2-3, 6-м-83 АҚШ Жапония Канада
А (арктикалық дизельдік) Р 67/С-96048 СА-2-3, 6-М-83 Польша Канада

 

Экспорттың дизельдік жанармай (ТУ 38.401-58-110-94) шетелдерге экспорт бойынша шығарылады, оның құрамындағы күкірт 0,2%. Бұл жанармайдың сапасын дизельдік индекс бойынша анықтайды (елімізде дизельдік жанармайлардың сапасын 305-82 МЕСТ бойынша цетан санымен анықталатын).

 

Кесте 3.3

Экспорттық дизель жанармайының сипаттамалары

Көрсеткіштер Марка мөлшері
ДЛЭ ДЗЭ
Дизельдік индекс, кем емес
Фракциялық құрамы: Айыру тампературасы, оС 50 % 90 % 96 %        
Кинематикалық тұтқырлығы (20оС), мм/с 3...6 2,7...6
Температура, оС: Қату Сүзгіштік шегі Жабық тигельде тұтануы   - 10 -5   – 35 – 25
Күкірттің массалық үлесі, % 1 – түрі 2 – түрі 0,21 0,3 0,2
Мыс тілікте сынау шыдайды шыдайды
Кислотность, мг КОН/100 см3 3,0 3,0
Зольность (күлге айналу қасиеті), % арт.емес 0,01 0,01
Көкістенуі, қалдықтың 10% не шаққанда, % 0,2 0,2
Түрі, ЦНТ бірлігі бойынша 2,0 2,0
Құрамындағы механикалық қоспа жоқ жоқ
10оС дағы мөлдірлігі мөлдір мөлдір
20оС дағы тығыздылығы, кг/м3, артық емес

 

ТУ 38.101889-81 бойынша 1981 жылдан бастап қысқы дизель жанармайының ДЗП маркасы шығарыла бастады. Оны жазғы дизель жанармайының негізінде минус 5оС алады.

Жазғы дизель жанармайын қыс мерзімінде қолдану үшін, оған қосындының (присадка) 0,01 үлесін қосса сүзгіштік шек температурасын – 150оС дейін, қату температурасын – 30оС дейін төмендетуге болады. Суық климатты аудандарда температура – 25...– 45оС қолданатын жанармайларды ТУ 38.401-58-36-92 сәйкестеп 2 маркасын шығарады: ДЗП 15/25 (–15оС қоюланатын негізгі дизельдік жанармай ал шектік, сүзегіштік температурасы ДАп – 35/ – 45 арктикалық дизель жанармайы).

 

Кесте 3.4

Депрессорлық қосындыларымен шығарылатын дизельжанармайларының сипаттамалары

    Көрсеткіштер Марканың мөлшері
ДЗп ДЗп-15/-25 ДАп-35/-45
ТУ 38.101 889-81 Ту 38.401 -58-36-92
Цетандық саны, кем дегенде
Айыру температурасы оС фракциялық құрамы 50% 90% (айыру соңы)            
20оС – дағы жалпы қолданатын дизельдер үшін кинематикалық тұтқырлығы, мм2     3,0...6,0     1,8...6,0     1,5...5,0
Температура оС, артық емес қату қоюлану шектік сүзгіштілігі – 30 – 5 – 15 – 35 – 15 – 25 – 55 – 35 – 45
Жабық тигельде тұтану температурасы Жалпы қолданатын дизельдер үшін тепловоздық және су дизельдері үшін      
Күкірттің массалық үлесі, % Жанармайдың I-түрінде Жанармайдың II-түрінде   0,2 0,5   0,2 0,5   0,2 0,4
Меркаптандық шәйірлердің нақтылы концентрациясы, мг/100см3 0,01 0,01   0,01
Кислотность мг КОН см3
Жанармайдың 1/100 иодтық сан, г
Күлденуі, % 0,01 0,01 0,01
Кокстену, 10% қалдықта, % 0,3 0,2 0,2
Сүзгіштілік коэффициенті негізгі жанармай үшін қосындылы жанармай үшін   2,0 3,0     3,0     3,0
20оС тығыздылығы, кг/м3
Түрі, ЦНТ бірлігі бойынша 2,0 2,0 2,0

 

Ескерту: Барлық маркаларда күкірт сүтегі, суда еритін қышқылдар мен сілтілер, су, механикалық қоспалар болмауы керек; мыс тілігіндегі сынаққа шыдайды.

ТУ 38.1011348-89 бойынша экологиялық таза дизель жанармайлары шығарылады. Бұл ТУ екі маркасы ДЛЭЧ-В және ДЛЭЧ қамтылған (10 кестені қара) жаздық пен қыстық ДЗЭЧ.

 

Кесте 3.5

Экологиялық таза дизель жанармайының сипаттамалары (ТУ 38.1011348-90)

  Көрсеткіштер Маркалардың мөлшері
ДЛЭЧ-В ДЛЭЧ ДЛЭЧ
Цетандық сан, кем дегенде
Айыру температурасы оС артық болмағандағы фракциялық құрам 50% 96%            
20оС кинематикалық тұтқырлығы, мм2/с шектік сүзгіштілігі температура оС, жоғары емес 3,0...6,0 – 10 3,0...6,0 – 10 1,8...5,0 – 35 – 25
Жабық тигельдегі тұтану температурасы оС, артық емес тепловоздар мен теңіздік дизельдерүшін Жалпы дизельдер үшін            
Күкірттің массалық үлесі, % а.е Майдың І – түрінде Майдың ІІ – түрінде   0,05 0,1   0,05 0,1   0,05 0,1
Мыс тілікте сынау шыдайды
Кислотность мг КОН/100 см3 5,0 5,0 5,0
Күлденуі, % 0,01 0,01 0,01
10% қалдықтың кокстенуі, %, артық емес 0,2 0,2 0,2
ЦНТ бірлігі бойынша түсі 2,0 2,0 2,0
Механикалық қосындылар мен судың қосындысы   жоқ   жоқ   жоқ
20оС тығыздылығы, кг/м3
Құрамындағы ароматтық көмір сутегі, % артық емес        

Кесте 3.6

ТУ 38№401-58-170-96 бойынша экологиялық қасиетіжетілдірілген дизель жанармайларының сипаттамалары

Көрсеткіштер Маркалардың мөлшері
ДЭК-Л ДЭКп ДЭК-3 ДЭКп-3 – 15оС ДЭКп-3 – 20оС
Цетандық сан, кем емес
Айыру температурасы, оС болғандағы фракциялық құрам 50 % 96 % (айыру соңы)                    
20оС-ғы кинематикалық тұтқырлығы, мм2   3,0-6,0   1,8-5,0   3,0-6,0   1,8-6,0   1,8-6,0
Температура, оС қату Шектік сүзгіштілігі –10 –5 –35 –25 –10 –5 –25 –15 –35 –25
Жабық тигельдегі тұтану температурасы Жалпы дизельдер үшін тепловоздар мен теңіз дизельдер үшін          
Күкірттің массалық үлесі, % Майдың І – түрінде Майдың ІІ – түрінде   0,05 0,10   0,05 0,10   0,05 0,10   0,05 0,10   0,05 0,10
Меркаптандық күкірттің массалық үлесі, %   0,01   0,01   0,01   0,01   0,01
Кислотность, мгКОН/100 см3 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
1/100 г жанармайдағы иодтық сан, г 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0
Күлденуі, % артық емес 0,01 0,01 0,04 0,04 0,04
10% қалдықтың кокстенуі, % артық емес   0,3   0,3   0,03   0,03   0,03
Сүзгіштілік коэффициенті (жанармайдағы қоспаны қоспастан бұрын)          
20оС тығыздылығы, кг/м3

 

Ескерту: Дизель жанармайларының барлық маркалары үшін: күкірт сутегінің қосындысы, суда еритін қышқылдар мен су – жоқ; мыс тілігіндегі сынаққа – шыдайды.

Жанармайлардың төменгі температуралық қасиеттерін жақсартатын депроссорлық қоспалар негізінен шет елде шыққан винилацетатты этилен сополимерінен тұрады.

Европалық стандарт ЕN1996 жылдан бастап Европалық қоғамға қарасты елдерде жүргізіледі. Стандарт дизель жанармайларының әртүрлі климатты регионалдарда сай етіп шығаруын қарастырады. Жалпы дизель жанармайларына қойылатын талаптар болып:

– тұтану температурасы 55оС-дан кем болмауы;

– 10% қалдықтың көкстенуі 0,3% артық болмауы;

– күлденуі 0,01% артық болмауы;

– су құрамы 200 рет артық болмауы;

– механикалық қоқыс 24 рет артық болмауы;

– мыс тіліндегі тотығуы – 1 класс;

– тотықтық тұрақтылығы 25г тұнуы/м3 артық болмауы.

Орташа климатты аудандарға арналып дизель жанармайларының алты маркасы: А, В, С, Д, Е, F шығарылады да, әрқайсысының температуралық сүзгішіліктері + 5,0; – 5; – 10; – 15 және – 20оС сәйкес.

Суық климатты аудандар үшін дизель жанармайларының бес класы шығарылады. Олардың қасиеттері келесідей:

Класс .............................................0 1 2 3 4

Қоюлану температурасы, оС ....... –10, –16, –20, –22, –34

Сүзгішілік температурасының

шегі, оС жоғары емес.................... –20, –26, –32, –38, –44

1996 жылдан бастап Европада дизель жанармайларының құрамындағы күкірттерге шек қойылған – 0,05% артық болмауға тиіс. Бұл талаптарға еліміздегі ТУ 38.1011348-89 тура келеді.

 

Газ тәрізді жанармайлар мен майлар

 

Автомобильдердің жанармай ретінде қысылған табиғи газдар мен сұйытылған мұнай газдары қолданылады.

Газ тәрізді жанармайларды қолдану олардың бірнеше артықшылығы мен айқындалады. Жалпы отын-энергетикалық баланс бойынша мұнай үлесінің шамасы төмендейді; шығатын газдардың, зияндылығы кемиді; газтәрізді жанармайлардың детонациялық тұрақтылығы жоғары болып келеді және т.б.

Елімізде шығатын автомобильдер үшін 27577–87 МЕСТ бойынша қысылған табиғи газ қолданылады (12-кестені қара).

 

Кесте 3.7

Газобаллонды автомобильдер үшін қысылған табиғи газ

Көрсеткіштер Көрсеткіштердің мәні
Төменгі жану жылулығы, кДж/м3 ауамен салыстырғандағы тығыздылығы, кем дегенде есептелінген октандық саны, кем дегенде күкіртсутегісінің топтасуы, г/м3 артық емес меркаптандық күкірттің топтасуы г/м3 ден артық емес механикалық қоспалардың массасы мг/м3-ден артық емес судың қосындысы г/м3 артық емес 32600 ... 36000 0,56 ... 0,62 0,02 0,036 1,0 0,009

 

Қысылған табиғи газдарды пайдалану үшін ұшқын арқылы тұтанатын карбюраторлы қозғалтқышты газбаллонды автомобильдер ЗИЛ, ГАЗ шығарылады. Сонымен қатар КамАЗ тобының газдизельді қозғалтқыштарда да қолданылады. Оның үстіне газодизельді автобустардың қолдануы кеңейе түсуін ескеруіміз керек. Автобустар Икарус, ЛАЗ және ЛиАз қалалық маршрудтарда пайдаланатындары белгілі. Олардан шығатын зиянды қалдықтар неғұрлым аз болуға тиіс. Оларда жанармай ретінде сұйытылған мұнай газ қолданады. 13-кестеде сұйытылған мұнай газдарының негізгі көрсеткіштері: пропан-бутан (ПБА); пропан (ПА); этан-пропан (ЭПА) келтірілген.

 

Кесте 3.8

Сұйытылған мұнай газдарының сапалық көрсеткіштері

Көрсеткіштер 2757687 МЕСТ 33101118484-ТУ
ПБА ПА ЭПА
Компанеттердің массалық үлесі Метан мен этанның қосындысы Пропан Анықталмаған көмірсутегінің қосындысы, артық емес Булардың артық қысымдылығы, МПа, температура, С о, артық болмаса + 45 + 30 + 5 – 20 – 35 – 40 Күкірттің және күкірт қосындыларының массалық үлесі Су мен сілтемелердің бос қосындысы – – 50/10       1,6     0,7     0,01 жоқ – – 90/10     1,6     0,07   0,01 жоқ – – 85/10       1,6     0,07 0,01 жоқ
         

 


Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2019 год. Все права принадлежат их авторам!