Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






Бұйрықты немесе өкімді орындау



 

Ресей Федерациясының 1996 жылғы қылмыстық кодексінде ресейлік қылмыстық құқықта алғаш рет бұйрықты немесе өкімді орындау сияқты іс-әрекеттің белгілі бір жағдайларда қылмыстылығы мен жазаға жататындығы болмайтындығы туралы мән- жайдың қылмыстық – құқықтық мазмұнын былайша анықтайды:

1. Өзі үшін міндетті бұйрықты немесе өкімді орындау жөнінде іс-әрекет жасаған адамның қылмыстық заңмен қорғалатын мүдделерге зиян келтіруі қылмыс болып табылмайды. Мұндай зиян келтірілген үшін заңсыз бұйрық немесе өкім берген адам қылмыстық жауапқа тартылмайды.

2. Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындау барысында қасақана қылмыс жасаған адам жалпы негіздерде қылмыстық жауапқа тартылады. Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындамау қылмыстық жауаптылыққа ұшыратпайды.

Айта кетерлігі, бұйрықты орындау арқылы зиян келтіруді реттеудің қылмыстық-құқықтық қағидлары халықаралық қағидалары халықарлық қылмыстық құқыта екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен құрылған басты неміс әскери қылмыскерлерінің істері жөнінде Нюрнберг халықаралық трибуналының құрылуы және жұмыс істеуіне байланысты қисындастырылғын болды. Бұл процессте қорғаныс жағы әскери қылмыскерлер тиісті іс-әрекеттерді не өз бастығының бұйрығы немесе өз үкіметінің өкімі негізінде жасады деген шешімді алға тартты. Бұған саятын болсақ, әскери қызметкерлер өздері үшін міндетті бұйрықтарды орындаудан бас тартылуына мүмкіндіктері болмаған, ендеше, олар әділеттсіз сотталып отыр деген желеу бой көрсетеді. Бірақ, Нюрнберг трибуналы мұндай түсініктемені сырып тастап, былай деп анықтады: қылмыстық бұйрықтың бар болуй жазаны жеңілдетуге себеп ретінде қарастырылуы мүмкін блғандығымен, орындаушыны жауаптылықтан босатпайды. Еуропалық бірқатар елдердің қылмыстық заңдары да осы соқпақпен кетті. Мәселен, Францияның 1992 жылғы Қылмыстық кодексіне сәйкес, «егер мұндай әрекет көрінеу заңсыз болған жағдайлардан басқа кездерде заңды билік орнынң бұйрығы бойынша әрекет жасаған адам қылмыстық жауаптылық арқаланбайды» (125-4-бап). Тап осындай қағидалар (рас, бірқатар нақтыланған түрінде) РФ жаңа Кодексінің бұйрықты орындау жөніндегі шамаларының негізінде бой көрсеткен.[11. 471б].



РФ ҚК 42-бабына орай, бұйрықты немесе өкімді орындау кезіндегі жасалған іс-әрекеттің құқыққа сйымдылығының мынадай шарттары бар :

Бұйрықты немесе өкім егер олар белгіленген тәртіппен және тиісті норманы сақтай отырып бірлсе, онда бағынышты адам үшін міндетті болып табылады.

Бұйрықты немесе өкім заңды болуы керек. Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындау кезінде қасақана қылмыс жасау бұйрықты орындаушыны да және әлгіндей бұйрықты немесе өкім берген адамды да қылмыстық жауаптан босатпайды. Берілген бұйрық немесе өкімнің көрінеу заңсыздығы орындаушының олардың қылмыстығын түйсінетіндігін білдіреді. Мәселен: РФ-ның «Милиция туралы» 1991 жылғы Заңына сәйкес, милиция қызметкерлерібелгілі бір жағдайларда арнайы құралдарды(резеңке таяқшалар, көзден жас ағызатын газ және т.б.) қолдануға құқылы. Олар бұл құралдарды рұсат етілмеген митинг немесе шерулерге кезінде көпшілікті тәртіпке шақыру үшін пайдаланады, бірақ оқ ататын қарулар қолдануға болмайды. Сол үшін мұндай заңсыз бұйрық берген бастық та, оны орындаған бағынышты қызметкер де жауапқа тартылады.[12. 473б].



 

Орытынды

 

Сонымен қорыта келе мына ескерте айтқанымыз жөн: жалпы, кейбір жағдайларда жасалған әрекет сыртқы жағынан қылмысқа өте ұқсас болуы мүмкін, бірақ ол жоғарыда аталған белгілердің бірінен немесе төртеуінен де айрылған болса, ол қылмыс болып табылмайды. Яғни, іс-әрекеттің қылмыстылығын жоятын мән-жайлар дегеніміз — сырттай қылмысқа ұқсас әрекеттерді заңды әрекеттерге, тіпті кей жағдайларда қоғамға пайдалы әрекеттерге айналдыратын жағдайлар.

Осы курстық жұмысты жазу барысында іс-әрекеттің қылмыстылығын жоятын мән-жайлардың ҚР ҚК бойынша жеті түрі бар екендігін пайымдадық: қажетті қорғану (ҚК-ң 32-бабы), қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру (ҚК-ң 33-бабы), аса қажеттілік (ҚК-ң 34-бабы), жедел-іздестіру шараларын жүзеге асыру (ҚК-ң 34-1-бабы), орынды тәуекел ету (ҚК-ң 35-бабы), күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу (ҚК-ң З6-бабы), бұйрықты немесе өкімді орындау (ҚК-ң 37-бабы).

Әрекеттің қылмыстылығын блдырмайтын мәң-жайлар –бұл тұлға тигізген зиян қылмыстыққа әкелетін қоғамдық қауіпті әрекет ретінде қарастырылмайтын өзіндік жағдайлар. Бұрынрақта аталып өткендей, әрекет егер онда құқыққа қарсылықтың, қоғамдық қауіптіліктің, кінәлілік пен жазаналушылықтың белгілері болса қылмысты әрекет деп танылады. Осы белгілердің кез келгенінің жоқ болыуының әрекеттегі қылмыстылықтың жоқтығын білдіреді.

Көптеген жағдайларда әрекет сырттай (формальды) түрде алғанда қылмысқа ұқсас болуы мүмкін, бірақ белгілі мән-жайларда жасалғанда ол қылмыстың бір ғана емес, барлық көрсетілген төрт белгісінен де ада болуы мүмкін және оған байланысты қылмыс болып табылмайды.

Қылмыстық құқық териясында әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлардың қылмыстық заңда көзделгендерінен өзге де мән-жайлар аталады. Мәселен: А.А. Пионтовскидің мұндай мән-жағдайларға жәбірленушінің келісімін, қоғамға пайдалы кәсіби міндеттерді жүзеге асыру, өз құқығын жүзеге асыру, заңды орындауды жатқызған. Оқу әдебиеттерінде, әдетте бұл мән-жайлардың әрекеттің қылмыстылғын жоққа шығаратын заң жүзіндегі табиғаты теріске шығарылады. Көбінесе бұл жағдай олардың қылмыстық заңдарымен емес, өзге заңдармен(конституциялық, әкімшілік, азаматтық және құқықтықтың басқа шамаларымен) белгіленетінімен негізделеді. Бірақ мәселе шын мәнінде күрделірек блып келеді.

Сонымен бірге, қылмыстық құқықта әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын басқа бірқатар жағдайлар белгілі: жәбірленушінің келісімі, өз құқығын жүзеге асыру, кәсіби міндеттерін орындау.

Қылмыстық заңның аталған нормаларында көрсетілген жағдайлар әрекеттің қоғамға қауіптілік элементін жойып оған әлеуметтік пайдалы сипатты береді. Әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын жағдайлардың мәнін белгілі бір зиян келтіретін әрекетпен қатар жүретін өзіндік шарттар ретінде ашып көрсетуге дәлірек болады.

Кейде жоғарыда аталған жағдайлардың біреулері әрекеттің нақты қоғамдық, ал қалғандары- құқыққа қарсылығын жоққа шығаратындығы көрсетіледі.

 

 

 

 

 


Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2019 год. Все права принадлежат их авторам!