Главная Обратная связь

Дисциплины:

Архитектура (936)
Биология (6393)
География (744)
История (25)
Компьютеры (1497)
Кулинария (2184)
Культура (3938)
Литература (5778)
Математика (5918)
Медицина (9278)
Механика (2776)
Образование (13883)
Политика (26404)
Правоведение (321)
Психология (56518)
Религия (1833)
Социология (23400)
Спорт (2350)
Строительство (17942)
Технология (5741)
Транспорт (14634)
Физика (1043)
Философия (440)
Финансы (17336)
Химия (4931)
Экология (6055)
Экономика (9200)
Электроника (7621)






сурет – Қондырғының қағидалық сұлбасы



 

 

3.3 Қондырғының сипаттамасы

 

Тәжірибелік қондырғының сүлбесі 3.1 суретте келтірілген. Қондырғы 3 - жарғақты сығымдағыштан тұрады, ол айнымалы токтың электр қозғалтқышымен іске қосылады. Электрқозғалтқышты желіге 1- қосқышымен қосуға болады.

Сығымдағыштан шығатын ауа ағынының толқуларын азайту үшін 5 - ауа жинағыш қолданылады. Сығымдағыш ауа жинағышқа ауаны сығу режимінде жібере алады, ол үшін 4 - жұмыс режимінің кранын “тегеурін”(„напор”) қалпына орнатады. 4 - кранның “сирету” қалпында, сығымдағыш ауа жинағыштан ауаны сорып алып, оны сиретеді.

7-“Ағын бағыты” кранын «1» қалыпқа орнатқанда, ауа жинағыштан ауа газ санағышқа беріледі, ауа 6 - газ санағыштан 2 - реометрге барады.

Реометр металды капиллярлы түтікшесі бар ауыспалы колодкадан және U тәріздес сұйықтық манометрден тұрады тұрады.

 

3.4 Жалпы мағлұматтар және есептеу формулалары

 

3.4.1 Газ санағыш құрылғысы және жұмыс істеу принципі.

Газ санағыш одан өткен суммалық газ мөлшерін өлшеу үшін керек, зерттеулік жағдайларда аз мөлшердегі газ шығынын нақты өлшеу үшін қолданылады. Зерттеулік газ санағыштың құрылымдық сүлбесі 3.2 суретте көрсетілген.

Санауыштың негізгі элементтері: сыртқы тұрқысы, өлшеуіш камералары бар дағыра және санауыш механизм. Металдық дағыра көлбеу орналасқан қалқалармен бірдей көлемді 4 камераға бөлінген және ол тұрқы ішінде орналасып, ось бойынша айналады. Дағыра ішінара сұйыққа батырылған, ол тұрқының төменгі бөлігін толтырып тұрады.

Сұйық деңгейі дағыра осінен жоғары тұр және камералардың өлшеу көлемін шектейді.



Сурет

3.2 суретте көрсетілген қалпында барабанға газ 3 - кіру құбыршасы арқылы кіреді, 6 - өлшеуіш камерасын толығымен толтырады да, 5 – камераның біраз бөлігін ғана толтырады. 1- камера 2 - шығу құбыршасымен байланысқан. 5-және 6- камераларға кірген газ қысымы 1- камерадан шықан газ қысымынан көп болғандықтан, қысымдар құламасы әсерінен 1- камерада жиналған (тұйықталған) сұйықтың деңгейі көтеріледі, ал 5- және 6- камераларда төмендейді. Нәтижесінде жүйенің ауырлық центрі ығысады және қысым құламасын теңестіретін сұйық бағанасы салмағының салдарынан дағыра сағат тілі бағытымен айнала бастайды. Бұл кезде газ 1- камерадан ығыстырылады және 5-, 6- камераларға барады. b қимасы сұйықпен жабылып, өлшеуіш камералардың ішіне белгілі газ көлемі алынады, b қимасы сұйықтан көтеріліп шығады, одан соң 6 - камераның сұйықпен толтырылуы салдарынан газ камерадан ығыстырылып, шығу құбыршасына шығарылады. Ары қарай газбен толтыру және ығыстыру процесі 4- , 5- камераларда қайталанады.

Дағыра өсі санау механизмімен байланысқан, сондықтан дағыраның айналым саны бойынша санағыштан өткен газ көлемін анықтауға болады. Егер санағыш тұрқысындағы тұйықталған сұйық деңгейі өзгермесе, әрбір камерада әрқашан бір көлемді газ өлшенеді. Санағыш көрсеткішінің қателігіне қатты әсер ететін - жиналған сұйық деңгейінің тұрақтылығы және белгілі (дағыра өсінен жоғары) қалпының болуы - дағыралы санағыштың қалыпты жұмысының бірден-бір шарты болып табылады. Тұйықталған сұйық деңгейінің қалпын бақылау үшін дағыралы санауыштар суөлшер қондырғысымен жабдықталған. Кепілденген дәлдікті қамтамассыздандыру үшін, санағышты қатаң горизонтал орналастыру қажет, ол үшін аспап тұрқысында деңгей тексергіштер орнатады. Тұйықталған сұйық ретінде таза суды пайдаланады.



Бұл аспаптардың басқаларға қарағанда артықшылығы, олардың жоғары дәлдігі және үлкен өлшеу диапазоны. Тұйықталған сұйық өлшеу камераларының сенімді нығыздамасын қамтамассыздандыратын болғандықтан, аз шығында да көрсеткіш дәлдігі өзгермейді және тұйықталған сұйық деңгейіне ғана тәуелді болады.

 

3.4.2 Қысқаша теориялық сипаттама.

Үзіксіздік шарты бойынша құбырмен ағатын газ немесе сұйықтың көлемдік шығыны мына кейіптемемен анықталады:

,

мұндағы F1- тарылуға дейінгі ағын қимасының ауданы, ол құбырдың қима ауданына тең, м2;

F2- тарылудан кейінгі ағынның ең кіші қимасының ауданы, м2;

υ1 , υ2 - F1, F2 қималарындағы ағының орташа жылдамдықтары, м/с.

Энергияның сақталу заңы бойынша (ρ1= ρ2= ρ деп алып) :

, (4.2.1)

- F1,F2-қималарындағы статикалық абсолют қысымдар, Па.

Ағынның тарылу еселеуішіне μ түзету енгіземіз: F2=μF0,

мұндағы, F0-тарылту құрылғысының ауданы, м2.

υ1=μυ2m деп есептеп аламыз.

Мұндағы : m= F0/ F1- тарылту қондырғысының салыстырмалы ауданы, немесе тарылту қондырғысының модулі деп аталады.

Ағын жылдамдығы үшін

(4.2.2)

мұндағы: ξ- түзету еселеуіші, ол қысым өлшеудің нақты шарттарын, яғни шамаларын P1 мен P2-ге ауыстыру жағдайын, есепке алады.

Сұйықтың немесе газдың көлемдік шығынын мына теңдеумен табуға болады:

(4.2.3)

Алынған кейіптемеге кіретін ағын жылдамдығы υ, ξ еселеуіші, m, μ өлшеуге қиын және теориялық түсіндіруге келмейді, сондықтан оны жалпы шығын еселеуіші α деп есептеген ыңғайлы:

(4.2.4)

F0 , және α шамалары берілген реометр үшін тұрақты деп санауға болады және оларды біркелкі К еселеуішіне топтастыруға болады. Сонда

. (3.4.5)

P1- P2= P статикалық тегеурін айырмасы мм. су бағ.-мен өлшенеді. Қысымдар құламасын өлшегенде тұйықталған сұйықтың меншікті салмағын есепке алған дұрыс.

, (4.2.6)

мұндағы, h - реометрдағы сұйық бағаналарының деңгейлері айырмасы;

ρ3 – манометрдегі сұйықтың (судың) тығыздығы.

(3.4.6)-ті (3.4.5)-ке қойып, мынаны аламыз

(3.2.7)

Осылай, газ шығынын реометрмен өлшегенде сұйық бағанасының h айырмасымен, тұйықталған сұйықтың ρз бірлік көлемінің салмағымен және өлшеніп жатқан газдың ρ бірлік көлем салмағы арқылы анықталады.

Осы әдіспен градуирленген реометр тығыздығы тұрақты газдың шығынын өлшегенде ғана дәл нәтиже көрсетеді.

Көрсетілген тарировка шартынан өзгеше болатын жағдайларда реометрді қолданғанда, оның көрсетуіне белгілі бір түзетулер енгізілуі керек.

Жоғарыда келтірілген формулаларда газ ағысының шығын м3/с өлшем бірлігімен анықталады. Ыңғайлы болу үшін дм3/мин, (л/мин) өлшем бірлігі қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда теңдік :

, (4.2.8)

мұндағы: Q - газ шығыны, К- еселеуіш, h - реометрдағы сұйық бағанасының деңгей айырмасы, ρ - су тығыздығы.

Реометрді градуирлеу кезінде әдетте қысымдар құламасы мен газ шығыны Q0 арасында тәуелділік орнатылады.

немесе (4.2.9)

мұндағы С=ρ/k2ρ3- берілген реометр үшін тұрақты шама болып саналады.

(3.4.8) Q мен h арасында параболалық тәуелділікті көрсетеді, ал бұдан шкаланың бірқалыпсыз сипаты байқалады.

Реометрдің С шамасын анықтай отырып, Q0=0- деп Q0=max-қа дейінгі шкаласын тұрғызуға болады.

 

3.5 Жұмыстың орындалу тәртібі

 

3.5.1 Реометр тарировкасын жүргізу.

3.5.1.1 Қондырғыны жұмысқа дайындау.

Ол үшін 4 - “жұмыс режимі“ кранын (3.2.1 - сурет) “тегеурін“(„напор”) қалпына қою керек. “Ағын бағыты” кранын “1” қалпына қою керек. Газ санағышты деңгей бойынша көлденең орналастыру керек. Атмосфералық кран 6-ны толық ашу керек. Реометрдегі тұйықталған сұйық деңгейінің қалпын тексеру. Деңгейлер 0 0,5 мм белгісінде тұру қажет.

3.5.1.2 Қондырғыны жұмыс жағдайына келтіру керек. Ол үшін 1- қосқышымен сығымдағышты желіге қосу керек. Сонда реометрдегі сұйық деңгейінің өзгеруі байқалады.

3.5.1.3 Максимал шығында реометрда hmax қысымдар құламасын анықтау. Ол үшін 6 - атмосфералық кранын ақырын жауып, жабық кран жағдайына сәйкес келетін қысым құламасын анықтау керек. Кран толық жабық болғанда, түтікшесінің қимасы аз ауыспалы колодканы орнатқанда қысымдар құламасы манометрдің өлшеу шегінен шығып кетуі мүмкін. Манометрден сұйықтың шығып кетпеуін болдырмау үшін, манометрдегі сұйық деңгейі шкала шегінен шығып кетпегеніне көзіміз жеткеннен кейін ғана, 6 - кранды жабуға болады. Не болмаса, hmax үшін реометрдің шкала шегі белгіленеді.

3.5.1.4 Келесі бақылаулар үшін 0,1 hmax, 0,2 hmax және т.с.с. 1 hmax-қа дейін тең деп алып, қысымдар құламасының мәнін анықтау керек, олардың нәтижелерін 3.1- кестеге енгіземіз.

3.5.1.5 Cтендттегі 6 - атмосфералық кранның қалпын өзгерту арқылы реометрдегі қысым құламасын 0,1 hmax мәніне сәйкес етіп орнату және белгілі уақыт арасында ағып өткен ауа мөлшерін (V) өлшеу қажет. Зерттеу уақытының ұзақтығы газ санағыш арқылы анықталатын V 1 дм3 шартынан таңдалынады.

3/5.1.6 Келесі 0,2 hmax, 0,3 hmax және тағы сондай-ақ hmax-қа дейін қысымдар құламасының мәндерінде 3.1.5-ке ұқсас өлшеулер өткізу.

3.5.1.7 Әрбір өлшеу нүктесі үшін реметрдің С тұрақтысын есептеп, С-нің орташа мәнін анықтау керек.

3.5.1.8 Градуирлік кестені (3.5.1 кесте) толтыру және h=C(Q0)2 тәуелділік графигін тұрғызу керек. Осы графикте басқа өлшеулер нәтижесіне сәйкес келетін нүктелерді салу керек.

3.5.1.9 Реометр шкаласын миллиметрлік қағазға түсіру керек.

 

 

Бақылау хаттамасы

1 Бақылау жүргізілген күн -

2 Ауа температурасы, °С -

3 Барометрлік қысым, Па –

4 Реометрдің ауыспа колодкасының нөмірі -

5 Ауа тығыздығы, кг/м3

 

3.1 к е с т е

 

Қысым құламасы, h Газ санауыштың көрсеткіштері Ауа көлемі, V   Бақылау уақыты, τ Ауаның көлемдік шығыны Q0 Шығын еселеуіші, С Орташа мәні С
басын дағы аяғындағы
  Үлес саны h, мм дм3 дм3 дм3 с дм3/мин    
0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9                

 

3.2 к е с т е

  Q  
дм3/мин мм
   

 

 

3.6 Бақылау сұрақтары

1) №3 Лабораториялық жұмыстың орындалу ретін түсіндіріңіз. Стендта орналасқан аспаптар мен механизмдерді атап шығыңыз. Олардың тағайындалуын көрсетіңіз.

2) Орындалатын тәжірибелердегі ауа шығыны қай формула бойынша анықталады? Коэффициенттің өлшем бірлігін анықта (С тұрақтысы).

3) Газ санауыш арқылы ауа шығынының қажетті және кепілді өлшеу дәлдігін атап шығыңыз.

4) Һ қалай анықталады? ( Тұйықталған сұйық бағанасының биіктігі). Тұйықталған сұйықтың меншікті салмағы мен тығыздығының өлшенетін ауа шығынының көлеміне әсерін түсіндіріңіз.

5) Егер ауа шығыны мен реометр тұрақтысы белгілі болса: Qо=0,2м³/мин, С=5,4, тұйықталған сұйық бағанасының биіктігін анықтаңыз.

6) Һ=100 мм болғанда тұрғызылған график бойынша ауа шығынын анықтаңыз.

7) Реометр құрылғысы мен жұмыс істеу принципін түсіндіріңіз.

8) Ауа шығынын сирету үшін реометрдің С тұрақтысын анықтаңыз (Q=0,03м³/мин, h=80мм).

 

Дебиеттер тізімі

1 Преображенский В.П. Теплотехнические измерения и приборы. -М.: Энергия, 1978. – 704 с.

2 Иванова Г.М., Кузнецова Н.Д., Чистяков B.C. Теплотехнические измерения и приборы. - М.: Энергоиздат, 1984. – 232 с.

3 Иванова Г.М., Кузнецов Н.Д., Чистяков В.С. Теплотехнические измерения и приборы: Учебник для вузов.-М. :Издательство МЭИ,2005.–460 с.

4 Аскаров Е.С. Стандартизация, метрология и сертификация: Учебное пособие. - Алматы, 2005.-278с.

5 Мурин Г.А. Теплотехнические измерения. - М.:Энергия, 1979. – 424 с.

6 Чистяков С.Ф., Радун Д.В. Теплотехнические измерения и приборы. - М.: Высшая школа, 1972. – 397 с.

7 ГОСТ 8.130-74. Государственная система обеспечения единства измерений. Пирометры визуальные с исчезающей нитью, общепромышленные. Методы и средства поверки.- М.: Издательство стандартов, 1980.

6 Шоқаева С. Метрология және өлшеулер. - Алматы, 1998.

7 Әміров Ж.Қ., Иванов Э.А., Жанқозин Ә.Ж., Рысбаев М.Т. Метрология,

стандарттау және сапамен меңгеру. - Алматы: ҚР ІІМ Академиясы ҒЗ және РББ, 2000. – 190 б.

8 Кузнецов Н.Д., Чистяков В.С. Сборник задач и вопросов по теплотехническим измерениям и приборам. - М.: Энергия, 1985. - 216 с.

9 Рабинович С.Г. Погрешности измерений. - Л.: "Энергия", 1978.- 262 с.

10 Новицкий П.В., Зограф И.А. Оценка погрешностей результатов измерений.- Л.: Энергия, 1978. - 262с.

11 Аубакиров Т.О. Практикум по метрологии, стандартизации и

управлению качеством. - Алматы: МГП "Демеу", 1992.- 96с.

12 Бекалай Н.К. Жылутехникалық өлшеулер және бақылау. Зертханалық жұмыстарды орындауға әдістемелік нұсқаулар. - Алматы: АЭжБИ, 2006.–50 с.

13 Бекалай Н.К. Жылутехникалық өлшеулер және бақылау. Дәрістер жинағы. - Алматы: АЭжБИ, 2006. – 76 б.

14 Бекалай Н.К. Жылутехникалық өлшеулер және бақылау. Оқу құралы. - Алматы: АЭжБИ, 2007. – 85 б.

15 Бекалай Н.К. Метрология, стандарттау және сапаны басқару. Дәрістер жинағы. - Алматы: АЭжБИ, 2007. – 50 б.

16 Бекалай Н.К. Метрология, стандарттау және сапаны басқару. Зертханалық жұмыстарды орындауға әдістемелік нұсқаулар. - Алматы: АИЭС, 2008. – 17 б.

17 Бекалай Н.К. Метрология, стандартизация и управление качеством. Методические указания к выполнению лабораторных работ. - Алматы: АИЭС, 2008. – 17 с.

 

 

Мазмұны

Кіріспе 3

1 Өлшеу әдістері мен құралдары 3

1.1 Өлшеулер туралы жалпы ұғым 4

1.2 Құбылысты зерттеудің ғылыми әдістері 5

1.3 Өлшеулердің негізгі сипаттамалары 6

1.4 Ықтималдықтар теориясының негіздері 6

1.5 Кездейсоқ шама 7

1.6 Үлестірілу функциялары және кездейсоқ шама ықтималдықтарының тығыздығы 7

1.7 Математикалық үміт, кездейсоқ шаманың дисперсиясы 9

1.8 Кездейсоқ шамалардың (қателіктердің) үлестірілулерінің түрлері 10

1.9 Жылутехникалық өлшеулердің классификациясы 15

1.10 Бақылау нәтижелерінің дәлдігін бағалау 16

1.11 Өлшеу нәтижелерінің дәлдігін бағалау 16

1.12 Өлшеу құралының статикалық сипаттамасы 17

1.13 Өлшеу құралдарының динамикалық сипаттамалары 18

1.14 Техникалық өлшеулер және олардың қателіктерін бағалау 23

1.15 Өлшеу құралдары туралы жалпы мәліметтер 24

1.16 Өлшеу құралдарының метрологиялық сипаттамалары 25

1.17 Өлшеу құралдарының құрылымдық сұлбалары 28

2 Температураны өлшеу.

2.1 Температура туралы негізгі мәліметтер 32

2.2 Температуралық шкалалар 32

2.3 Температураны өлшеу әдістерінің және температураны өлшеу құралдарының классификациясы 35

2.4 Температураны өлшеудің термоэлектрлік әдісі 37

2.5 Термоэлектрлік материалдар 40

2.6 Термо-ЭҚК-і өлшеудің тура әдісі 41

2.7 Термо-ЭҚК-і өлшеудің компенсациялық әдісі 45

2.8 Автоматты потенциометрлер 46

3 Кедергілік термометрлер

3.1 Кедергілік термометрлер туралы жалпы мәліметтер 50

3.2 Термометрлердің кедергілерін өлшеу әдістері, оларды қосу тәсілдері 53

3.3 Логометрлер 58

3.4 Кедергілерді өлшеудің компенсациялық әдісі 59

3.5 Түйістіру өлшеу құралдарымен температураны анықтау әдістемесі 61

4 Дененің температурасын жылулық сәуле шығаруы бойынша өлшеу

4.1 Пирометрлер туралы жалпы мәліметтер 65

4.2 Дененің сәуле шығаруы бойынша температурасын өлшеу теориясы 65

4.3 Дененің сәуле шығаруы бойынша температурасын өлшеу тәсілдері және пирометрлердің түрлері 67

5 Қысымды және қысым айырмасын өлшеу әдістері мен құралдары

5.1 Қысым және оның өлшем бірліктері туралы жалпы мәліметтер 74

5.2 Қысымды өлшейтін құралдардың классификациясы 75

5.3 Сұйықтық манометрлер 75

5.4 Деформациялық және дифференциалдық манометрлер 78

6 Сұйықтың және сусымалы заттардың деңгейін өлшеу

6.1 Деңгейді өлшеу туралы жалпы мәліметтер 82

6.2 Көзге көрінетін санақ шкаласы бар деңгейөлшеуіштер 82

6.3 Гидростатикалық деңгейөлшеуіштер 83

7 Тарылту қондырғысында қысым құламасы бойынша сұйықтардың,

газдардың және будың шығыны мен зат мөлшерін өлшеу

7.1 Шығын және оны өлшеу туралы жалпы мәліметтер 86

7.2 Тарылту қондырғылары бар шығын өлшеуіштер 86

7.3 Тұрақты қысым құламасы бойынша шығын өлшеу құралдары 90

7.4 Электромагниттік,тахометрлік, ультрадыбыстық шығынөлшеуіштер 92

8 Газдардың құрамын анықтау. Судың және будың сапасын бақылау

8.1 Газдардың құрамын сараптау туралы жалпы мәліметтер 95

8.2 Газанализаторлардың түрлері 95

8.3 Газдардың құрамын өлшеудің электрохимиялық әдісі.

Газдық хроматографтар 101

8.4 Су ерітінділерінің концентрациясын анықтау әдістері 104

8.5 Судағы оттегі мен сутегін сараптайтын анализаторлар 105

9 Жылутехникалық бақылау жүйелері

9.1 Жылутехникалық процестің параметрлері 106

9.2 Жылутехникалық процестің параметрлерін өлшеу қағидалары 108

9.3 Жылутехникалық бақылауды автоматты реттеу 112

Бақылау тест тапсырмалары 117

Зертханалық жұмыстар

Зертханалық жұмыс 1 122

Зертханалық жұмыс 2 132

Зертханалық жұмыс 3 138

Әдебиеттер тізімі 145


Эта страница нарушает авторские права

allrefrs.ru - 2018 год. Все права принадлежат их авторам!